Qazaqstannyń jańa Konstıtýtsııasy eldiń halyqaralyq mártebesin nyǵaıtady — brıtandyq sarapshy

ASTANA. KAZINFORM — Qazaqstannyń konstıtýtsııalyq reformasy uzaqmerzimdi turaqtylyq pen halyqaralyq seriktestikti damytý úshin jaǵdaı jasaıdy. Mundaı pikirdi Brıtan-Qazaqstan qoǵamynyń tóraǵasy Rýpert Gýdman bildirdi, dep habarlaıdy Kazinform agenttiginiń Londondaǵy menshikti tilshisi.

Óńirlik turaqtylyq pen jahandyq yntymaqtastyqqa yqpal

Rýpert Gýdmannyń aıtýynsha, Qazaqstandaǵy qazirgi saıası ózgerister men konstıtýtsııalyq reforma búkil óńirge oń áserin tıgizedi.

— Qazaqstannyń Ortalyq Azııadaǵy basty rólin eskerer bolsaq, halyqaralyq turǵydan alǵanda da bul reformalardyń mańyzy óte zor. Qazaqstannyń ekonomıkalyq, geosaıası jáne ınstıtýtsıonaldyq turaqtylyǵyn nyǵaıtýǵa degen umtylysy búkil Eýrazııa óńiriniń turaqtylyǵy úshin mańyzǵa ıe, — dedi ol 15 naýryzdaǵy referendým qorytyndysyna oraı Kazinform agenttigine pikirin bildire kele.

Sonymen qatar Brıtan-Qazaqstan qoǵamynyń tóraǵasy reformalardy jahandyq saıasat pen ekonomıkadaǵy ózgeristermen baılanystyryp, olardyń Qazaqstan men Ulybrıtanııa arasyndaǵy seriktestikti nyǵaıta alatynyna senim bildirdi.

— Qazirgi geosaıası ahýal óte kúrdeli jáne de bul reformalar kóp jaǵdaıda halyqaralyq tártiptegi ózgeristerge jaýap sanalady. Qazaqstan energetıka, bilim berý, tehnologııalar, jasandy ıntellekt, strategııalyq mańyzdy mıneraldar, qarjy, ónerkásiptik óndiris, farmatsevtıka, aýyl sharýashylyǵy jáne óńirlik kólik-logıstıkasyn damytý sııaqty kóptegen salada Birikken Koroldiktiń mańyzdy odaqtasy ári strategııalyq seriktesi. Memlekettik saıasattyń uzaqmerzimdi sabaqtastyǵyn jáne basqarý tıimdiligin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan konstıtýtsııalyq júıe osynaý mańyzdy seriktestikti odan ári nyǵaıtýǵa yqpal etedi, — dep atap ótti ol.

Halyqarlyq standarttarǵa sáıkestigi

Ol reformalardyń halyqaralyq standarttarǵa sáıkestigi týraly aıta kele, Qazaqstannyń Negizgi zańyndaǵy ózgerister qazirgi zamanǵy konstıtýtsııalyq júıelerde moıyndalǵan qaǵıdattardy beıneleıtinin atap ótti.

— Demokratııany nyǵaıtýǵa, memlekettik basqarý júıesiniń aıqyndyǵyn arttyrýǵa, ashyqtyqty, turaqtylyqty, tıimdilikti jáne saıası plıýralızmdi keńeıtýge baǵyttalǵan konstıtýtsııalyq reforma búkil álemdegi qazirgi konstıtýtsııalyq júıelerde keńinen moıyndalǵan qaǵıdattarǵa sáıkes keledi, — dedi Rýpert Gýdman.

Sonymen qatar, onyń aıtýynsha, Konstıtýtsııa jańa qoǵamdyq suranystardy da eskeredi.

— Jeke ómirdi qorǵaý, tsıfrlyq kommýnıkatsııalar, ekologııalyq jaýapkershilik jáne qoǵamdyq ómirdiń ashyqtyǵy sııaqty máselelerge basa kóńil bólinýi qazirgi qoǵamnyń syn-tegeýirinderi men talaptaryn kórsetedi. Sońǵy onjyldyqta qabyldanǵan nemese jańartylǵan kóptegen Konstıtýtsııa da dál osyǵan uqsas máselelerdi qamtyp, óziniń retteý salasyn keńeıte tústi, — dep qosty ol.

Sarapshy tabysty konstıtýtsııalyq júıe árqashan ámbebap basqarý qaǵıdattaryn ulttyq ereksheliktermen ushtastyratynyn eske saldy.

— Tabysty konstıtýtsııalyq júıeler quqyq ústemdigi, bıliktiń eseptiligi jáne ınstıtýttar arasyndaǵy teńgerim sııaqty jalpyǵa ortaq qaǵıdattarǵa súıene otyryp, sonymen qatar ulttyq erekshelikter men qoǵam qajettilikterin eskeredi. Qazaqstandaǵy qazirgi reformalar úderisi eldiń konstıtýtsııalyq júıesin osy keń taralǵan basqarý tájirıbelerimen úılestirýge baǵyttalǵany mańyzdy, — dedi ol.

