Qazaqstannyń barlyq óńirlerinde kúrish ósirýge bolady
ASTANA. 15 qyrkúıek. QazAqparat - Qazaq eginshilik jáne ósimdik sharýashylyǵy ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń ǵalymdary Qazaqstannyń barlyq óńirlerinde kúrish ósirýge bolatynyn dáleldedi.
Jaz aılarynda sýdyń ortasynda tursa ǵana ónim beredi dep kelgen daqyldy jaıylma sýsyz-aq jaıqaltyp ósirýdiń múmkindigi bar eken. Osy ınstıtýtqa qarasty «Úshqońyr» bilim taratý ortalyǵynyń tájirıbelik alqaby qyrda ornalasqan. Jańany kórmekke kelgender osy jerde bas qosty. Jınalǵandar aldynda sóz alǵan ınstıtýt dırektory Serik Kenenbaev kúrish daqylyn dástúrden tys zamanaýı tehnologııamen ósirýdiń tıimdi tustaryna toqtaldy.
Kúrish - sýdy óte kóp qajet etetin daqyl. Qazaq eginshilik jáne ósimdik sharýashylyǵy ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń qyzmetkerleri bolashaqta kúrishti sýly óńirge jatpaıtyn jerlerde de ósirýge bolatynyn, onyń tıimdi tehnologııasyn óz tájirıbeleri arqyly kórsetti. Dalalyq semınarǵa jınalǵandarǵa eksperımentaldy alqapty aralata júrip, daqyldy kútip-baptaýdyń jańa tehnologııasy jan-jaqty túsindirildi. Munda qaz-qatar sebilgen kúrishke 100 kún bolǵan eken. Bir túpten on tal sabaq tarapty. Jap-jasyl bolyp jaıqalyp tur. Ǵalymnyń aıtýynsha, sebýden bastalatyn, kútip-baptaýdyń barlyǵy basqasha.
Tuqymdy ádettegideı shashyp sepkende, bir gektarǵa 250-300 keli dán ketedi eken. Endigi jerde shashpaıdy, barlyǵyn arnaıy agregat bir júrip ótkende-aq atqarady. Agregat jerdi jyrtyp, árbir qatarǵa sý tamshylatatyn taspa tartyp, betine úldir-plenkany jaýyp, eki jaǵyn jel kóterip ketpes úshin topyraqpen qymtap, úldirdi qos qarys saıyn tesip, tesikke dáldep bir-birden dán tastap ketedi. Tehnıkanyń bir júrip ótkeni osynsha sharýany birden tyndyrady. Bir gektarǵa 15 keli ǵana dán ketedi. Úldir aýa ótkizbeıtindikten, aramshópti shyǵarmaıdy. Tesikten kúrish qana ónip shyǵady. Aramshóppen kúrestiń amaly osylaısha tabylǵan. Óz mindetin atqarǵan úldir jylǵa jetpeı ydyrap, topyraqqa sińip ketedi. Onyń keremeti sol, birinshiden, aramshópti shyǵarmaıtyn bolsa, ekinshi jaǵynan az sýdyń ózin kebýden qorǵaıdy. Nátıjesinde, kúrishtiń túbi kól-kósir sýsyz-aq únemi ylǵaldanyp turady. Tamshylatyp sýarý ádisi sý shyǵynyn on esege deıin azaıtýǵa múmkindik beredi. Jumysty atqarýǵa kerekti tehnıka, kerek-jaraqtar negizinen, Qytaı elinde shyǵarylady. Bizdiń ǵalymdarymyz sol tehnıka men qural-jabdyqtardy paıdalana otyryp, jańa ádis-tásilder oılap tapty.
Sol mańda tómengi etekte jerasty sýy onsha tereńde emes eken. Sýdy elektr qýatymen jumys isteıtin, biraq toqty az qajet etetin 2,5 kılovattyq ıtalıandyq sorǵymen tartyp, qyr basyna ornatylǵan 25 tekshemetrlik ydysqa jınaıdy. Ydysty bir toltyryp alǵannan keıin, krandy ashqanda, kúnniń qyzýymen jylyǵan, eki súzgiden ótip tazarǵan sý joǵarydan tómen qaraı óz ekpinimen aǵyp, sýlandyrý taspalary arqyly taramdalyp, qatarlarǵa jetedi. Qajetti tyńaıtqysh ta sýǵa kereginshe qosylyp otyrady. Sý eshqandaı ysyrap bolmaıdy, tek kúrishke ǵana qajetti mólsherde beriledi. Bul eksperımentke eki jyl bolǵan. Ótken jyly munda bir gektardan 48 tsentnerden ónim alynǵan. Al oblys boıynsha jalpy kúrish alý orta eseppen 41 tsentnerden aınalypty. Bıylǵy kórsetkish 50-60 tsentnerdi quraıdy degen senim bar.
Dalalyq semınarǵa Jambyl, Ońtústik Qazaqstan, Qyzylorda, Qaraǵandy oblystary men Balqash qalasynan kelgen fermerler, aýyl sharýashylyǵy mamandary qatysyp, jańalyqqa qanyqty, oı-pikirlerimen bólisti. Jınalǵandar ınnovatsııalyq tehnologııanyń artyqshylyǵyna qyzyǵýshylyq tanytyp, bolashaqta birlese jumys isteýge nıet bildirdi, dep habarlaıdy Baq.kz.
