Qazaqstanǵa úndi klassıkalyq bıin alǵash ákelgen Aqmaral Qaınazarovanyń hıkaıasy

Óner jolynda álem chempıony atanyp, halyqaralyq bı qaýymdastyǵynda Qazaqstannyń atynan ókildik etken bıshi úshin jetistik medaldarmen ǵana ólshenbeıdi. Ol 28 jyldan astam ýaqyt boıy úndi mádenıetin qazaq halqyna tanystyryp, eki el arasyndaǵy mádenı baılanysty nyǵaıtýǵa úles qosyp keledi. Onyń bastamasymen qurylǵan Úndi klassıkalyq bı jáne ıoga ortalyǵy óner úıretetin oryn ǵana emes, túrli mádenıettiń toǵysqan alańyna aınaldy.

2026 jylǵy aqpanda Aqmaral Qaınazarova Úndistandaǵy Khadjýraho halyqaralyq klassıkalyq bı festıvalinde jeke kontsert qoıý qurmetine ıe boldy. Qazaqstandyq bıshi festıvaldiń 52 jyldyq tarıhynda osy sahnada óner kórsetken alǵashqy ókil boldy.

Ájesiniń áńgimesinen bastalǵan Úndistanǵa qyzyǵýshylyq

Almatylyq Aqmaral Qaınazarovanyń úndi mádenıetine degen qyzyǵýshylyǵy bala kezinen bastalǵan. Onyń aıtýynsha, buǵan ájesi Kárıma Sadyqqyzynyń yqpaly zor. Ájesi úndi ádebıetin, ásirese Nobel syılyǵynyń laýreaty Rabındranat Tagordyń shyǵarmalaryn jaqsy kórip oqyǵan eken. Keıin nemeresine Úndistannyń mádenıeti men rýhanı álemi týraly aıtyp bergen. Sóıtip alty jasynan bastap onyń sanasynda alystaǵy eldiń erekshe beınesi qalyptasa bastady.

Bıshiniń ónerge degen súıispenshiligine anasy men ákesiniń de áseri mol. Anasy Sájıda Ahmetova — qazaq ónerinde ózindik orny bar ánshi. Onyń oryndaýyndaǵy ánder Qazaq radıosy men teledıdarynyń Altyn qoryna engen. Al ákesi Eleýsin Qaınazarov soǵys ardageri, polkovnık bolǵan. 2025 jyly Qyzylordada ákesiniń atyna kóshe berildi.

Aqmaral ónerge degen yqylasy men yrǵaqty seziný qabiletin anasynan, tártip pen tózimdilikti ákesinen úırengenin aıtady.

Alaıda sol kezeńde Úndistan mádenıeti týraly aqparat tabý ońaı emes edi. Internet te, YouTube ta joq. Jasóspirim Aqmaral anasyna erip, Ulttyq kitaphanaǵa baryp, Máskeýden shyǵatyn «Úndistan» jýrnalyn oqıtyn. Keıde teledıdardan kórsetiletin «Iskýsstvo narodov mıra» baǵdarlamasynan úndi klassıkalyq bıin kórip, onyń qımyldaryna, mánerine jáne erekshe plastıkasyna qyzyǵatyn.

— Shaı qoraptarynyń syrtyndaǵy úndi bıshileriniń sýretterin qarap, olardyń ártúrli qalyptaryn qaıtalaıtynmyn. Keıin sol qımyldardy qaǵazǵa túsiretinmin. Meniń úndi bıine alǵashqy qadamym osylaı bastaldy, — dep eske alady ol.

Biraq sol kezde Qazaqstanda bul bıdi úıretetin mamandar bolmady. Úndistanǵa baryp bilim alý múmkindigi de bolmady.

Mektepte Aqmaral úzdik oqydy, maqalalaryn balalar basylymdaryna jiberdi. Bul qabiletin baıqaǵan ákesi oǵan jýrnalıstıka mamandyǵyn tańdaýdy usyndy. Sebebi Úndistanǵa qatysty belgisiz ónerdi kásip etýge qaraǵanda, jýrnalıstıkany senimdi jol dep kórdi.

Ol ákesiniń keńesin tyńdap, ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń jýrnalıstıka fakýltetine tústi. Alaıda onyń úndi mádenıetine degen qyzyǵýshylyǵy báseńdegen joq.

