Qazaqstandyqtar krıptovalıýtamen tólep, smartfonnan ınvestıtsııa sala ala ma: Ulttyq bank tóraǵasynyń orynbasarymen suhbat

– Sarapshylardyń baǵalaýynsha, qazaqstandyqtardyń krıptoámııandarynyń sany mıllıonǵa jýyqtaǵan. Olardyń basym bóligi sheteldik platformalarda tirkelipti. Al 1 mamyrdan bastap elde tsıfrlyq aktıvter naryǵyn retteý júıesi qoldanysqa engizildi. Qazir qansha adam zańdy platformalarǵa kóshti, retteletin sektordaǵy krıptoaktıvterdiń kólemi qansha?

– Bul aktıvterge qyzyǵýshylyq joǵary, sondyqtan tsıfrlyq aktıvterdi paıdalanýshylardy qorǵaýymyz kerek. Azamattar retteletin kompanııalardyń qyzmetin paıdalanyp, qarajatqa kim jaýapty ekenin naqty bilýi mańyzdy.

Keıingi jyldary osy baǵytta aýqymdy zańnamalyq júıe quryldy. 2023 jyly tsıfrlyq aktıvter týraly negizgi zań qabyldandy. Keıin banktermen jáne fınteh-kompanııalarmen birlesip jańa servısterdi synaqtan ótkizý úshin «retteýshi qumsalǵysh» rejımi iske qosyldy. Bıyl 1 mamyrdan bastap naryqty keshendi retteý júıesi qoldanysqa engizildi. Oǵan qosa tsıfrlyq qarjy aktıvteri, sonyń ishinde steıblkoınderdi shyǵarý jáne krıptovalıýtalardyń zańdy aınalymy boıynsha erejeler bekitilip, provaıderlerge qoıylatyn talap belgilendi.

Qazirdiń ózinde lıtsenzııa alǵan krıptoaıyrbastaý oryndary jumys istep tur. Qazaqstan qor bırjasy (KASE) tsıfrlyq qarjy aktıvteri platformasy men tsıfrlyq aktıvter saýdasy platformasynyń operatory mártebesin aldy. Bul jańa naryqty qor bırjasynyń ınfraqurylymyna laıyqtaýǵa múmkindik beredi. Sonymen qatar memlekettik krıptorezerv qurylǵanyn aıta ketken jón.

Kelesi mańyzdy qadam – 7 shildedegi tsıfrlyq aktıvter ındýstrııasyn damytý týraly Prezıdent Jarlyǵyn júzege asyrý. Osy maqsatta Ulttyq bank, Úkimet jáne basqa da memlekettik organdardyń birlesken is-qımyl jospary bekitildi. Aldaǵy ýaqytqa ınfraqurylymdy damytý, jańa qarjylyq servısterdi engizý, aktıvterdi tokendeý, ınvestıtsııa tartý sekildi qadamdar josparlanǵan.

Osy múmkindikti halyq pen bıznes úshin qolaıly etýge basymdyq berip otyrmyz. Krıptoprovaıderlerdiń banktermen jáne tólem servısterimen baılanysyn damytyp, jańa ónimder ázirleýdemiz. Otandyq provaıderler júrgiziletin operatsııalarǵa salyqtyq yntalandyrý sharasy da nazarda. Óıtkeni azamattar retteletin ortada jumys isteýdiń naqty artyqshylyǵyn sezinýi kerek. Ol – qolaıly servıs, túsinikti shart jáne óz quqyǵyn qorǵaý múmkindigi.

Statıstıkaǵa kelsek, krıptoámııandardyń sany naqty jaǵdaıdy tolyq sıpattaı almaıdy. Óıtkeni bir adamnyń birneshe ámııany bolýy múmkin. Sondyqtan qazir klıentter, operatsııalar men aktıvter boıynsha statıstıka qalyptastyrýǵa kiristik. Bir jyldaǵy mindetimiz de osy bolmaq, ıaǵnı zańdy naryqty tartymdy etýǵa kúsh salamyz. Retteý júıesi eń aldymen azamattardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý maqsatynda quryldy.

