Qazaqstandyq mamandar sheteldik kadrlarmen birdeı jalaqy ala alady - Ermek Kúzenbaev

- Ermek Baqytuly, «ARES PetroTechnic» joǵary tehnıkalyq kolledjiniń jumys istep jatqanyna úsh jyl boldy. Prezıdenttiń arnaıy tapsyrmasy boıynsha qurylǵan bilim ordasy alǵashqy túlekterin de ushyrdy. Bilýimizshe, jastardyń jumysqa ornalasý kórsetkishi jaman emes. Sonda sizderdiń bilim berý júıeńiz nesimen erekshelenedi?

- Iá, «ARES PetroTechnic» joǵary tehnıkalyq kolledjiniń qurylǵanyna úsh jyldan asty. Qazirgi kezde alty mamandyq boıynsha 800-den astam bala bilim alyp jatyr. Bizdiń bilim berý texnologııamyz balalardyń ózdigimen oqyp, kásibı sheberligin shyńdaýǵa, texnologııalyq ári texnıkalyq tájirıbe jınaqtaýǵa baǵyttalǵan. Soǵan negizgi basymdyq berip otyramyz. Atalǵan texnologııany júzege asyrý maqsatynda jańa bilim berý baǵdarlamalary ázirlengen. Barlyq sabaqtar tek aǵylshyn tilinde ǵana júrgiziledi. Al tájirıbeni shyńdaý úshin sońǵy texnologııalarmen jabdyqtalǵan sheberxana bar. Sonymen qatar, óndiriste tájirıbe almasý júıesi de qalyptasqan. Osy salada 50-den astam seriktesimiz bar. Stýdentter sol seriktesterimizdiń óndiristik bazalarynda is-tájirıbeden ótip otyrady. Osy oraıda ındýstrıaldyq keńestiń jumysyn erekshe atap ótken jón. Sebebi áleýmettik seriktesterdi tartýda, stýdentterdiń kásibı-texnıkalyq tájirıbesin shyńdaýda, jalpy bilim men óndiristi barynsha jaqyndastyrýda dál sol keńestiń kómegi zor. Oǵan elimizde jumys istep jatqan otandyq jáne sheteldik kompanııalardyń ókilderi kiredi. Sosyn qazirgi kezde sheteldik munaı-gaz kompanııalary mamandardy izdeýdi kóp jaǵdaıda rekrýtıngtik kompanııalarǵa tapsyrady. Mine, sol rekrýtıngtik kompanııalardyń basshylary da ındýstrıaldyq keńestiń quramyna endi.

- Demek, sizder atalǵan keńes arqyly bilim men óndiristiń alshaqtyǵyn barynsha azaıtyp, jumysqa ábden daıyn mamandardy shyǵarýǵa tyrysasyz.

- Dál solaı, ındýstrıaldyq keńestiń bastamasymen biz skrınıngtik júıeni engizdik. Bul bizdiń avtorlyq jobamyz deýge bolady. Atalǵan júıe neni kózdeıdi? Bárimizge belgili, qazirgi kezde stýdentterdiń bilimin baǵalaý jumysy oqý ornynyń ózinde júrgiziledi. Emtıxan, test deımiz, sońǵy kýrsta attestatsııa uıymdastyrylady. Alaıda osy sharalarǵa jumys berýshiler kóp jaǵdaıda qatyspaıdy. Mine, biz osy máseleni qolǵa alyp, skrınıngtik júıeni engizdik. Ondaıda jumys berýshilerge kolledj túlekterin jumysqa alý boıynsha eshqandaı mindet qoıylmaıdy. Olar óz talaptary boıynsha stýdentterdiń bilimin baǵalaıdy. Bir kompanııa test arqyly qabyldasa, ekinshi áńgimelesý arqyly jumysqa alyp jatady. Endi bireýler logıkalyq testter ótkizedi. Biz árbir kompanııamen kelisip, osyndaı bilimdi baǵalaý sharalaryn uıymdastyryp otyramyz.

- Sonda baǵalaýdyń ondaı júıesi oqýdyń sońynda júrgizile me?