Jýrnalıstıkadan úndi klassıkalyq bıine deıin

Ýnıversıtette oqyp júrgen kezinde Aqmaral Qaınazarova kúndiz jýrnalıstıka fakýltetinde bilim alsa, keshke úndi bıine arnalǵan «Shantı» tobyn uıymdastyryp, alǵashqy shákirtterin jınady.

Ol kezde Qazaqstanda úndi bıi týraly túsinik shekteýli edi. Kópshilik ony úndi fılmderindegi bılermen nemese ish bıimen shatastyratyn. Al Aqmaral tanystyrǵysy kelgen «Bharatanatıam» — tarıhy eki myń jyldan asatyn, ádebıetpen, fılosofııamen, músin ónerimen jáne rýhanı dúnıetanymmen sabaqtas kúrdeli klassıkalyq óner.

Alǵashqy sabaqtardy ótkizý úshin arnaıy mýzyka, ádistemelik materıaldar men kásibı ustazdar jetispedi. Aqmaral úndi stýdentterinen mýzyka surap, qolyndaǵy az aqparatpen horeografııalyq qoıylymdar daıyndady.

1992 jyly Úndistannyń Qazaqstandaǵy dıplomatııalyq ókildigi ashyldy. Aqmaral úshin de bul kópten kútken armanyna jaqyndaǵan sát edi.

Osylaısha, ol 1993 jyly Úndistan bıliginiń shaqyrtýymen oqýǵa barǵan Qazaqstannyń alǵashqy stýdenti boldy. Chennaı qalasyndaǵy Rýkmını Devı negizin qalaǵan «Kalakshetra» ásemdik óneri ınstıtýtyna túsip, jeti jyl boıy úndi klassıkalyq bıin kásibı deńgeıde meńgerdi.

Aqmaral Úndistan mádenıetin tereńirek tanyp, óziniń de ulttyq bolmysyna jańasha qaraǵanyn aıtady. Týǵan jerinen alysta júrgende eldi saǵynyp, qazaq ánderi men bılerine burynǵydan da jaqyndaı tústi.

Oqýyn aıaqtaǵan soń, ol Qazaqstanǵa oralyp, Úndistan elshiliginde jumys istedi. Osylaısha onyń kásibı oryndaýshy jáne ustaz retindegi joly bastaldy.

Qazaqstandaǵy úndi klassıkalyq bıiniń alǵashqy ortalyǵy

Aqmaral Qaınazarova elge oralǵan kezde aldynda úlken mindet turdy. Úndi klassıkalyq bıin kásibı deńgeıde úıretip qana qoımaı, onyń mánin qazaqstandyq kórermenge túsindirý qajet edi.

2006 jylǵy 1 naýryzda ol Almatyda Qazaqstan men Ortalyq Azııadaǵy alǵashqy Úndi klassıkalyq bı jáne ıoga ortalyǵyn ashty.

Alǵashqy jyldary ońaı bolǵan joq. Sabaqqa kelgen adamdardyń arasynda úndi klassıkalyq bıiniń tabıǵatyn túsinbeıtinder de kezdesti. Biri úndi fılmderindegi bılerdi úırengisi kelse, endi biri ony basqa bı janrlarymen shatastyratyn.

Aqmaraldyń mindeti qımyldardy kórsetýmen shektelmedi. Ol shákirtterine árbir qozǵalystyń maǵynasyn, bıdiń ádebı negizin jáne sahnalyq obrazdardyń mazmunyn túsindirýge kúsh saldy.

«Bharatanatıam» kóbine sanskrıt, tamıl, telýgý jáne basqa úndi tilderindegi poezııaǵa negizdeledi. Sondyqtan Qazaqstandaǵy kórermen shyǵarmanyń mátinin túsinbese de, onyń mazmunyn uǵynýy úshin bıshi ár qoıylymnyń aldynda qazaqsha túsindirme berýge tyrysady.

— Bizdiń kontsertterimiz jaı ǵana «bı» kórsetetin shara emes. Eń aldymen, onyń bilim berý jáne tanymdyq mánine kóńil bólemiz. Ár bıdiń aldynda kórermenge shyǵarmanyń mazmunyn, keıipkerlerin jáne qımyldardyń maǵynasyn túsindiremiz, — deıdi Aqmaral Qaınazarova.

