Qazaqstannyń Áskerı-teńiz kúshteri: Áskerı-teńiz kúshteriniń qurylǵanyna 33 jyl toldy
ASTANA. KAZINFORM — 2 sáýir — qazaqstandyq áskerı teńizshiler úshin aıtýly kún. 1993 jyldyń dál osy kúni Qazaqstan Respýblıkasynyń Áskerı-teńiz kúshterin qurý týraly Jarlyqqa qol qoıylǵan bolatyn. Sodan bergi ýaqytta otandyq flot aıtarlyqtaı ózgerdi. Qarý-jaraq qatary otandyq jáne sheteldik zamanaýı kemelermen tolyqty, jeke quramnyń sany artyp, áskerı qyzmetshilerdiń kásibı daıarlyǵy men jaýyngerlik sheberligi jańa beleske shyqty.
Otandyq flottyń qalyptasý joly
Búginde Qazaqstannyń Áskerı-teńiz kúshteri elimizdiń jalǵyz sý aıdyny — Kaspıı teńiziniń qazaqstandyq sektorynda qaýipsizdikti qamtamasyz etýde sheshýshi ról atqarady. Qurlyq áskerleri men Áýe qorǵanysy kúshterine qaraǵanda, Áskerı-teńiz kúshteri (ÁTK) is júzinde nólden bastap qalyptasty.
ÁTK Bas qolbasshysy, birinshi dárejeli kapıtan Qanat Nııazbekov atap ótkendeı, flottyń qurylymy yqsham bolǵanymen, óte tıimdi. Onyń quramynda 1000-nan astam áskerı qyzmetshi men zymyrandyq-artıllerııalyq kemelerdi qosa alǵanda, onnan astam jaýyngerlik keme, katerler men kómekshi kemeler bar.
Qurylymdyq jaǵynan Áskerı-teńiz kúshteri sýústi kúshterin, jaǵalaý qorǵanysy bólimshelerin, teńiz jaıaý áskeri men qamtamasyz etý bólimderin biriktiredi.
— Qazaqstandyq ÁTK-niń basty ereksheligi — olardyń Kaspıı teńiziniń tabıǵı erekshelikterine beıimdelýinde. Kaspıı — taıaz tustary kóp tuıyq sý aıdyny, bul kemelerdiń sıpattamasyna tikeleı áser etedi. Bizdiń kemelerdiń sýǵa batý tereńdigi az, bul olarǵa jaǵalaý mańyndaǵy aımaqtarda erkin áreket etýge múmkindik beredi. Sonymen qatar olar qorǵanys jáne dıversııaǵa qarsy tapsyrmalardy oryndaý úshin qýatty qarý-jaraqpen jabdyqtalǵan, — deıdi Qanat Nııazbekov.
Aıta keteıik, kemelerdiń bir bóligi otandyq kásiporyndarda, atap aıtqanda Oral qalasyndaǵy zaýytta qurastyrylǵan.
Teńizshilerdiń kúndelikti tynysy
Elimizdiń teńiz kúshteri kún saıyn akvatorııany patrýldeý, teńiz nysandaryn kúzetý, kemelerdi bastap júrý jáne izdestirý-qutqarý operatsııalaryna qatysý sekildi mańyzdy mindetterdi oryndaıdy. Qyzmet qatań kestege saı uıymdastyrylǵan. Oǵan jaýyngerlik kezekshilik, kemelerge tehnıkalyq qyzmet kórsetý, júıeli jattyǵýlar men oqý-jattyǵý atýlary kiredi.
Sonymen qatar teńizshiler Kaspııdiń qazaqstandyq sektorynda keme qatynasynyń navıgatsııalyq qaýipsizdigin qamtamasyz etedi. Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligimen birlesip izdestirý-qutqarý jumystary jolǵa qoıylǵan. Sondaı-aq memlekettik organdarǵa tabıǵatty qorǵaý jáne baqylaý fýnktsııalaryn oryndaý kezinde kómek kórsetiledi.
Eger flottyń qalyptasýynyń alǵashqy jyldarynda áskerı qyzmetshiler jylyna nebári 10–20 táýlik teńizde bolsa, búginde bul kórsetkish 150 táýlikten asyp jyǵylady.
Sońǵy jyldary Áskerı-teńiz kúshteri «Oral», «Saryarqa» jáne «Mańǵystaý» sııaqty zamanaýı zymyrandyq-artıllerııalyq kemelermen tolyqty. Buǵan qosa patrýldik katerler qolǵa alynyp, qarý-jaraq, baılanys jáne navıgatsııa júıeleri jetildirilip jatyr.
Halyqaralyq yntymaqtastyq: óńirlik turaqtylyqty nyǵaıtý tetigi
Halyqaralyq seriktestik — basty baǵyttardyń biri. Buǵan Qazaqstan men Ázerbaıjan arasyndaǵy «Kaspıı samaly» birlesken oqý-jattyǵýy jarqyn mysal bola alady. 2025 jyly Aqtaýda ótken manevrlerge 300-ge jýyq áskerı qyzmetshi qatysty. Jattyǵý barysynda asımmetrııalyq qaýipterge qarsy turý, izdestirý-qutqarý jumystary, áýe qorǵanysy jáne mınadan tazartý mindetteri pysyqtaldy.
Mundaı sharalar 2015 jyldan beri turaqty túrde ótkizilip keledi. Qazaqstandyq kemeler Kaspıı mańy memleketteriniń porttaryna dostyq saparmen jıi barady jáne halyqaralyq is-sharalarǵa qatysady.
Jaýyngerlik daıyndyq pen tsıfrlandyrý
Jaýyngerlik daıyndyqqa da erekshe kóńil bólinedi. Jyl saıyn taktıkalyq deńgeıden bastap jedel-taktıkalyq deńgeıge deıingi ondaǵan oqý-jattyǵý, sonyń ishinde sheteldik seriktestermen birlesken manevrler ótkiziledi. Ofıtserler Germanııa, Qytaı, Reseı, Ońtústik Koreıa, Úndistan, AQSh jáne Túrkııada bilimin jetildirip, kásibı biliktiligin arttyryp otyr.
Sonymen qatar basqarý men baılanystyń jedeldigin arttyratyn zamanaýı tsıfrlyq sheshimder, avtomattandyrylǵan navıgatsııa júıeleri engizilip jatyr.
Taıaý 5-10 jylǵa arnalǵan negizgi mindetterdiń qatarynda flotty jańǵyrtý, baqylaý júıelerin damytý, teńiz ınfraqurylymyn qorǵaýdy kúsheıtý jáne joǵary bilikti kadrlar daıarlaý máseleleri tur.
Aıta keteıik, buǵan deıin áskerge shaqyrylýshylardy irikteý qalaı júrgizilip jatqanyn jazǵan edik.