– Qazaqstanda qazirdiń ózinde QR-kod pen POS-termınal arqyly krıptovalıýtamen tólem jasaýǵa bolady. Mundaı múmkindik Alatau City Bank jobasy aıasynda 5 myńnan astam saýda núktesinde qoljetimdi ekeni belgili. Osyndaı servıs basqa bankterde qashan paıda bolady? Sizdiń oıyńyzsha, bul qyzmet halyq arasynda qanshalyqty suranysqa ıe bolýy yqtımal?

– Bul jerde dúkenmen esep aıyrysý teńgemen júrgiziletinin uqqan durys. Qarajat kózi retinde krıptovalıýta ámııany paıdalanylady, al tólemniń ózi ulttyq valıýtamyzǵa aıyrbastalady. Demek, satyp alýshy úshin bári ádettegideı: QR-kodty skanerleý nemese termınal arqyly kartamen tólem jasaý sol kúıi qalady.

Alaıda ózgeris servıstiń ishinde jatyr. Krıptovalıýta retteletin alań arqyly teńgege aıyrbastalady, keıin satýshynyń shotyna qarajat teńgemen túsedi. Mundaı tásil tsıfrlyq aktıvti qoldanystaǵy tólem ınfraqurylymymen baılanystyrý ıkemdi.

Qazir bul modeldi Alatau City Bank jobasy aıasynda «retteýshi qumsalǵysh» rejıminde synaqtan ótkizip jatyrmyz. Prezıdent Jarlyǵyn iske asyrý sheńberinde ony keńinen taratýǵa qajetti zańnamalyq negiz ázirlenýde. Tıisti normalar qabyldanyp, pılottyq jobanyń nátıjesi baǵalanǵannan keıin basqa bankter krıptoprovaıderlermen birlesip osyndaı servısterdi damyta alady. Naqty merzimi naryq qatysýshylarynyń daıyndyǵyna baılanysty. Menińshe, servıs tsıfrlyq aktıv ıelerine, sonyń ishinde sheteldik qonaqtarǵa qyzyqty bolatyny anyq.

Degenmen mundaı tólem tásili kúndelikti tólem jasaý daǵdysyn birden ózgertedi dep aıtpas edim. Sebebi elde dástúrli bank qosymshalary, karta men QR-tólemder óte yńǵaıly. Sondyqtan atalǵan tásil azamattardyń óz aktıvin paıdalanýdiń qosymsha múmkindigi ǵana. Naryq úshin jańa qarjylyq ónimdi damytý quraly retinde baǵalanýy qajet. Servıske degen suranys onyń qolaılylyǵyna, aıyrbastaý quny men paıdalanýshylardyń senimine táýeldi.

– 19 shildeden bastap tsıfrlyq teńge zańdy tólem quraly mártebesine ıe boldy. Onyń bank kartasyndaǵy kádimgi aqshadan aıyrmashylyǵy nede, azamattarǵa qandaı naqty paıda bar? Qazir qansha tsıfrlyq shot ashyldy jáne qazaqstandyqtar onymen dúkenderde qashan tólem jasaı alady?

— Tsıfrlyq teńge – qolma-qol jáne esepshottaǵy aqshamen qatar qoldanylatyn ulttyq valıýtamyzdyń úshinshi formasy. Bir tsıfrlyq teńge bank kartasyndaǵy bir teńgege teń.

Negizgi aıyrmashylyq aqshany kim shyǵaratynyna baılanysty. Bank kartasyndaǵy qarajat – kommertsııalyq banktiń tutynýshy aldyndaǵy jaýapkershiligi. Al tsıfrlyq teńgeni tek Ulttyq bank shyǵaryp, aınalymnan alyp tastaı alady. Operatsııalar da Ulttyq banktiń platformasynda júrgiziledi. Negizinen, bul – qolma-qol aqshanyń tsıfrlyq balamasy.

