Qazaqstandyq shylymqorlar jylyna 28 mıllıard dana temeki shegedi
QARAQOL. 28 naýryz. QazAqparat - Shylymqorlardyń sanyn azaıtý úshin temeki ónimderiniń aktsız mólsherlemesin kóterý jetkiliksiz.
Bul Qyrǵyzstannyń Qaraqol demalys ortalyǵynda ótip jatqan BAQ ókilderine arnalǵan «Teńdestirmeli aktsızdik saıasat» atty bilim berý semınarynda aıtyldy.
«Qazir temeki ónimderiniń aktsız mólsherlemesi Ortalyq Azııa elderinde ártúrli. 1 myń temekige ol Qazaqstanda 8,5 dollardy quraıdy. Qyrǵyzstanda 3,2 paıyzdyq aktsızdik mólsherlemeden basqa bólshek baǵanyń 7 paıyzy kóleminde alym alynady. Al Tájikstanda ol 1 dollardy qurasa, Ózbekstanda jergilikti ónimde 6 paıyz, ımporttyq ónimde 13 paıyz kóleminde belgilengen. 2005 jylǵy derek boıynsha eń tómengi aktsızdik mólsherleme 1 myń dana temekige Ulybrıtanııada - 264, Frantsııada - 181, Germanııada - 162, Italııada - 109, AQSh-ta - 108, Bolgarııada - 100, Rýmynııada - 90, Túrkııada - 88, Lıtvada - 86, Japonııada - 72 dollardy quraıdy. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy ózge elderge bólshek saýdada ony 70 dollarǵa jetkizýdi usynyp otyr», - deıdi JTI kompanııasynyń jurtshylyqpen baılanys jónindegi mamany Oljas Bıbanov.
Onyń aıtýynsha, shylymqorlar sanyn azaıtýda memlekettik qarjylyq retteýdiń bul quraly jetkiliksiz. Ol zańsyz ónimniń úlesin kóterýi múmkin. Qazir álemde jyl saıyn 70 mıllıard dollardyń temeki ónimderi satylatynyn eskersek, naryqtaǵy zańsyz ónimniń úlesi aıtarlyqtaı ekenin ańǵarýǵa bolady. Búgingi tańda ol Eýropalyq Odaqtyń birqatar elderinde 40 paıyzdy, al Qazaqstanda 2 paıyzdy quraıdy. 1 myń dana temekige de TMD elderi onyń mólsherlemesin 70 dollarǵa kótergen jaǵdaıda oǵan jumsalatyn jeke tabystyń úlesi 2015 jyly Reseıde 1,4 paıyz; Qazaqstanda 1,7 paıyz, Belarýste 2,5 paıyz, Ázirbaıjanda 3,1 paıyz, Ýkraınada 3 paıyzdy quraýy múmkin. Sarapshylardyń paıymdaýynsha, 1-1,7 paıyz aralyǵy qaýipti, al odan joǵary bolsa qaterli dep sanalady. Óıtkeni álemdik tájirıbede shyǵyn kólemi artqan saıyn zańsyz ónimdi tutyný deńgeıi óse túsetinin kórsetip otyr. Máselen EýroOdaqta 2010 jyly onyń deńgeıi Lıtvada - 42,5, Latvııada - 42, Bolgarııada - 32, Estonııada - 18, Polshada -10,2, Vengrııada - 5 paıyzdy quraǵan.