- Joq, biz ony ekinshi kýrstyń orta sheninen bastap únemi júrgizip otyramyz. Sebebi ol kezde texnıkalyq baǵdarlamalar boıynsha oqytý jumystary bastalady. Al jumys berýshi kompanııalarmen tyǵyz jumys jasap otyrýdyń arqasynda kolledj stýdentterin durys baǵytta oqytýǵa múmkindik bar. 

- Oqýdy bitirgen kolledj túlegi jumys berýshiniń talaptaryna tolyǵymen saı bolyp shyǵady deısiz ǵoı?

- Iá, osy skrınıngtik júıe kezinde jumys berýshiler modýldardy durystaýǵa, texnologııalardy jetildirýge qatysty óz usynystaryn jasaıdy. Biz sonyń negizinde bilim baǵdarlamalaryn túzetip otyramyz. Sóıtip, jumys berýshi ýaqyt talaby men zaman aǵymyna saı ózine qajetti mamandy daıarlaı alady. Ol - bir. Ekinshiden, jumys berýshiniń ózi sol mamandy daıarlaý jumysyna atsalysqannan keıin ony jumysqa alýǵa da múddeli bolady. 

- Bizdiń túsingenimiz, sizderge bir jyldyń ishinde bilim berý baǵdarlamasyn birneshe ret ózgertip otyrýǵa týra keledi. Ondaı bolǵan qıyn emes pe?

- Bizdegi oqý baǵdarlamalary modýldik júıege negizdelgen. Árbir modýl tıisti bir quzyret, ıaǵnı kompetentsııa berýdi kózdeıdi. Eger óndiriste qandaı da bir texnologııalar ózgerse, ıa bolmasa, belgili bir jumystar avtomatty júıege aýystyrylsa, jumys berýshiler ony bizge aıtyp, tıisti usynystaryn jasaıdy. Biz óz kezegimizde oqý modýlderin tez arada ózgertip otyramyz. Ondaıda barlyq baǵdarlamany ózgertýdiń qajeti joq. Sonyń ishindegi modýlderdi túzetip otyrsa bolǵany. 

- Standart bar, biraq zaman talabyna saı bilimniń mazmunyn únemi ózgertip otyrý qajet deısiz ǵoı?

- Iá, búginde álem boıynsha munaı-gaz salasyndaǵy mamandarǵa qatysty xalyqaralyq standarttar bar. Ony oqý orny emes, jumys berýshiler anyqtaıdy. Adam qaı ýnıversıtetke baryp oqyp kelse de, sol standarttarǵa saı bolýy qajet. Mysaly, munaı-gaz salasynda OPITO-nyń kvalıfıkatsııalyq standarttary bar. Álemde munaı óndirýshi 53 iri memlekette atalǵan standart qoldanylady. Biz osy xalyqaralyq standart boıynsha akkredıtatsııa alaıyn dep jatyrmyz. Birinshi aýdıtten óttik. Sheteldik sarapshylar kelip, bizdegi baǵdarlamalardyń, oqý-texnıkalyq bazanyń, stýdentterdiń sol standartqa saı keletinin kórip, tıisti kýálikti alýǵa múmkindigimiz bar ekenin jetkizdi. Aǵymdaǵy jyly birinshi jartyjyldyqtyń sońyna deıin akkredıtatsııany alýymyz qajet. Bul degenimiz, kelesi túlekter dıplommen birge xalyqaralyq standartqa saı degen kýálikti de alyp shyǵady. Munaı-gaz salasyndaǵy kompanııalar osy kýálikke kóp mán beredi.

- Demek, munaı-gaz salasyda óz mamandarymyzdyń sheteldik kadrlardy almastyrýǵa zor múmkindik týady.