Tsıfrlyq teńgege qoldanystaǵy banktik qupııa rejımi jáne derbes derekterdi qorǵaý týraly zańnama talaptary qoldanylady. Osylaısha, azamattardyń tranzaktsııalarynyń qupııasy qamtamasyz etiledi. Tutynýshylar men olardyń qarajaty týraly aqparatqa tek qyzmet kórsetetin bank qol jetkize alady. Mundaı aqparat tutynýshynyń kelisimi bolǵan jaǵdaıda nemese zańda kózdelgen negiz arqyly ǵana ashylady. Bul rette bank shottaryna qatysty qoldanystaǵy tártip saqtalady.

Ekinshi erekshelik – baǵdarlamalaý múmkindigi. Tsıfrlyq teńgege arnaıy belgi qoıyp, smart-kelisimshart arqyly paıdalaný shartyn belgileýge bolady. Mysaly, jol qurylysyna bólingen qarajatty tek kózdelgen maqsatqa jáne tıisti merdigerdiń jumysyna ǵana jumsaýǵa múmkindik bar. Sol sebepti tsıfrlyq teńgeni engizýdi bıýdjet qarajatynan bastadyq. Munyń qoǵam úshin paıdasy aıqyn: qarajattyń jumsaý joly ashyq kórinip, maqsatsyz paıdalaný azaıady.

Qarapaıym azamattarǵa qandaı paıdasy bar? Tikeleı paıdasy ázirge kóp bolmaýy múmkin. Bul – qalypty jaǵdaı. Degenmen janama paıdasyn aıtýǵa bolady. Tsıfrlyq teńge áleýmettik-ınfraqurylymdyq jobalardyń júzege asyrylý barysyn ashyq etedi. Bolashaqta tsıfrlyq teńgeni ataýly áleýmettik tólemderge de qoldanýǵa bolady. Mundaı jaǵdaıda qarajattyń naqty alýshyǵa jetýi, belgilengen maqsatqa jumsalýy aıqyn kórinedi.

Qazirgi ýaqytta 353 mlrd teńgeden astam tsıfrlyq teńge shyǵaryldy. Úkimetpen birlesip, aldaǵy jyldary tsıfrlyq teńgemen júrgiziletin operatsııa kólemin 2 trln teńgege jetkizýdi maqsat etip otyrmyz.

Búginde tsıfrlyq shot ashýdyń tehnıkalyq múmkindigi ázirlengen. Al tsıfrlyq shotty bólshek saýdada jappaı qoldaný bankterge ári suranys baılanysty. Bul baǵytty naryq qatysýshylary men qoǵam suranysyn eskere otyryp, kezeń-kezeńimen damytýdy josparlap otyrmyz.

Eshkimdi tsıfrlyq shot ashýǵa mindettemeımiz. Azamattardyń qolynda onsyz da yńǵaıly bank ónimderi bar, olarmen básekelesý oıymyzda joq.

– Tólem jasaýdy jeńildetetin taǵy bir qural retinde steıblkoın aıtylyp júr. Teńgege baılanǵan tokender shyǵarylyp jatyr. Halyq olardy dúkende jappaı paıdalanyp, shetelge aqsha aýdarýdy qashan bastaı alady?

– Eń aldymen, teńgemen qamtamasyz etilgen steıblkoın nege keregin bilýimiz kerek. Steıblkoın USDT jáne basqa sheteldik steıblkoınderge otandyq balama retinde qajet. Osyndaı quralǵa degen suranystyń bir bóligin el ishinde, ulttyq valıýtamen jáne óz zańnamamyzǵa sáıkes qamtamasyz etkimiz keledi. ıAǵnı, halyq tsıfrlyq aktıvter naryǵynda dollarlyq steıblkoınge táýeldi bolmaı, teńgege baılanǵan tokendi paıdalana alady.

Steıblkoınderdiń múmkindigi budan da keń. Blokcheın tehnologııasynyń arqasynda operatsııalardy jedeldetip, deldal sanyn azaıtýǵa múmkindik beredi. Ásirese transshekaralyq esep aıyrysý baǵytynda áleýeti orasan. Óıtkeni mundaı aýdarymdardyń merzimi men quny kóbine birneshe banktiń uzaq operatsııalyq tizbegine táýeldi ekenin bilemiz. Al steıblkoınder operatsııalardy jyldam ári arzan júrgizýge jol ashady.

