Qazaqstannyń jahandyq JI básekesindegi orny qandaı— halyqaralyq sarapshy pikiri
ASTANA. KAZINFORM — Elordada ótken halyqaralyq Digital Bridge tehnologııalyq forýmynyń basty taqyryby — jasandy ıntellektiniń damýy boldy. Forýmnyń arnaıy qonaǵy, tehnologııa, bıznes jáne saıasat salasyndaǵy jahandyq taldaýmen aınalysatyn Cambrian Futures kompanııasynyń bas dırektory Olaf Dj. Grot Qazaqstannyń jasandy ıntellektini damytý jónindegi keńesine múshe retinde elimizdiń áleýetine joǵary baǵa berdi. Sarapshy Jibek Joly telearnasyna bergen eksklıýzıvti suhbatynda elimizdiń bul saladaǵy baǵyty men múmkindikteri jaıly oı bólisti.
— Qazaqstan jýyrda jasandy ıntellektige qatysty jańa ulttyq strategııa qabyldady. Bul baǵyttaǵy qadamdaryn qalaı baǵalar edińiz?
— Qazaqstan bul salada óte jaqsy deńgeıde. Sebebi, kez kelgen tabysty jasandy ıntellekt strategııasynyń negizi — qoǵam bul úderiste belsendi ári sanaly túrde qatysýy. Halyq jasandy ıntellektiniń ne ekenin, ony qalaı jáne qaıda qoldanýǵa bolatynyn túsinýi tıis. Eń qaýiptisi — bilmegennen týyndaıtyn úreı men senimsizdik. Al Qazaqstanda bul baǵytta jaqsy bastamalar bar. Alem-AI jáne AI-Sana syndy jobalar eldiń basty tirekteri. Bul — qýanyshty jaıt.
Kelesi mańyzdy kezeń — ǵylym men kásipkerliktiń damýy. Iá, Qazaqstan shaǵyn memleket, biraq STEM salasynda myqty irgetas qalanǵan. Bul negiz keńestik kezeńnen bastaý alǵanymen, áli de úzdiksiz damyp keledi. Ǵylym jaǵynan jaǵdaı jaqsy, kásipkerlik te qarqyn alyp keledi. Degenmen bul salany keń kólemde damytý qajet. Qozǵalys bar, endi onyń jemisin ýaqyt kórseter. Men Qazaqstan bul baǵytta tabysqa jetetinine senimdimin.
— Búgin siz Alem-AI halyqaralyq ortalyǵynda boldyńyz. Qandaı áser aldyńyz?
— Eń aldymen, meni tańǵaldyrǵany — ortalyqtyń tómengi qabaty qoǵamdy oqytýǵa arnalǵan. Astanaǵa kelgen kez kelgen adam kelip, jasandy ıntellekt negizderin tegin úırene alady. Munda mektep oqýshylarynan bastap, kolledj jáne ýnıversıtet stýdentterine arnalǵan túrli baǵdarlamalar bar.
Odan joǵary qabat kásipkerlikke arnalǵan, taǵy bir qabat ǵylymǵa, eń ústińgi qabat elektrondy úkimetke baǵyttalǵan. Bul — kez kelgen tabysty JI strategııasynyń negizgi quramdas bólikteri. Memleket kognıtıvti ekonomıkaǵa naqty ınvestıtsııa salyp jatyr. Endi osy bastamalardyń barlyǵy jańa qabyldanatyn jasandy ıntellekt zańymen bekitilýi tıis.
— Qazir kóptegen el jasandy ıntellektini óz salalaryna engizip jatyr. Solardyń sátti úlgilerin atap ótseńiz.
— Bul jerde sheshýshi róldi memleket atqarady. Mysaly, Estonııa, Danııa, Sıngapýr sııaqty elder — osy salada tabysqa jetken memleketter. Olardyń ortaq ereksheligi — shaǵyn el bolýy. Shaǵyn elderde tsıfrlandyrý men tehnologııany engizý jeńilirek. Al úlken memleketterde bul protsess kúrdelirek, biraq múmkindikteri de mol.
Jasandy ıntellekt strategııasy boıynsha kóshbasshy elder AQSh pen Qytaı. Olardyń basty artyqshylyǵy úlken kólemdegi málimetter qory. Sebebi derek — jasandy ıntellekt úshin basty resýrs. Onsyz sapaly model qurý múmkin emes. Mysaly, Úndistanda halyq tolyq tsıfrlandyrylyp jatyr. Olar JI boıynsha kóshbasshy bolmasa da, tsıfrlyq málimettermen jumys isteý tájirıbesi jaǵynan úlgi bola alady.