- Álbette, búginde sheteldik jumys kúshin otandyq mamandarmen almastyrý salasynda memleket tarapynan kóp jumys jasalyp jatyr. Jalpy, munaı-gaz salasyna jyl saıyn 16 myńnan astam jumys kúshi tartylady. Sol jumysshylardyń ornyn birtindep óz mamandarymyz basýy qajet. Soǵan bet alyp kelemiz. Máselen, búginde jumys berýshiler bizdiń kolledj túlekterin alyp, sheteldik mamandarǵa shákirt retinde bekitip qoıady. Stýdentter aǵylshyn tilin jaqsy meńgergen. Sonyń arqasynda is-tájirıbeni lezde meńgerip ketedi. Maqtanǵanym emes, bizde ekinshi kýrsta oqıtyn balalardyń ózderi jumys berýshilerdiń talaptaryna saı kelip jatady. Biraq bir jyl oqý bar bolǵannan keıin kompanııa ókilderi olardy rezervke qoıyp qoıady, ıa bolmasa, kolledj, stýdent pen kompanııa arasynda úshjaqty kelisimshartqa qol qoıylady. Osy qujattyń negizinde stýdent úshin ındıvıdýaldy oqý jospary jasalady jáne jumys ornynda oqytý júıesi arqyly oqýyn jalǵastyrady. Sóıtip, ónidiriske birden aralasyp, bir jaǵynan jumys istep, bir jaǵynan oqýdy jalǵastyra beredi.

- Kolledj alǵashqy túlekterdi ushyryp úlgerdi. Olardyń jumysqa ornalasý kórsetkishi qandaı?

- Ótken jyly bizdiń alǵashqy 264 túlegimiz eńbek naryǵyna joldama aldy. Olardyń jumyspen qamtylýy 85 paıyzdy qurap otyr. Jazǵa deıin bul kórsetkishti 95 paıyzǵa deıin jetkizýdi josparlap otyrmyz. Ol úshin bizde arnaıy mansaptyq ortalyq qurylǵan. Atalǵan qurylym túlekterdiń qarym-qabiletine qaraı jumys tabýǵa járdemdesedi.

- Ermek Baqytuly, munaı-gaz salasynda turaqty jáne turaqsyz jumys oryndarynyń bar ekeni belgili, ıaǵnı belgili bir óndiristi qurý kezinde ýaqytsha oryndar ashylady da, artynan ol jumysshylardy qysqarta salady. Kolledj túlekteri turaqty jumys ornyna turyp jatyr ma?

- Bizdiń negizgi maqsatymyz - túlekterdi turaqty jumyspen qamtý. Ol úshin jumys berýshilermen tyǵyz jumys jasap, barlyq talaptardyń údesinen shyǵýǵa tyrysamyz. Sosyn turaqsyz jumys oryndaryna, kóbinese, naqty biliktiligi joq adamdardy alady. Biz bolsaq, texnolog mamandardy daıarlaımyz. Olar texnıkalyq aǵylshyn tilin úzdik meńgergen. Sondyqtan ózimen qatar basqa oqý oryndaryn aıaqtaǵan túlektermen salystyrǵanda, jumys tabýǵa múmkindigi joǵary. Qazirgi tańda ondaı mamandar qysqartýǵa ushyramaıdy.

- Bolashaqta munaı-gaz salasyndaǵy sheteldik mamandardy tolyǵymen qazaqstandyq kadrmen almastyrýǵa qaýqarymyz jete me?

- Negizi, tolyǵymen almastyrýǵa múmkindigimiz bar. Biz odan da joǵary maqsat qoıyp otyrmyz. Búginde Iran, Reseı, Tatarstan óz mamandaryn oqytýdy qolǵa alyp jatyr. Olar bizdiń mamandardan úırenetindeı jaǵdaıǵa jetýimiz kerek. Onyń barlyǵy negizsiz sóz emes. Qazirgi kezde oqýdy bitirgen túlekterimizdiń 8 paıyzy shetelde jumys istep jatyr. Sonyń ishinde Reseı, Ulybrıtanııa sııaqty memleketter bar. Úshinshi kýrsta oqyp jatqan bir balamyzdy Germanııadaǵy «Siemens» kompanııasy surap jatyr. Sondyqtan bolashaqta biz basqalardy da oqyta alamyz dep aıtýǵa tolyq negiz bar.