Ulttyq banktiń talaptaryna sáıkes shyǵarylǵan steıblkoınderdi aqy tóleý kezinde nemese transshekaralyq esep aıyrysý barysynda paıdalaný úshin zańnamalyq ózgeristerdi ázirlep jatyrmyz. Sonymen qatar halyqaralyq operatsııalarǵa qatysty valıýtalyq baqylaý, qatysýshylardy tekserý tetigi pysyqtalýda.

Qajetti normalar qabyldanyp, bankter men provaıderler tarapynan qolaıly servıs damyǵan kezde steıblkoınder jappaı paıdalanylýy múmkin. Bul úshin qajetti jaǵdaı jasap jatyrmyz, al naqty ónimniń keleshegin naryq sheshedi. Mundaı quraldyń quny, jyldamdyǵy jáne qolaılylyǵy mańyzdy.

– Osy rette qaýipsizdikke qatysty suraq týyndaıdy. Steıblkoın ıeleriniń qarajaty qanshalyqty qorǵalǵan? Eger olardy shyǵarǵan kompanııa bankrot bolsa nemese qyzmetin toqtatsa, paıdalanýshylardyń aqshasy qaıda ketedi? Qarajatty qaıtarý boıynsha qandaı kepildik qarastyrylǵan?

– Bul jerde sheteldik steıblkoınder men Qazaqstannyń erejelerine sáıkes shyǵarylǵan quraldardyń arajigin ajyrataıyq. Zańnamaǵa sáıkes, USDT jáne USDC sekildi sheteldik steıblkoınder qamtamasyz etilmegen tsıfrlyq aktıvter sanatyna jatady. Olardyń aınalymyna tıisti lıtsenzııasy nemese eseptik tirkeýi bar retteletin provaıderler ǵana aralasa alady. Bul – quqyqtyq jikteý.

Árıne, bul atalǵan aktıvterge senim tómen nemese sheteldik emıtenttiń rezervteri múlde joq degendi bildirmeıdi. Aıtqymyz kelgeni, rezervterge qoıylatyn talap men aktıv ıelerin qorǵaý tetigin biz emes, eń aldymen emıtent resmı tirkelgen eldiń zańnamasy retteıdi.

Al otandyq steıblkoınnyń bazalyq aktıvi – aqsha. Ol tsıfrlyq aktıvtermen ulttyq valıýtada operatsııa júrgizýge múmkindik beredi ári zańnamaǵa sáıkes quqyq qorǵaý joly bar.

Jalpy steıblkoındi shyǵarý úshin oǵan teń qarajat otandyq banktegi bólek shotqa ornalastyrylýy kerek. Árbir tokenniń qarajaty emıtenttiń óz qarjysynan bólek esepteledi. Ulttyq bul rezervterdi paıdalanýdy, ınvestıtsııa salýdy shekteıdi.

Emıtent bankrot bolǵan jaǵdaıda onyń qamtamasyz etý qarajaty men ınvestıtsııa esebinen satyp alǵan aktıvteri kompanııanyń konkýrstyq massasyna qosylmaıdy. Olardy kompanııanyń basqa qaryzyn óteýge paıdalanýǵa bolmaıdy. Emıtent qyzmetin toqtatqan jaǵdaıda tokenderdi óteý jónindegi mindetteme oryndalýy kerek. Bul qarajat steıblkoın ıeleriniń aldyndaǵy mindettemeni oryndaýǵa arnalǵan.

Kompanııanyń ýádesi ǵana emes, bólek saqtalǵan qamtamasyz etý qarajaty da nazarda bolady degen belgi. Degenmen árbir adam tokendi satyp almas buryn ony óteý sharty men táýekelderin túsinse eken.

– Bıyl Ulttyq strategııalyq krıptorezerv quryldy. Qazir onyń quramynda qandaı aktıvter bar, qansha qarajat ınvestıtsııalandy jáne ol qandaı baǵyttarǵa salyndy?