— Siz aıtqandaı, derek — negizgi resýrs.
— Dál solaı. Bul — bolashaq ekonomıkanyń «janarmaıy».
— Qazaqstan jasandy ıntellekt salasyndaǵy halyqaralyq áriptestigin qalaı nyǵaıta alady?
— Biz derekterdiń mádenıetin, qurylymyn, uıymdastyrylýyn jáne osy saladaǵy naryqty jaqsy túsinýimiz qajet. Bul turǵyda eki baǵytta seriktestik mańyzdy. Mysaly, Birikken Arab Ámirlikteri derekterdi tıimdi basqarýdy úırense, AQSh — aýqymdy derekterdi tsıfrlandyrý tásilderin jaqsy meńgergen. Osy eki baǵyttyń tepe-teńdigin saqtaý tabystyń kilti.
Taǵy bir ózekti másele — esepteý qýaty. Qazirgi geosaıası jaǵdaıda chıp pen grafıkalyq protsessorlar (GPU) tapshy ári óte qymbat. Sondyqtan esepteý resýrstaryn birigip paıdalaný tetikterin damytý qajet. Ár eldiń myńdaǵan GPU-ǵa muqtajdyǵy joq, biraq ortaq resýrsty paıdalaný — tıimdi sheshim.
— Sarapshylar jasandy ıntellekt bolashaqta álemdik geoekonomıkany ózgertedi deıdi. Qazaqstan bul úderisten shet qalmaýy úshin ne isteýi kerek?
— Eń bastysy — álemdik júıeniń bel ortasynda bolý. Óńirlik habqa aınalý. Qazaqstanda esepteý qýaty damyp keledi, al eń mańyzdysy — elge aldyńǵy qatarly eýropalyq, amerıkalyq jáne azııalyq ýnıversıtetterdi tartý jumysy bastaldy. Osy arqyly Qazaqstan Ortalyq jáne Ońtústik Azııa, Parsy shyǵanaǵy elderi úshin jasandy ıntellekt, ǵylym jáne tehnologııa salasyndaǵy bilim ortalyǵyna aınala alady.
Bul — Sıngapýr jolyna uqsas. Geosaıası iri derjavalardyń ortasynda ornalassa da, Sıngapýr logıstıka men tsıfrlyq ınfraqurylymda kósh bastady. Qazaqstan da jasandy ıntellekt arqyly osyndaı serpilis jasaı alady.
— Bolashaq kóshbasshylarmen jumys isteısiz. Búgingi jastar men kásipkerlerge qandaı keńes berer edińiz?
— Eń mańyzdysy — qyzyǵýshylyq pen tájirıbe. Jasandy ıntellekt quraldaryn kóbirek qoldanyp kórińizder, jobalar jasaýdan tartynbańyzdar. Oqytýshylar men tálimgerler stýdentterdi tájirıbe arqyly oqytýy qajet. Sonda ǵana sizder JI múmkindigin shynaıy túsine alasyzdar.
Eksperıment jasaı bilý — búgingi zamandaǵy eń mańyzdy daǵdylardyń biri. Qyzyǵýshylyqtaryńyzdy joǵaltpańyzdar, únemi suraq qoıyp úırenińizder: «Bul qural qandaı múmkindikter beredi?», «Ony men qaı salada tıimdi paıdalana alamyn?» degen suraqtar — jańa ıdeıalarǵa jol ashady. Jańa nárseni zerttep, ony alǵash bolyp ashýdan artyq shabyt joq. Sol sebepti belsendi bolyńyzdar, izdenińizder, daǵdylaryńyzdy damytyńyzdar. Sizder jassyzdar. Demek, alda barlyq múmkindik bar. Alǵa qaraı nyq qadam basyńyzdar.
Buǵan deıin Stenford ýnıversıtetiniń professory, Dúnıejúzilik banktiń Halyqaralyq saraptamalyq keńesiniń tóraǵasy Pol Kımmen jasandy ıntellekttiń bolashaǵy jóninde suhbat jazǵan edik. Onda ol jasandy ıntellekttiń kúndelikti ómirimizge qalaı áser etetini, onyń paıdasy men múmkin bolatyn qaterleri týraly óz kózqarasyn bólisti. Bul suhbat Digital Bridge 2025 forýmy aıasynda «Jibek Joly» arnasynyń mobıldi stýdııasynda jazylyp alynǵan bolatyn.