Qazaqstandyq mamandar jyl saıyn sıntetıkalyq esirtkilerdiń jańa birneshe túrin saraptamadan ótkizedi
ALMATY. QazAqparat - Almatyda eki kúnge sozylǵan «Jańa psıhoaktıvti zattarǵa baqylaý júrgizý: Taralý úderisi. Quqyqtyq retteýdiń problemalyq máseleleri. Halyqaralyq tájirıbe» atty halyqaralyq semınar aıaqtaldy. Búkil Ortalyq Azııa óńirinde keń kólemde tuńǵysh ret uıymdastyrylǵan bul is-sharaǵa Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Tájikstan, Ózbekstan, Belarýs Respýblıkasy, Reseı Federatsııasy, eýropalyq memleketterdiń múddeli memlekettik organdary, Ortalyq Azııa óńirlik aqparattyq úılestirý ortalyǵy (OAÓAÚO) jáne basqa da bedeldi halyqaralyq uıymdardyń ókilderi qatysty.
Semınardy qorytyndylaý maqsatynda «QazAqparat» tilshisi osy sharaǵa qatysqan Esirtkiniń sot saraptamasy ınstıtýtynyń (Almaty q.) bas sarapshysy Saǵat Qısamıdenovti áńgimege tartqan edi.
- Saǵat Qasqyrbaıuly, semınar qalaı ótti?
- Bul aýqymdy is-sharada jańa psıhoaktıvti zattardyń aınalymyna qarsy is-qımyl men memlekettik baqylaýdy quqyqtyq jaǵynan retteý, sıntetıkalyq esirtkilerge qatysty sapaly, zamanaýı saraptamalar júrgizý máseleleri jan-jaqty talqylandy. Osy salada jumys isteýdiń jańa baǵyttary aıqyndaldy. Psıhoaktıvtik zattardyń zańsyz aınalymyna shek qoıý maqsatynda barlyq qatysýshy memleketter úshin ulttyq zańnamaǵa sáıkestendirilip, is-tájirıbede qoldaný úshin tıisti nusqaýlyqtar ázirlendi.
- Ózińiz qyzmet atqaratyn Esirtkiniń sot saraptamasy ınstıtýtynyń mamandary jyl saıyn sıntetıkalyq esirtkilerdiń jańa qansha túrin zertteıdi?
- Sıntetıkalyq esirtkiler bizdiń ınstıtýtqa sońǵy 2-3 jyldan beri kóptep jetkizile bastady. Bizge olar negizinen quqyq qorǵaý organdary, QR Ulttyq qaýipsizdik komıteti, Almaty qalasy boıynsha Memlekettik kirister departamenti tarapynan tıisti qaýly boıynsha jetkiziledi. Bizdiń mamandar sıntetıkalyq esirtkilerdiń jyl saıyn birneshe jańa túrin zertteıdi deýge bolady.
- Olar negizinen qandaı sıntetıkalyq esirtkiler?
- Katınon, amfetamın, kannabınoıd, metkatınon jáne solardyń týyndylary. Jańa esirtkiler Qazaqstan aýmaǵynda baqylaýǵa alynǵan zattardan erekshelenip turady.
- Hımııalyq quramy jóninen olar qanshalyqty kúrdeli?
- Shynynda da quramy jóninen sıntetıkalyq esirtkiler óte kúrdeli zattar. Sondyqtan saraptama júrgizý úshin tıisti tehnologııalar men ádistemeler qajet. Mysaly, bizde gazdyq hromatografııa, ınfraqyzyl spektroskopııa, mass-spektrometrııa sekildi zamanaýı ádister qoldanylady. Biz árıne sot dárigerleri emespiz. Biz osy ádister arqyly esirtkilerdiń quramyn, shyǵý tegin anyqtaımyz.
- Soǵan qaraǵanda mundaı esirtkiler qoldan jasalynbaıdy ǵoı?
- Árıne, olar astyrtyn hımııalyq zerthanalarda daıyndalady. Ol jerlerde tájirıbeli hımıkter, basqa da mamandar jumys isteıdi. Olardyń maqsaty - zańdy aınalyp ótip, tizimde joq jańa qospalardy daıyndap shyǵarý. Buǵan qarap, aldaǵy ýaqytta álemde jańa qandaı esirtkilerdiń paıda bolýy múmkin ekendigi týraly boljam jasaý óte qıyn.
- Olar adam aǵzasyna qanshalyqty zııandy?
- AQSh-tyń Esirtkige qarsy kúres jónindegi basqarmasynyń (DEA) derekterine júginer bolsaq, mysaly, sıntetıkalyq kannabınoıdtardyń áseri marıhýana, gashısh sekildi «dástúrli esirtkilerden» 10 eseden astam kúshti. Búgingi tańda álemde sıntetıkalyq esirtkilerdiń 600-ge jýyq túri bar. Olardyń sany jyldan jylǵa ulǵaıa túsýde. Al adam azǵasyna tıgizer zııany orasan zor. Sondyqtan, elimizde olardyń taralýyna qarsy kúres aldaǵy ýaqytta budan da qarqyndy túrde júrgiziletin bolady.
- Áńgimeńizge rahmet.
Aıta ketelik, Almaty qalalyq Esirtkiniń sot saraptamasy ınstıtýty 2012 jyly 28 maýsymda QR Ádilet mınıstrligi Sot saraptamasy ortalyǵy dırektorynyń buıryǵymen Esirtki, psıhotroptyq zattar, prekýrsorlardyń aınalymyna memlekettik baqylaýdy quqyqtyq jáne ǵylymı qamtamasyz etý problemalary jónindegi Ulttyq zerthana bazasynda qurylǵan.
Almaty qalasynyń jáne Almaty oblysynyń 9 aýdanynyń quqyq qorǵaý organdarynyń taǵaıyndaýlarymen saraptama jumystaryn júrgizedi. Sondaı-aq, elimizdiń basqa da óńirlerinen kelip túsken zattar boıynsha kúrdeli jáne asa kúrdeli saraptamalardy júzege asyrady. Instıtýt sarapshylary (olardyń ishinde eki hımııa ǵylymdarynyń kandıdaty bar) ǵylymı-zertteý jáne oqý-ádistemelik jumystaryn da qolǵa alǵan.