– Ulttyq strategııalyq krıptorezerv 2025 jylǵy jeltoqsan aıynda quryldy. Oǵan Ulttyq banktiń altyn-valıýta aktıvteri men Ulttyq qordyń aktıvterinen teń kólemde, jalpy somasy 700 mln AQSh dollary bólindi. Bul aktıvterdi ártaraptandyrýǵa, ınvestıtsııa arqyly basqarý qurylymyn júıeleýge kómek bermek.

Krıptorezerv qarajatyn tsıfrlyq aktıvterge, bazalyq aktıvi tsıfrlyq aktıvke negizdelgen qarjy quraldaryna, sondaı-aq tsıfrlyq aktıvter salasynda jumys isteıtin kompanııalardyń aktsııasy men úlesine ınvestıtsııalaýǵa bolady.

Qazir krıptorezervtiń ınvestıtsııalyq portfeli kezeń-kezeńimen qalyptastyrylyp jatyr. Bul rette ınvestıtsııalyq quraldar muqııat iriktelip, olardyń kirisi men táýekeli baǵalanady. 2026 jylǵy qazan aıynyń qorytyndysy boıynsha 700 mln AQSh dollarynyń shamamen 190 mln dollary hedj-qorlar men bırjalyq ınvestıtsııalyq qorlarǵa salyndy.

Mysaly, ótken jyly Ulttyq qordyń jeke kapıtal portfelin úshin jasandy ıntellekt salasyndaǵy jetekshi kompanııalardyń biri – Anthropic-ke ınvestıtsııa salyndy. Sodan beri kompanııanyń baǵalaý quny birneshe ese ósti. Mundaı ınvestıtsııalar portfeldiń shaǵyn bóligi ǵana bolǵanymen, tehnologııalyq baǵyt paıda tabýdyń tıimdi ádisi ekinin kórsetti. Osyǵan uqsas ádisti Krıptorezerv aıasynda qoldanýǵa múmkindik bar.

— Jańa erejege sáıkes, jeńildetilgen tarıfpen elektr energııasyn alatyn maınerler óndirgen krıptovalıýtanyń 10 paıyzyn krıptorezervke aýdarýy tıis. Krıptoavlıýtaǵa qylmystyq ister boıynsha tárkilengen krıptoaktıvter de túsýi múmkin. Qazir osyndaı aktıvter rezervke tústi me, olardyń kólemi qansha?

— Rasynda, Krıptorezervti sot sheshimimen memleketke ótken tsıfrlyq aktıvter arqyly, sondaı-aq strategııalyq tsıfrlyq maınıng aıasynda alynǵan aktıvter esebinen tolyqtyrý josparlanyp otyr. Olardy esepke alý jáne saqtaý Ortalyq baǵaly qaǵazdar depozıtarııiniń quzyretinde.

Quqyq qorǵaý organdarmen birlesip tsıfrlyq aktıvterdi tárkileý tetigi ázirlenip jatyr. Sol arqyly aktıvterdi esepke alý, saqtaý, sot sheshimine sáıkes ózge tarapqa berý máselesi júıelenedi. Osy maqsatta zańnamalyq ózgerister men vedomstvoaralyq is-qımyl tártibi naqtylanýda. Aldaǵy ýaqytta protseske qatysýshylardyń ókileti, aktıvterdi berý negizi jáne ár kezeńdegi saqtaýǵa qatysty jaýapkershilik aıqyndalady.

Sot sheshimi negizinde memleket balansyna ótken tsıfrlyq aktıvterdi Krıptorezervke aýdarý úshin «Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Bankiniń Ulttyq ınvestıtsııalyq korporatsııasy» AQ-nyń senimgerlik basqarýyna beriledi. Strategııalyq maınıng aıasynda alynǵan tsıfrlyq aktıvter týraly da ózgerister ázirlenip jatyr. Keıin mundaı aktıvter de aktsıonerlik qoǵamnyń basqarýyndaǵy Krıptorezervke túsedi.

– Búginde tólem ınfraqurylymy ózgerdi. Bankaralyq mobıldi tólemder júıesi arqyly shot usyný, marketpleısterde karta deregin engizbeı-aq aqy tóleý, statıkalyq QR-kodty paıdalaný servısteri iske qosylmaq. Atalǵan qyzmetterdiń barlyǵy tehnıkalyq turǵydan daıyn ba?

