Qazaqstannyń Aýǵanstanǵa qatysty pragmatıkalyq ustanymy
ASTANA. KAZINFORM — AQSh-tyń bedeldi The National Interest saraptamalyq jýrnalyna Qazaqstannyń Aýǵanstanǵa qatysty ustanymy men óńirlik saıasatyna arnalǵan maqala jarııalandy. Avtor Qazaqstannyń bul elmen resmı moıyndaýsyz pragmatıkalyq baılanys ornatý saıasatyn, gýmanıtarlyq jáne ekonomıkalyq yntymaqtastyq baǵytyndaǵy qadamdaryn, sondaı-aq onyń óńirlik qaýipsizdikke yqpalyn taldaıdy.
Maqalada Aýǵanstannyń Eýrazııanyń bolashaǵyna yqpal etetini, bul bolashaq geosaıası básekelestikpen aıqyndala ma, álde ekonomıkalyq yqpaldastyqqa negizdele me degen másele kóterilgen.
Avtordyń jazýynsha, qazirgi tańda halyqaralyq tártip ydyraý kezeńin bastan ótkerip jatyr, al ony retteý úshin qurylǵan halyqaralyq ınstıtýttardyń áreket etý múmkindigi barǵan saıyn shektelip barady. Qazaqstan sııaqty orta derjava úshin bul turaqtylyqty syrtqy kúshterdiń emes, óńirlik yntymaqtastyqtyń negizinde qamtamasyz etý qajet degendi bildiredi. Bul ásirese Aýǵanstan máselesinde aıqyn kórinetini aıtylǵan. Qazaqstannyń Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev bul rette «Uly oıyn» tujyrymdamasyn «Uly múmkindikke» almastyratyn strategııa qajet ekenin atap ótkeni jazylǵan.
— 2021 jylǵy tamyzda Kabýldaǵy respýblıkalyq bılik qulaǵanyna bes jylǵa jýyq ýaqyt ótse de, Aýǵanstandy oqshaýlaý saıasaty ony jaqtaýshylar kútkendeı nátıje bergen joq. Kerisinshe, bul eldegi gýmanıtarlyq daǵdarysty tereńdete tústi. Onyń saldary Aýǵanstan shekarasynan asyp, esirtki aınalymynyń ulǵaıýyna jáne Iranǵa, Ortalyq Azııaǵa, tipti Eýropaǵa deıin jetetin kóshi-qon úderisterine áser etýde. Sońǵy onjyldyqtardyń tájirıbesi kórsetkendeı, Aýǵanstanda ekonomıkalyq, gýmanıtarlyq nemese ınstıtýtsıonaldyq vakýým paıda bolsa, ony mindetti túrde destrýktıvti kúshter toltyrady, — delingen maqalada.
Qazaqstannyń Aýǵanstanǵa qatysty pragmatıkalyq ózara is-qımyl strategııasy
Maqalada Qazaqstan bul jaǵdaıǵa jekelegen qadamdarmen emes, júıeli strategııa arqyly jaýap berýdi tańdaǵany aıtylǵan. Bul tásildi resmı moıyndaýsyz júrgiziletin pragmatıkalyq ózara is-qımyl dep ataıtyny jazylǵan.
— 2023 jylǵy jeltoqsanda Astana «Talıban» qozǵalysyn tyıym salynǵan uıymdar tiziminen alyp tastady jáne Aýǵanstan elshiliginiń Qazaqstan astanasynda jumysyn jalǵastyrýyna múmkindik berdi. Al 2025 jylǵy maýsymda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstannyń Aýǵanstan jónindegi arnaıy ókilin taǵaıyndap, osy baǵyttaǵy memlekettik saıasatty ınstıtýtsıonaldyq deńgeıde nyǵaıtty, — dep jazǵan avtor.
Maqala avtorynyń paıymynsha, bul saıasattyń negizgi maqsaty aıqyn: turaqty ári ekonomıkalyq turǵydan ómirsheń Aýǵanstan — búkil óńirdiń qaýipsizdiginiń mańyzdy kepili.
— Oǵan qol jetkizýdiń eń senimdi joly — Aýǵanstannyń syrtqy kómekke táýeldi elden óndiris pen óńirlik tranzıttiń mańyzdy ortalyǵyna aınalýyna qoldaý kórsetý. Qazaqstannyń 2026 jylǵy maýsymda Kabýlǵa barǵan joǵary deńgeıdegi delegatsııasy osy strategııanyń is júzinde qanshalyqty ilgerilegenin kórsetti, — delingen maqalada.
Maýsym aıyndaǵy sapar dıplomatııalyq baılanystardan naqty ekonomıkalyq yntymaqtastyqqa kóshýdiń bastalǵanyn ańǵartqany sóz bolǵan. Qazaqstan delegatsııasyn Premer-mınıstrdiń orynbasary — Ulttyq ekonomıka mınıstri Serik Jumanǵarın bastap barǵany, sapar aıasynda sońǵy tórt jyl ishinde eki el úkimetteri arasynda premer-mınıstr deńgeıinde alǵash ret kelissózder ótkeni aıtylǵan.
Avtordyń jazýynsha, Serik Jumanǵarın Kabýldaǵy Gúlhana saraıynda Aýǵanstannyń premer-mınıstri Muhammed Hasan Ahýndpen, sondaı-aq premer-mınıstrdiń orynbasary Abdýl Ǵanı Baradarmen, ishki ister mınıstri Sıradjýddın Hakkanımen jáne Gerat pen Qundyz provıntsııalarynyń gýbernatorlarymen kezdesken.
— Kezdesý barysynda Muhammed Hasan Ahýnd Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevqa Aýǵanstan halqyna turaqty qoldaý kórsetip otyrǵany úshin alǵys bildirip, eki el arasyndaǵy qarym-qatynastyń mańyzyn atap ótti. Sonymen qatar ol Qazaqstan Prezıdentin Aýǵanstanǵa resmı saparmen kelýge shaqyrdy, — dep jazylǵan.
Maqala avtory Qazaqstan delegatsııasy Aýǵanstanǵa jalpy kólemi 318,8 tonna gýmanıtarlyq kómek jetkizgenin tilge tıek etken. Sondaı-aq bir apta boıy medıtsınalyq kómek kórsetý úshin qazaqstandyq dárigerler toby jiberilgen. Taraptar birlesken saýda-ónerkásip palatasyn qurýǵa kelisti jáne esirtki aınalymy men ekstremızmge qarsy is-qımyl máselelerin talqylaǵan. Degenmen kelissózderdiń negizgi ózegi ekonomıkalyq yntymaqtastyqqa arnalǵany sóz bolyp otyr.
