Qazaqstandyq sýrrogat analardyń arqasynda baıyp jatqan kimder — arnaıy reportaj

Álemde sýrrogat ana qyzmetiniń naryǵy búginde 15 mıllıard dollar shamasynda. BUU boljamynsha, 2033 jyly 100 mıllıard dollarǵa jetýi múmkin. Biraq sýrrogat analarǵa kól-kósir qarjydan tıetin úles bolmashy ǵana. Tabystyń kóbin deldaldar men agenttikter alady.

BUU málimetinshe, áıelderge tólengen aqynyń nebári 10%-dan 27,5%-ǵa deıingi bóligi ǵana beriledi. Keı jaǵdaılarda tipti sýrrogat analar dúnıege ákelgen sábılerdiń ishki aǵzalary zańsyz transplantologııa úshin alynady.

QR Parlamenti Májilisiniń depýtaty Gúldara Nurymovanyń sózinshe, elimizde sheteldikterdiń qatysýymen iske asatyn zańsyz sýrrogat ana qyzmeti jóninde naqty esep júrgizilmeıdi.

— Qansha sheteldik Qazaqstandaǵy sýrrogat analar qyzmetine júgingenin eshkim dóp basyp aıta almaıdy. Mundaı júzdegen jaǵdaı bolǵan bolýy yqtımal, — deıdi ol.

Elimizdegi ahýal qalaı: tirkelgen faktiler

Ulttyq qaýipsizdik komıteti zańsyz sýrrogat ana qyzmetiniń transulttyq júıesin anyqtady. Oǵan qazaqstandyqtar da qatysty bolǵan. Tergeý dereginshe, qylmysty uıymdastyrýshylar deldaldar arqyly tórt áıeldi tartyp, olardyń jatyryna ońtústik-shyǵys Azııa elderiniń birinde embrıondar salynǵan. Munyń bári resmı kelisimshartsyz jáne qajetti zańdy kepildiksiz júzege asqan.

Náresteler ómirge kelgen soń, sheteldikter olardy Qazaqstannan alyp shyqpaqshy bolǵanda, ustaldy. Úsh bala bıologııalyq ata-analaryna tapsyryldy. Al tórtinshi sábıdi týǵan áıel ony sheteldikterge berýden bas tartyp, bolǵan jaıtqa qatysty tolyq jáne beıtarap tergeýdi talap etip otyr.

Zańger Saıda Táýekelovanyń aıtýynsha, Qazaqstandy transshekaralyq qylmys shemalary alańy retinde paıdalaný qaýpi bar. Bolashaqta zańdyq daýlar men balalardyń quqyǵyn buzý jaǵdaılary týyndaýy múmkin.

— 2025 jyldyń sońynda Almaty áýejaıynda sýrrogat analar týǵan shaqalaqtardy shekaradan alyp ótýdiń joly kesildi. Qujattardy rásimdegende, bizdiń zańnamamyz buzylǵany anyqtaldy. Qazir bul jaıtqa baılanysty sotqa deıingi tergeý júrip jatyr, — dedi zańger.

Ókinishke qaraı, sońǵy jyldary mundaı faktilerdiń tirkelýi jıilep barady. Mysaly, ótken jazda eki áıeldiń aryz-talaby boıynsha qylmystyq is qozǵaldy. Deldaldar olardy sheteldik erli-zaıyptylar úshin bala kóterip, dúnıege ákelýge kóndirgen. Basynda ádil shart pen kepildik jóninde ýádeni úıip-tókken. Áıtse de, kelinshekter qamqorlyq-qorǵaýsyz jáne kelisilgen syıaqysyz qalyp, bul istiń zardabyn tartqan. Aqyr aıaǵynda polıtsııaǵa shaǵym túsirip, quqyǵyn zańdy jolmen qorǵaýǵa májbúr bolǵan.

— Keı jaǵdaılarda aqsha basty orynǵa shyǵyp, sýrrogat ana qyzmeti túrli zańsyzdyqtarǵa sebep bolyp jatady. Áıelder (ásirese, halyqtyń áleýmettik osal toptarynan shyqqandar) keıde qarjydan qınalyp, sýrrogat ana bolýǵa sharasyzdyqtan kelisedi, — deıdi QR Parlamenti Májilisiniń depýtaty Gúldara Nurymova.

Qyz-kelinshekter zańsyz qadamǵa nege barady?

7 mıllıon teńge syıaqy beriledi jáne aı saıyn 300 myń teńge tólenedi. TikTok-ta osyndaı habarlandyrýlar men vıdeolar órip júr. Az ýaqytta kóp aqsha tabýǵa qyzyqqan áıelder osylaısha qaqpanǵa túsip, zańsyz sýrrogat ana qyzmeti shemalaryna atsalysýǵa óz erkimen kelisedi. Ákki rekrýterler elimizdiń túrli qalalarynda osyndaı usynystaryn jarııalap, burymdylardy quqyq buzýshylyqqa baýrap júr.