– 19 shildeden bastap júıe tolyq jumys istep tur. Oǵan barlyq bank qosylǵan. Klıentter telefon nómiri arqyly aqsha aýdaryp, kez kelgen banktiń termınalynda biryńǵaı QR-kodpen tólem jasaı alady. Satyp alýshy úshin tólem tegin. Bul – fýnktsıonaly kezeń-kezeńimen keńeıtiletin negizgi ınfraqurylym. Bul úsh servıstiń bári tehnıkalyq turǵydan iske asyryldy. Qazir bankterdi júıege qosý ári olardyń bıznes-protsesin retteý jumysy ǵana qaldy.

Birinshi servıs – túrli banktiń klıentteri arasynda tólem shotyn jiberý. Halyqaralyq tájirıbede bul Request to Pay dep atalady. Kásipker nemese jeke tulǵa tólem shotyn jiberedi, al alýshy ony óz bankiniń qosymshasynan kórip, bir batyrmany basý arqyly tólemdi rastaıdy. Endi derekti daýystap aıtý, skrınshot jiberý qajet emes. Qyzmet aqysyn, jaldaý tólemin nemese áleýmettik jeliler arqyly jasalǵan tapsyrystardy tóleýge yńǵaıly.

Ekinshi servıs – ınternet-dúkender men marketpleısterde tólem jasaý. Satyp alýshy bankaralyq júıe arqyly tólem jasaý tásilin tańdaıdy. Sodan keıin avtomatty túrde óz bankiniń qosymshasyna ótip, tólemdi rastaıdy.

Úshinshi servıs – statıkalyq QR-kod, ıaǵnı japsyrma túrindegi kod. Ony kassalyq termınal joq jerlerde paıdalanýǵa bolady. Mysaly, avtoturaqtarda, halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtarynda, qoǵamdyq kólikte, shaǵyn saýda oryndarynda qoldanýǵa qolaıly. Satyp alýshy kodty skanerlep, somany engizedi de, tólem jasaıdy. Bul servısterdi 2027 jyly iske qosý josparlanyp otyr.

Sonymen qatar Bankaralyq mobıldi tólemder júıesin basqa elderdiń uqsas tólem júıesimen baılanystyrý baǵytynda jumys istep jatyrmyz. BAÁ, Qytaı, Qyrǵyzstan, Úndistan, Túrkııa, Ózbekstan, Ázerbaıjan, Indonezııamen baılanys ornatý kózdelgen. Demek qazaqstandyqtar shetelde saýda jasaǵanda óz bank qosymshasy arqyly tóleı alady, ol úshin satýshynyń QR-kodyn skanerleý jetkilikti. Osyndaı múmkindik Qazaqstanǵa kelgen shetel azamattaryna da qoljetimdi bolady.

– Memleket basshysy ekonomıkany tokendendirýdi jáne naqty sektordy qarjylandyrý kózin keńeıtýdi tapsyrǵan bolatyn. Osyǵan oraı arnaıy is-qımyl jospary bekitildi. Ulttyq bank jospar aıasynda qandaı jumys atqaryp jatyr? Birinshi kezekte qandaı aktıvterdi tokendendirý kózdelgen jáne olar ınvestorlarǵa qashan qoljetimdi bolady?

– «Báıterek» ulttyq ınvestıtsııalyq holdıngi jáne «Samuryq-Qazyna» AQ-men birge aktıvterdiń tizimin jasap jatyrmyz. Negizinen, tizim áli de jasaqtalyp, tolyqtyrylý ústinde. Alǵashqy kezeńde iri ınfraqurylymdyq, logıstıkalyq, qurylys nysandaryna basymdyq beriledi. Bastapqy pılottyq joba retinde «Alataý» qalasyndaǵy «IconicTower» kópfýnktsıonaldy kesheni men «Birlik» logıstıkalyq ortalyǵy qarastyrylyp otyr. KASE alańynda alǵashqy tsıfrlyq shyǵarylym jaqyn arada ınvestorlarǵa qoljetimdi bolady.