Sosyn sheteldik kompanııanyń ózderine alystan arbalaǵansha, jaqynnan dorbalaǵan tıimdi. Sebebi basqa jerden kelgen mamannyń turatyn jeri, jalaqysy jáne taǵy basqa shyǵyndary bar. Iá, bir adamnyń shyǵyny túk te emes shyǵar. Alaıda sheteldik kadrdyń sany júzdep sanalsa, qandaı myqty kompanııa bolsa da, oǵan ekonomıkalyq turǵyda ondaı shyǵyndar shyǵarý tıimsiz. Ony ózderi de moıyndaıdy. Qazaqstanda ondaı adamdar bolsa, sol deńgeıde jumys isteı alsa, jergilikti mamandardy qýana-qýana jumysqa alamyz deıdi.

- Degenmen, sheteldik mamandar óz elderiniń ekonomıkalyq kórsetkishteri boıynsha jalaqy almaı ma? Al ózimizdiń maman onyń ornyna kelse, týra sondaı jalaqy alýǵa múmkindigi bar ma? 

- Ondaı jalaqy ala almaıdy dep aıtýǵa da bolmaıdy. Sebebi kompanııa shetelden maman alyp kelse, ol tapshy kadr bolyp sanalady. Eger qazaqstandyq maman barlyq talaptarǵa saı kelse, nege tıisti deńgeıde jalaqy tólemeske? Árıne, Qazaqstanda bar kadrlarmen birdeı jalaqy bolady. Alaıda joǵary dárejeli kadr bolsa, joǵary jalaqy alýy ábden múmkin. Negizi, bizben kelisimshart jasap, jumys istep jatqan kompanııalardyń baǵyty sondaı. 

-  Kolledjge qujat tapsyratyn balalarǵa qarap, mektep túlekteriniń aǵylshyn tilin bilý deńgeıi de anyq kórinetin shyǵar?..

- Shyny kerek, mektep túlekteriniń aǵylshyn tilin bilý deńgeıi árqıly bolyp keledi. Kolledjge túsý úshin test tapsyratyn bir balalardyń nátıjesi joǵary bolsa, endi bireýlerdiki tómen. Biz búkil Qazaqstan boıynsha stýdent qabyldaımyz ǵoı. Sondyqtan mektep túlekteriniń aǵylshyn tilin bilýi jaǵynan qıyndyq týyndap jatqan joq. Ár jerde tildi nashar jáne jaqsy oqyǵan balalar bar. Qazirgi kezde biz respýblıka boıynsha aǵylshyn tili, matematıka, xımııa men fızıka pánderin jaqsy biletin balalardy testtiń negizinde iriktep jatyrmyz. Emtıxannyń ózi eki kezeńnen turady. Aldymen kolledjdiń apec.edu.kz resmı saıtynda testti on-laın rejımde tapsyryp kórý kerek. Odan ótpese, taǵy daıyndalýǵa bolady. Degenmen, birinshi kezeńnen ótý kerek. Sodan baryp biz ol talapkerlerdi kolledjdiń ózinde ótetin synaqqa shaqyramyz. Negizi, qazirgi úsh tildi oqytý dep jatqan júıeniń tıimdiligi zor. Mektep túlekteriniń aǵylshyn tilinde sabaq beretin oqý oryndaryna túsý múmkindigi arta túsedi.

- Sizge buıymtaı aıtatyndar kóp shyǵar?...

- (kúldi) Buıymtaı aıtqanda... Qalaı aıtsa bolady?.. Barlyq jerde bar nárse ǵoı. Árıne, xabarlasyp turady, buıymtaıyn kelip aıtatyndar da bolady. Alaıda bizde ondaı ótinishterdi oryndaý múmkin emes. Sebebi irikteýdiń barlyq nátıjelerin táýelsiz sarapshylar tekserip otyrady. Sosyn test tapsyryp túskeni bir bólek, odan keıin balanyń sabaqqa qatysýy, ózin-ózi ustaýy, úı tapsyramasyn oryndaýy, qoǵamdyq jumysqa qatysýy - bári-bári jiti baqylanady. Oqý kezinde tapsyratyn emtıxandary taǵy bar. Mysaly, búginde jyl saıyn bizde sabaq úlgerimine baılanysty stýdentterdiń 10 paıyzy oqýdan shyǵarylady. Sondyqtan bul jerde buıymtaı júrmeıdi.

- Áńgimeńizge raqmet! Eńbegińizge sáttilik tileımiz!