Onyń pikirinshe, úndi klassıkalyq bıin úırený adamnyń shyǵarmashylyq qabiletin damytyp qana qoımaı, zeıinin, tártibin, tózimdiligi men ózin-ózi basqarý daǵdylaryn jetildirýge kómektesedi. Shákirtteri de sabaqtan keıin ózderiniń kóńil kúıi men ómirge kózqarasynda ózgerister bolǵanyn jıi aıtyp otyrady eken.

«Ustazdan shákirt ozar»

28 jyldan astam ýaqyt ishinde Aqmaral Qaınazarova bes myńnan astam shákirt tárbıeledi. Onyń shákirtteriniń arasynda kásibı bıshiler, halyqaralyq sahnalarda óner kórsetip júrgender bar.

Máselen, shákirtteriniń biri Oksana Banşıkova Ulybrıtanııada bıshi retinde tanylǵan. Taǵy bir shákirti Ǵalııa Fazylova Máskeýdegi Qazaqstan elshiliginde qyzmet etedi.

Aqmaraldyń aıtýynsha, shákirtteriniń ár salada jetistikke jetýi — onyń eńbeginiń mańyzdy nátıjeleriniń biri.

Eki halyqtyń mádenıetin toǵystyrǵan óner

Aqmaral Qaınazarova úshin úndi klassıkalyq bıin nasıhattaý qazaq ónerinen bólek baǵyt emes. Kerisinshe, ol eki mádenıettiń ortaq tustaryn zerttep, olardyń arasyndaǵy baılanysty shyǵarmashylyq arqyly kórsetýge umtylady.

Bıshi hanym qazaq jáne úndi bıiniń elementterin biriktiretin shyǵarmashylyq baǵyt qalyptastyrdy. Ol osy eki ónerdiń úılesimine qatysty avtorlyq kýálik te alǵan.

Sózinshe, qazaq jáne úndi klassıkalyq bıleriniń oryndaý tehnıkasy ártúrli. Biraq olardyń rýhanı negizinde ortaq uǵymdar bar deıdi. Eki mádenıette de tabıǵatpen úndestik, úlkendi qurmetteý, otbasy qundylyqtary, adam minezi men sezimin óner arqyly jetkizý mańyzdy oryn alady. Qazaq bıinde qımyldyń tehnıkalyq dáldigi men ulttyq plastıkaǵa basymdyq berilse, «Bharatanatıamda» oqıǵany qımyl, qol ısharasy, bet álpeti jáne kózqaras arqyly baıandaý erekshe mánge ıe. Árbir ısharanyń ózindik maǵynasy bar.

— Úndi jáne qazaq bıiniń tehnıkasy ártúrli bolǵanymen, olardyń rýhanı qundylyqtarynda uqsastyq kóp. Eki ónerde de tózimdilik, tabıǵatpen baılanys, adamnyń ishki dúnıesi men sezimin jetkizý mańyzdy. Sondyqtan men úshin qazaq bıi men úndi klassıkalyq bıi — bir-birin tolyqtyratyn óner túrleri, — deıdi bıshi.

Aqmaraldyń aıtýynsha, onyń maqsaty — Qazaqstanda úndi klassıkalyq bıin keńinen tanytý ǵana emes, qazaqstandyq kórermenniń tanym kókjıegin keńeıtý. Óıtkeni basqa halyqtyń ónerin túsiný óz mádenıetińe de jańasha kózqaraspen qaraýǵa múmkindik beredi.

Álemdik sahnadaǵy Qazaqstannyń ókili

Aqmaral Qaınazarovanyń kásibı jetistikteri halyqaralyq deńgeıde de moıyndalǵan. 2000 jyly onyń esimi «Almatynyń Altyn kitabyna» engizildi. Al 2003 jyly AQSh-tyń Gollıvýd qalasynda ótken oryndaýshylyq óner túrleri boıynsha VII álem chempıonatynda etnıkalyq bı nomınatsııasy boıynsha altyn medal ıelenip, «Álem chempıony — 2003» ataǵyn aldy.

2004 jyly ol Parıjdegi ıÝNESKO janyndaǵy Halyqaralyq bı keńesiniń Qazaqstannan shyqqan alǵashqy múshesi boldy. Keıin Úndistan Úkimetiniń Mádenı baılanystar jónindegi Úndi keńesi (ICCR) quramyndaǵy «Bharatanatıam» bıin kásibı oryndaıtyn bıshiler qataryna Qazaqstannan engen alǵashqy ókil atandy.