Sonymen qatar qatarǵa halyqaralyq tehnologııalyq kompanııalar qosylyp jatyr. Olardyń shıkizat, tabıǵı resýrstardy tokendendirý jobalaryna degen qyzyǵýshylyǵy joǵary.

Qarapaıym azamattarǵa kelsek, olar da tokenderdi satyp alý arqyly aktıvterdiń ortaq ıesine aınala alady. Óıtkeni reformanyń negizgi máni de – árbir azamatqa naqty sektorǵa ınvestıtsııa salý múmkindigin qoljetimdi etý. Árıne, bastapqy kezeńde bólshek ınvestorlardyń qarajatyn naryqtyq táýekelden qorǵaý úshin ınvestıtsııa kólemine belgili bir shekteý engizemiz. Degenmen tokenderdi satyp alý barynsha qarapaıym ári yńǵaıly bolmaq. Ol úshin lıtsenzııalanǵan platformalar men azamattarǵa tanys tólem qosymshalary paıdalanylady. Osylaısha, kez kelgen qazaqstandyq iri jobalarǵa zańdy túrde ınvestıtsııa sala alady.

– Sóz sońynda kúndelikti qoldanyp júrgen qolma-qol aqshanyń bolashaǵyna qatysty suraq týyndaıdy. Qazir eldegi tutynýshylyq tólemderdiń shamamen 12 paıyzy qolma-qol aqshamen jasalady. Sizdiń oıyńyzsha, qolma-qol aqshasyz tólemniń úlesi óse me? Qolma-qol aqshadan tolyq bas tartýǵa umtylý qajet pe?

– Qazaqstan bul baǵytta birshama tájirıbe jınady. On jyl buryn aqsha aınalymynyń basym bóligi qolma-qol aqshaǵa tıesili bolsa, búginde bólshek saýdadaǵy tólemderdiń negizgi bóligi qolma-qol aqshasyz júzege asyrylady. Kórsetkish boıynsha damyǵan eldermen deńgeıles bolsaq, mobıldi tólemderdiń jyldamdyǵy men qolaılylyǵy jaǵynan olardyń kóbinen ozyp turmyz. Keıingi 10 jylda halyqtyń qolma-qol aqshasyz tranzaktsııasy 116 ese ósti. Qazir bólshek saýda aınalymynyń shamamen 90 paıyzy qolma-qol aqshasyz júrgiziledi.

Endigi ósim aýyl-aımaq, shaǵyn bıznes, bazarlar, qyzmet kórsetý salasy sekildi jekelegen segmentterden baıqalatyn syńaıly. Osy maqsatta Ulttyq tsıfrlyq qarjy ınfraqurylymy iske qosylyp, tsıfrlyq aktıvter naryǵy damyp jatyr. Bizdiń mindetimiz – azamattar úshin qolma-qol aqshasyz tólem servısiniń qaýipsizdigin, qolaılylyǵyn, qoljetimdiligin qamtamasyz etý. Sonyń ishinde bankaralyq deńgeıde qaýipsizdikti qadaǵalaý ózekti.

Bastysy, qolma-qol aqsha zańdy tólem quraly bolyp qala beredi. Al esep aıyrysý tásilin tańdaý azamattyń jeke quqyǵy.

Ekonomıkada qolma-qol aqshanyń rólin zor. Ol ınternet joq jerde, tólem servısinsiz esep aıyrysýǵa múmkindik beredi. Bul, ásirese, shalǵaı eldi mekenderdiń turǵyndary úshin mańyzdy. Sondyqtan eldiń barlyq óńirinde banknottar men monetalardyń qoljetimdi bolýyna jaǵdaı jasaımyz. Azamattar ózderine yńǵaıly tólem tásilin paıdalana alýy kerek.

Buǵan deıin Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Tájikstan, Ózbekstan, Ázerbaıjan ortalyq bankteri jyl sońyna deıin ulttyq QR-tólem júıesin ıntegratsııalaýǵa keliskeni habarlanǵan bolatynbyz.