Halyqaralyq seriktester úshin mańyzy

Sonda-aq Rýpert Gýdman konstıtýtsııalyq reforma halyqaralyq seriktester men ınvestorlardyń senimin nyǵaıta alady dep esepteıdi. Óıtkeni turaqty ári ashyq memlekettik ınstıtýttar uzaqmerzimdi yntymaqtastyqtyń negizi.

— Qazaqstannyń halyqaralyq seriktesteri boljamdylyqty, turaqtylyqty jáne ınstıtýtsıonaldyq damýdy arttyrýǵa septigin tıgizetin konstıtýtsııalyq reformany quptaıdy. Qazaqstannyń Eýropadaǵy, Azııadaǵy jáne ózge de óńirlerdegi saıası ári ekonomıkalyq seriktester memlekettik basqarý júıesiniń damýyn muqııat baqylaıtyn bolady. Sebebi kúshti, tıimdi jáne ashyq ınstıtýtsıonaldyq qurylymdar uzaqmerzimdi yntymaqtastyq úshin senimdi orta qalyptastyrady, — dep túsindirdi ol.

Onyń paıymynsha, jańa Konstıtýtsııa ınvestorlar men halyqaralyq saıasatkerlerdiń senimin arttyrady.

— Instıtýttar arasyndaǵy ózara is-qımyldy naqtylaıtyn, eseptilikti kúsheıtetin jáne konstıtýtsııalyq júıeni jańǵyrtatyn reformalar halyqaralyq ınvestorlar men saıasatkerlerdiń senimin odan ári arttyrady, — dedi sarapshy.

Rýpert Gýdman sondaı-aq Qazaqstannyń halyqaralyq dıplomatııadaǵy róline nazar aýdardy. Onyń aıtýynsha, ınstıtýtsıonaldyq ózgerister halyqaralyq ózara is-qımyldyń tıimdiligin kúsheıte alady.

— Qazaqstan óńirlik dıplomatııa men halyqaralyq yntymaqtastyqta mańyzdy ról atqarady. Bul eldiń jahandyq bastamalar men óńirlik dıalogtaǵy konstrýktıvti seriktes retindegi jetekshi pozıtsııasymen dáleldenedi. Erejeler men kópjaqty yntymaqtastyqqa negizdelgen, hayqaralyq qarym-qatynas júıesin nyǵaıtatyn ınstıtýtsıonaldyq reformalar halyqaralyq ózara is-qımyldy tıimdi ári dáıekti etedi, — dedi qoǵam tóraǵasy.

Jalpy alǵanda, sarapshynyń baǵalaýynsha, konstıtýtsııalyq reforma Qazaqstannyń ári qaraı damýyn jáne onyń álemdik arenadaǵy róliniń nyǵaıýyn kórsetedi. Rýpert Gýdman ótkizilgen referendým eldiń ulttyq biregeıliginiń damýynyń jalǵasyp jatqanyn da aıqyndaıtynyn atap ótti.

— Qazaqstan Táýelsizdik alǵannan beri azamattarynyń ómir súrý deńgeıin aıtarlyqtaı jaqsartýǵa qol jetkizip, tańqalarlyq ekonomıkalyq ósim kórsetti. Qomaqty tikeleı sheteldik ınvestıtsııalar tartyp, naryqqa baǵdarlanǵan reformalardy engizdi. Turaqty ári zamanaýı ınstıtýtsıonaldyq júıe uzaqmerzimdi halyqaralyq seriktestikti qoldaıdy jáne Qazaqstannyń álemdik arenadaǵy ornyn odan ári nyǵaıta túsedi, — dep qorytyndylady oıyn Rýpert Gýdman.

Esterińizge sala ketsek, búgin Ortalyq referendým komıssııasy 15 naýryzda ótken jańa Konstıtýtsııa jobasyna qatysty referendýmnyń túpkilikti qorytyndysyn shyǵardy. 

Oǵan sáıkes, daýys berýge qatysqan azamattardyń sany — 9 mln 127 myń 192 adamdy nemese referendýmǵa qatysýǵa quqyǵy bar azamattar sanynyń 73,12 paıyzyn qurady. Jańa Konstıtýtsııany qabyldaý týraly máseleniń oń sheshimin jaqtap, daýys bergen azamattardyń sany — 7 mln 954 myń 666 adam nemese 87,15 paıyz. Referendýmǵa qoıylǵan máseleni qabyldamaǵan azamattar sany — 898 099 adam. Jaýaptardyń eki nusqasy da tańdalǵan, ıaǵnı jaramdy dep tanylǵan, biraq daýystardy sanaý kezinde esepke alynbaıtyn bıýlletender sany — 127 868. Belgilenbegen úlgidegi sondaı aq daýys bergenderdiń erik bildirýin aıqyndaý múmkin emes jáne jaramsyz dep tanylǵan bıýlletender sany — 146 558.