2015 jyly óner salasyndaǵy jetistikteri úshin oǵan «Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri» qurmetti ataǵy berildi. 2021 jyly Qazaqstan Táýelsizdiginiń 30 jyldyǵyna oraı «Shapaǵat» medalimen marapattaldy.

Bıshi úshin halyqaralyq sahnalarda óner kórsetý — jeke jetistigin tanytýdyń ǵana joly emes. Ol árbir saparynda Qazaqstannyń atyn atap, eldiń mádenıeti týraly aıtyp, ulttyq ónerdi tanystyrýǵa tyrysady.

— Qaı elge barsaq ta, Qazaqstannyń týy bizben birge. Halyqaralyq baıqaýlarda júlde alǵan kezde adamdar Qazaqstannan úndi klassıkalyq bıin kásibı deńgeıde oryndaıtyn bıshiler shyqqanyna tańǵalady. Osyndaı sátterde elimizdi maqtan tutamyn, — deıdi ol.

2017 jyly Aqmaral Qaınazarova qazaq, orys jáne aǵylshyn tilderinde «Bastaýyshtarǵa arnalǵan Bharatanatıam úndi klassıkalyq bıi» atty bilim berý beınematerıalyn ázirledi. Bul eńbek ónerdi úırenýge qyzyǵatyn adamdarǵa qoljetimdi oqý quraly bolýǵa baǵyttalǵan.

2023 jyly onyń «Úndi klassıkalyq bıi. Qazaqstan jáne Úndistan» atty kitaby jaryq kórdi.

Bıden bastalǵan mádenı dıplomatııa

Aqmaral Qaınazarova óz qyzmetin tek sahnamen nemese ustazdyqpen shektemeıdi. Ol mádenıet arqyly elder arasyndaǵy baılanysty nyǵaıtýdy óziniń mańyzdy mindetteriniń biri dep sanaıdy.

Onyń aıtýynsha, óner halyqaralyq qarym-qatynasta erekshe ról atqarady. Ártúrli eldiń adamdary bir-biriniń tilin bilmeýi múmkin, biraq mýzyka men bı arqyly ortaq sezimderdi túsinip, jaqyndaı alady.

Bıshi úshin mádenı dıplomatııa — resmı kezdesýler men kontsertter ótkizýmen ǵana shektelmeıtin uzaq merzimdi jumys.

— Meniń maqsatym — osy kóne ónerdi Qazaqstanda nasıhattap, adamdardyń bilim deńgeıin kóterýge úles qosý. Úndi klassıkalyq bıi — men úshin jaı hobbı de, tek jumys ta emes. Bul — meniń mıssııam, — deıdi Aqmaral Qaınazarova.

Onyń kontsertteri qaıyrymdylyq negizde ótedi.

Qazaqstandyq bıshi elimizdiń mádenı áleýeti joǵary ekenin, elimizde túrli ulttyń óneri men dástúrine qurmetpen qaraıtyn orta qalyptasqanyn atap ótedi.

«Eldiń jetistigi — ár azamattyń eńbegine baılanysty»

Aqmaral Qaınazarova úshin patrıotızm týǵan eldi jaqsy kórý týraly sózdermen ǵana ólshenbeıdi. Onyń oıynsha, azamattyń elge degen súıispenshiligi óz kásibin adal atqaryp, qoǵamǵa paıda ákeletin isterinen kórinýi kerek.

— Ár adam óz salasynda únemi damyp, bilimin jetildirip otyrýy kerek. Qazir tehnologııalar men múmkindikter óte kóp. Eń bastysy — ózińe jaýapkershilikpen qaraý, otbasyńa jáne elińe jaýapty bolý. Ár adam ózgelerge úlgi bolýǵa umtylsa, qoǵam da jaqsarady, — deıdi ol.

Horeograftyń pikirinshe, eldiń damýy tek memlekettik mekemelerdiń nemese jekelegen tulǵalardyń jumysyna baılanysty emes. Ár azamat óz isin sapaly oryndap, aınalasyna paıda ákelýge tyrysqanda ǵana ortaq nátıje qalyptasady.