Al sheteldik deldaldar odan da joǵary soma usynady. Máselen, Grýzııada sýrrogat ana baǵdarlamasyna qatysqan áıelge 27 myń dollar tólenedi.

Alaıda tátti ýádeniń ar jaǵynda kóbine baqaı esep, arsyz alaıaqtyq, qysym kórsetý, qyz-kelinshekterdiń densaýlyǵy men ómirine qaýip tóndiretin qoqan-loqy jatady. Jeńil aqshanyń sońyna túskender, osylaısha, quqyǵy qorǵalmaıtyn qıyn jaǵdaıǵa tap bolýy yqtımal.

— Bizge kelip, óz erkimen sýrrogat ana bolǵysy keletin áıelder, eń aldymen, osy arqyly materıaldyq máselelerin sheship alǵysy keledi. Ekinshiden, ózderi ómirge sábı ákele almaıtyn otbasylarǵa kómektesýdi qalaıdy, — deıdi sýrrogat ana jáne donorlyq agenttiginiń dırektory Tileýqabyl Baıǵojın.

Almatylyq áıeldiń oqıǵasy barshaǵa sabaq bolarlyqtaı. Ol ońtústik-shyǵys Azııa elderiniń birine baryp, jatyryna embrıon saldyrǵan. Sodan soń, Almatyǵa oralyp, júktilik kezeńin sonda ótkizgen. Zańsyz shemany uıymdastyrýshylar úı jaldap, álgi áıelmen qosa ózge de sýrrogat analar birge turǵan. Qyz-kelinshekterdiń kóbi resmı kelisimshart jasaspapty. Bosanǵan soń, olar ýádeli syıaqyny almaǵan. Kerisinshe, túrli shyǵyndar solardyń moınyna júktelgen.

QR ІІM Uıymdasqan qylmysqa qarsy kúres departamentiniń jedel ýákili Ámirjan Aǵeleýovtyń sózinshe, bul faktige baılanysty sotqa deıingi tergeý júrip jatyr. Rásimdelgen qujattardyń zańdylyǵy QR Densaýlyq saqtaý mınıstrligimen jáne Azamattyq hal aktilerin tirkeý organdarymen birlesip tekserilip jatyr.

— Bul jerde áńgime deldaldyq shemalar jóninde. Olar ǵalamtor resýrstary men áleýmettik jeliler arqyly sýrrogat ana bolatyn áıelderdi izdeıdi. Sondaı-aq medıtsınalyq protsedýralardy uıymdastyrý jáne qujattardy rásimdeý qyzmetterin usynady. Keı jaǵdaılarda qujattardy rásimdeý úshin jalǵan kelisimsharttar men túrli zańsyz tásilderdi qoldanady, — dedi Á. Aǵeleýov.

Mynadaı da jaǵdaı bolǵan: qursaqtaǵy sábıden Daýn sındromy anyqtalady. Deldaldar syıaqy tóleýden bas tartyp, náresteniń atalǵan aýrýǵa shaldyqqany úshin jaýapkershilikti sýrrogat anaǵa arta salǵan. Saldarynan ne ýádeli syıaqy joq, ne álgi áıeldiń quqyǵyn qorǵaıtyn zańdy kepildik joq. Sońy sotqa ulasyp, áýre-sarsańǵa túsirgen.

Almaty PD resmı ókili Saltanat Ázirbektiń málimdeýinshe, bul faktige qatysty qylmystyq is qozǵalyp, qazir tergeý júrip jatyr. Kúdikti ustalyp, ýaqytsha ustaý ızolıatoryna qamalǵan.

Zańǵa qandaı ózgerister engizý kerek?

Zańger Saıda Súleımenovanyń sózinshe, shetel azamattary Qazaqstannan sýrrogat ana tabýǵa beıil. Óıtkeni, munda atalǵan qyzmet anaǵurlym arzan.

— Keı shet memleketter sýrrogat ana mártebesin moıyndamaıdy. Ókinishke qaraı, mundaı jaǵdaıda sýrrogat ana týǵan sábıdiń taǵdyry bulyńǵyr, — deıdi ol.

Sondyqtan depýtattar zańnamany qatańdatýdy usynyp otyr. Barlyq taraptyń quqyǵy men mindetterin egjeı-tegjeıli belgileıtin keshendi zań jobasy qarastyrylyp jatyr. Agenttikterdiń qyzmetin qadaǵalaýdy kúsheıtý, lıtsenzııasy bar klınıkalardyń ashyq tizilimin jasaý jáne notarıaldy kelisimsharttardyń tsıfrlyq esebi júıesin engizý josparlanyp otyr. «Neke jáne otbasy týraly» Kodeks pen «Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júesıi týraly» Kodekske engiziletin túzetýler daıyndalǵan.

