Qazaqstannyń Qarashyǵanaq tóńiregindegi halyqaralyq tórelikte jeńetinine 90% kepildik bar – sarapshy

ASTANA. KAZINFORM – Qarashyǵanaq munaı kenishin ıgerýshiler men Qazaqstan arasyndaǵy ekinshi halyqaralyq tórelik is álemdik ınvestorlarǵa aıqyn belgi bolady. Belgili munaı-gaz sarapshysy Nurlan Jumaǵulov Kazinform tilshisine telefon arqyly bergen jedel suhbatta osyndaı pikir bildirdi.

Bloomberg Qarashyǵanaq munaıyn ıgerýshi kompanııalar halyqaralyq tórelikte utylyp, Qazaqstanǵa 4 mlrd dollarǵa deıin ótemaqy tóleýi múmkin ekenin jazǵan bolatyn.

– Jalpy Qarashyǵanaq jobasy ónimdi bólisý kelisimshartymen jumys istep keledi. Bul degenimiz – jobaǵa jumsalǵan qarajat óndirilgen munaı esebinen ótelý kerek degendi bildiredi. 2010-2018 jyldar arasynda ınvestorlardyń shyǵynyn esepteýde daý týyndap, PSA degen quzyretti organ memleket atynan halyqaralyq arbıtrajǵa shaǵymdanǵan. Investorlar tenderlik jobalardyń bıýdjetin shamadan tys kóbeıtip, kóp aqsha jumsady degenge saıady ol shaǵym. 9 jyldyń ishinde 4-5 mlrd dollar zańsyz jumsaldy degen esepter boldy. Osyǵan oraı shaǵym qabyldanyp, halyqaralyq tóreshi daýdy qarastyrǵan, - dep eske alady sarapshy.

Onyń aıtýyna qaraǵanda, sotta Qazaqstan tarapy túpkilikti jeńse, barlyq ınvestorlar ótemaqyny bólip tóleıdi.

– Naqty aqtyq soma áli belgisiz. Biraq 2-4 mlrd dollar arasynda ótemaqy tóleý kerek dep jatyr. Demek ár ınvestor jobadaǵy úles salmaǵyna qaraı osy aqshany memleketke tóleý kerek bolady. Sot túpkilikti sheshim shyǵarsa, ótemaqy bıyl tólenedi. Jalpy sot sheshimi bolǵan jaǵdaıda ınvestorlar qaıta shaǵymdanýy múmkin. Biraq halyqaralyq tóreshiler qaıta qaraǵan jaǵdaıda da Qazaqstan paıdasyna sheshim shyǵarady dep oılaımyn. Qazaqstannyń jeńý múmkindigi keminde bir 70-90 paıyz bolady. Buǵan esh kúmán joq, - deıdi Nurlan Jumaǵulov.

Munaı sarapshysy Qarashyǵanaqtyń aınalasyndaǵy negizgi tórelik iske de toqtaldy. 

– Qashaǵan jobasy boıynsha budan basqa tórelik iste qaralyp jatyr. Eń úlken tórelik sol jaqta. Onda eskerilmeıtin shyǵyn somasy 13,5 mlrd dollar delingen. Qazaqstan ınvestorlar 13,5 mlrd dollardyń tenderin durys ótkizbegenin alǵa tartyp munaı bólisýde bul shyǵyndy eskermeımiz degen talap qoıyp otyr. Onyń ústine Qazaqstan ınvestorlardyń kesirinen 1,5 mln barrel munaı óndirý qýatyna jete almaǵanyn alǵa tartyp, ınvestorlar birinshi fazada toqtap qalǵandyqtan, 150 mlrd dollarǵa deıin tabys kózinen aıyryldyq degen ýájben sottasyp jatyr. Bul Qarashyǵanaqtyń oń nátıjesi bolashaqta Qashaǵan jobasyna mindetti túrde jaqsy jaǵynan áser etedi dep oılaımyn, - deıdi ol.

Nurlan Jumaǵulov Qarashyǵanaq jobasynyń aınalysyndaǵy tórelik istiń nátıjesi Qazaqstan munaıyn ıgerýshi kompanııalardyń bárine úlken belgi bolatynyn aıtady.

– Jalpy úsh alyp joba (Ózen, Qashaǵan, Qarashyǵanaq) boıynsha merzimdi uzartý jónindegi kelissózderge áserin aıtsaq, bul is jalpy sıgnal deýge bolady. Qazaqstan burynǵydaı «banandy» memleket emes. Halyqaralyq deńgeıde, trıbýnada, halyqaralyq tórelik arqyly óz ustanymyn dáleldeı alatynyn kórsetip jatyr. Kelisimsharttardy qazirgi ınvestorlarmen uzartatyn bolsa, Qazaqstan jańa talaptaryn ábden suraýy múmkin. Jalpy sıgnal dep otyrǵanym sol. Óıtkeni halyqaralyq deńgeıde Qazaqstannyń talaptaryn tórelik etýshiler durys dep baǵalap otyr, - dedi sarapshy.

Energetıka mınıstrligi ázirge Bloomberg jarııalaǵan aqparatqa qatysty qandaı da bir málimet berýden tartynyp otyr.

– Atalǵan arbıtrajǵa qatysty barlyq materıaldar, onyń ishinde istiń naqty mán-jaıy týraly málimetter, ónimdi bólý týraly túpkilikti kelisimniń, sondaı-aq daý taraptary arasyndaǵy arbıtrajdyq kelisimniń qupııalylyq rejımine jatady jáne bul talap protsestiń barlyq qatysýshylary úshin mindetti bolyp tabylady. Osyǵan baılanysty Energetıka mınıstrliginiń quzyretti organ tarapynan shekteýler alynǵanǵa deıin qaralyp jatqan is boıynsha aqparatty jarııalaýǵa, túsindirme berýge, pikir bildirýge nemese talqylaýǵa quqyǵy joq. Qupııalylyq rejımi ózgertilgenge deıin qosymsha aqparat berý múmkin emes, - dep jazylǵan resmı jaýapta.