Qazaqstanǵa vıtse-prezıdent ne úshin kerek — saıasattanýshy

ASTANA. KAZINFORM — Vıtse-prezıdent ınstıtýtyn engizý, birpalataly Parlamentke ótý jáne qoǵamdyq ınstıtýttardyń rólin qaıta qaraý — eldegi bılikti turaqty ári tıimdi etýge baǵyttalǵan qadam. Kazinform tilshisine bergen suhbatynda saıasattanýshy Aıdar Ámirebaev pikirimen bólisti.

— Ulttyq quryltaıdyń besinshi otyrysynda Memleket basshysy eldiń saıası júıesine qatysty aýqymdy reformalardy jarııalady. Bul ózgerister, sizdiń oıyńyzsha, Qazaqstannyń bolashaǵyna qalaı áser etpek?

— Bul reformalar óte mańyzdy, sebebi olar uzaq merzimdi perspektıvada memlekettik júıeniń qurylymyna tikeleı áser etedi. Qazirgi ýaqytta biz jahandyq transformatsııalar kezeńinen ótip jatyrmyz: qalyptasqan álemdik tártip ózgerý ústinde, tipti ornyqqan demokratııalyq dástúrleri bar elder de basqarý modelderin qaıta qarap jatyr, ıaǵnı Qazaqstan da obektıvti túrde dınamıkalyq ári beıimdelgen saıası júıege bet alyp otyr.

— Negizgi aıtylǵan jańalyqtardyń biri — vıtse-prezıdent laýazymynyń engizilýi. Ol saıası júıeniń turaqtylyǵyn nyǵaıtý úshin qandaı ról atqarýy tıis?

— Prezıdent óz sózinde vıtse-prezıdent memleket basshysymen bir komandada jumys istep, onyń tapsyrmalaryn oryndaıtynyn naqty atap ótti. Bul prezıdenttik basqarý júıesine kiriktirilgen tulǵa. Mundaı modelder álem tájirıbesinde bar, mysaly, AQSh-ta prezıdent pen vıtse-prezıdent bir tandemde saılanyp, bir baǵdarlamany júzege asyrady. Atqaratyn fýnktsııalary bólinýi múmkin: Prezıdent, máselen, syrtqy saıasat pen strategııalyq máselelerge ynta qoısa, vıtse-prezıdent ishki saıasat, áleýmettik-ekonomıkalyq jáne gýmanıtarlyq baǵyttarda, sondaı-aq qoǵammen ózara árekette bolady.

— Zań shyǵarý bıligi qalaı ózgeredi?

— Prezıdent Parlamentti reformalaýdy bastady — ekipalataly júıeden birpalatalyǵa kóshý josparlanǵan. Parlamentke jańa ataý — Quryltaı usynylyp otyr, bul bizdiń saıası mádenı dástúrimizge sáıkes keledi. Sonymen qatar qoǵamdyq keńesti, ıaǵnı Halyq keńesin resmı, turaqty uıym retinde jasaý qarastyrylǵan.

— Bul formattar is júzinde synaqtan ótti me?

— Iá. 2019 jyldan bastap Ulttyq qoǵamdyq senim keńesi, keıin Ulttyq quryltaı kezeń-kezeńimen jumys istedi. Oǵan qoǵam qaıratkerleri, sarapshylar, ártúrli áleýmettik, etnıkalyq jáne dinı toptardyń ókilderi qatysty. Bul alańdar qoǵamdaǵy eń ózekti máselelerdi talqylap, zańnamany azamattardyń naqty suranystaryna beıimdeýge múmkindik berdi.

— Al Parlamenttiń róli qalaı ózgerýi kerek?

— Parlament tek zań shyǵarý qyzmetine ynta qoıyp, tereń ári júıeli jumys isteýi tıis. Qazirgi tańda depýtattardan kóbine aqparattyq oqıǵalarǵa, syrtqy málimdemelerge nemese daýly máselelerge birden jaýap berý talap etiledi, saldarynan bul olardyń nazaryn negizgi fýnktsııadan basqa jaqqa aýdarady. Mundaı máselelerge qoǵam qaıratkerleri men sarapshylar jaýap bere alady, al depýtattar zań sapasyna basymdyq berýi kerek.

— Birpalataly Parlamenttegi 145 depýtat pen 8 komıtet arasyndaǵy múdde birdeı qorǵalýy úshin qalaı jumys isteıdi?

— San jaǵynan bul ońtaıly konfıgýratsııa. Biraq Parlamenttiń bedeldi bolýynyń basty sharty — depýtattardyń sany emes, naqty saıası báseke. «Kúshti Prezıdent — yqpaldy Parlament — esep beretin Úkimet» prezıdenttik formýlasynyń júzege asýy úshin partııalyq júıeni damytý qajet.

Saılaý jáne partııalyq zańnamaǵa ózgerister engizý, jańa partııalardy tirkeý múmkindikterin keńeıtý kerek. Parlamentte ártúrli baǵdarlamalar men damý kózqarastary usynylýy mańyzdy. Depýtat korpýsynyń sapasy qoǵamnyń senimin týdyrýy tıis.

— Jańa ınstıtýttar azamattardyń bılikke senimine jáne demokratııalyq tájirıbelerdiń damýyna qalaı áser etedi?

— Senim — eki jaqty protsess. Bılik qoǵamnyń senimine laıyq bolýy kerek, al qoǵam jaýapkershilikti óz moınyna alyp, belsendilik tanytqany jón. Aýqymdy reformalar azamattyq qoǵamǵa belsendi bolyńyzdar, bastamalar usynyńyzdar, dıalogqa qatysyńyzdar, eldiń bolashaǵyn oılańyzdar degen belgi ispettes. Prezıdenttiń aıtpaǵy da dál osy: Qazaqstannyń damýyna birlese at salysýǵa shaqyrý.

Ulttyq quryltaıdyń V otyrysynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev jańa Parlamenttiń 5 jylǵa saılanatynyn aıtty. 

Sondaı-aq memlekettik qurylymdardyń múshelerin taǵaıyndaý tek Parlamenttiń kelisimimen ǵana júzege asyrylatyn bolady.