Ózgeristerge saı, endi sýrrogat ana qyzmeti tek qana Qazaqstan azamattaryna kórsetiledi. Sondaı-aq bir áıel ári ketse úsh ret sýrrogat ana bolýǵa quqyly. Mundaı túzetýlerdiń maqsaty — saladaǵy ashyqtyqty qamtamasyz etý, qylmystyq shemalardyń aldyn alý jáne balalar men ata-analardyń quqyǵyn basty orynǵa qoıý.

— Sarapshylar bizdiń normatıvtik-quqyqtyq bazany tym jumsaq dep baǵalaıdy. Kóptegen másele týyndaýynyń sebebi sol bolsa kerek. Búginde sýrrogat ana qyzmetimen aınalysatyn agenttikter óte kóp. Keıbiriniń keńseleri Qazaqstanda, keıbiriniki shetelderde. Medıtsınalyq uıym bolmaǵandyqtan, barlyǵyn birdeı baqylap, jumysyn rettep otyrý múmkin emes. Óıtkeni, ýákiletti organdardyń, mysaly, Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń olardy tekserip otyrýǵa quzireti joq. Sol sebepti, atalǵan agenttikter nazardan, qadaǵalaýdan tys qalyp jatady, — dedi Gúldara Nurymova.

Medıtsınalyq qoǵamdastyq ta sýrrogat ana qyzmetine baqylaýdy kúsheıtip, salada tártip ornatýdy qoldaıdy. Sondaı-aq sarapshylardyń pikirinshe, oǵan tolyqtaı tyıym salý máseleni odan saıyn ýshyqtyrady. Qatań tyıymnan góri naqty erejeler, ashyq kelisimshart júıesin jáne tıimdi memlekettik baqylaý engizý qajet. Sonda áıelder men balalardyń quqyǵy qorǵalmaq.

— Sýrrogat ananyń qaýipsizdigi jóninde de udaıy aıtamyz. QR azamaty retinde onyń da quqyqtary men mindetteri bar. Keı kisiler bul qyzmetti elimizde múlde jaýyp tastaý kerek degen pikirde. Menińshe, bul túpkilikti qate sheshim bolar edi. Sýrrogat ananyń qyzmetin paıdalanǵysy keletinder árdaıym tabylady. Oǵan tyıym salsaq, azamattarymyz shetelderdegi agenttikterge júginýi múmkin, — deıdi reprodýktolog Islam Erǵalıev.

Onyń sózinshe, medıtsınada ǵana emes, kez-kelgen salada mamandyqtyń bedeline nuqsan keltiretin paıdakúnem ári salǵyrt qyzmetkerler bar. «Bıtke ókpelep, tonyńdy otqa jaqpa» demekshi, ondaılarǵa bola, búkil salany joqqa shyǵarýǵa bolmaıdy. Áıtpese, halyq zardap shegedi. Máselen, sýrrogat ana qyzmeti bedeý erli-zaıyptylarǵa nemese basqa jaǵdaıǵa baılanysty ómirge bala ákele almaıtyn azamattarǵa úlken úmit ári múmkindik.

— Bizdiń tehnologııalarymyz óte joǵary deńgeıde. Mamandarymyz oń, tıimdi ári joǵary nátıje kórsetip keledi. Tipti keı damyǵan elderden ozyq turmyz. Qazir Qazaqstan derekterin eýropalyq tirkelimge beredi. Tizimde qyzmettiń tıimdiligi jaǵynan biz altynshy, jetinshi oryndamyz. Bizde qajetti tehnologııalardyń bári bar, — deıdi Qazaqstandyq reprodýktıvti medıtsına qaýymdastyǵynyń dırektory Almagúl Ahmetova.

Álem elderinde sýrrogat ana qyzmetine kózqaras ártúrli. Reseıde erli-zaıyptylardyń ekeýiniń de jasýshalary qoldanylǵan jaǵdaıda ǵana ruqsat etiledi. Qytaıda kommertsııalyq sýrrogat ana qyzmetine múlde tyıym salynǵan. Al altrýıstik túri zańmen rettelmegen.

Qyrǵyzstanda bul salada anaǵurlym erkindik bar. Qyzmet el azamattaryna da, sheteldikterge de kórsetiledi. Al Grýzııada kommertsııalyq sýrrogat ana qyzmeti zańdastyrylǵan jáne zańmen rettelip otyrady.

Kanadada, Aýstralııada jáne Ulybrıtanııada sheteldikterge tek altrýıstik sýrrogat ana qyzmeti ruqsat etiledi. Úndistanda 2015 jyldan bastap bul salaǵa sheteldikterdiń aralasýyna tyıym salynǵan. Italııadaǵy zań odan da qatań: memlekettik jáne sheteldik sýrrogat ana baǵdarlamalaryna tyıym salynǵan. Zańdy buzǵandarǵa iri kólemde aıyppul salý jáne bas bostandyǵynan aıyrý jazasy qarastyrylǵan.

Aıta keteıik buǵan deıin sheteldikterdiń Qazaqstan aýmaǵynda sýrrogat ana qyzmetine tapsyrys berýine tyıym salynatynyn jazǵanbyz.