Qazaqstandyq genetık USERN Prize halyqaralyq ǵylymı syılyǵyn ıelendi
ASTANA. KAZINFORM – Qazaqstandyq genetık Maqsat Jabaǵın bıologııalyq ǵylymdar salasy boıynsha USERN Prize 2026 halyqaralyq syılyǵynyń laýreaty atandy. Marapattaý rásimi Astanada XI USERN halyqaralyq kongresinde ótti.
USERN (Universal Scientific Education and Research Network) — túrli elderdiń zertteýshilerin biriktiretin halyqaralyq jeli. Onyń Konsýltatıvtik keńesine 600-den astam jetekshi ǵalym, sonyń ishinde Nobel jáne Abel syılyqtarynyń laýreattary kiredi.
XI USERN kongresi 8-10 qarasha aralyǵynda «Youth Earn Vision» uranymen ótken. Jıyn ǵalymdarǵa ǵylymı jetistikterimen bólisýge, pánaralyq baılanystardy nyǵaıtýǵa jáne halyqaralyq yntymaqtastyqty damytýǵa múmkindik berdi. Ótken 10 jylda kongress pen marapattaý festıvali Tegeran (Iran), Harkov (Ýkraına), Redjo-Kalabrııa (Italııa), Býdapesht (Vengrııa), Ystanbul (Túrkııa), Maskat (Oman), Erevan (Armenııa), Plovdıv (Bolgarııa) jáne San-Paýlý (Brazılııa) qalalarynda uıymdastyrylǵan.
USERN halyqaralyq syılyǵy 2016 jyldan beri ǵylymnyń damýyna jáne adamzat ıgiligine eleýli úles qosqan, 40 jasqa tolmaǵan kórnekti zertteýshilerge tabystalady. Laýreattar bes ǵylymı baǵyt boıynsha anyqtalady. Dástúr boıynsha marapattaý rásimi 10 qarashada — Beıbitshilik pen damý jolyndaǵy dúnıejúzilik ǵylym kúninde ótedi.
Bıyl syılyqqa álemniń ár túkpirinen myńǵa jýyq zertteýshi usynyldy. Syılyq komıteti 521 ótinimdi iriktep aldy. Keıin Konsýltatıvtik keńes irikteýden ótken 96 úmitkerdiń tizimin bekitti. Marapattaý rásiminde bes ǵylymı baǵyttyń (formaldy, fızıka-hımııa, bıologııa, medıtsına jáne áleýmettik ǵylymdar) árqaısysynan fınalǵa shyqqan bes úmitker tanystyryldy.
Bıologııa ǵylymdary salasyndaǵy fınalısterdiń bestigine Dr. Luigi Rosati (Italy), Dr. Suihong Liu (USA), Dr. Roodabeh Bahramsoltani (Iran), Dr. Maxat Zhabagin (Kazakhstan) jáne Dr. Siyuan Ding (USA) kirdi. Bıologııa ǵylymdary salasy boıynsha 2026 jylǵy USERN Prize jeńimpazy bolyp professor Maqsat Jabaǵın tanyldy.
Maqsat Jabaǵın — PhD, professor, Qazaqstannyń jetekshi ǵalymy. Ol Ulttyq bıotehnologııa ortalyǵynyń Adam genetıkasy zerthanasyn basqarady. Ǵalymnyń zertteýleri Qazaqstan men Ortalyq Azııa halqynyń genetıkalyq ártúrliligi men qalyptasý tarıhyna arnalǵan. Ol áke jaǵynan taraıtyn genetıkalyq tarmaqtar men ejelgi DNQ-ny zerttep, genetıkalyq derekterdi tarıhı shejirelermen salystyrady. Ortalyq Azııa halqynyń genomdaryn da zerttegen. Genetıka, arheologııa jáne tarıh derekterin ushtastyratyn bul tásil kóshi-qon tarıhy men popýlıatsııalar arasyndaǵy týystyq baılanystardy naqtylaýǵa múmkindik beredi.
— Halyqaralyq ǵylymı ortada Qazaqstan atynan shyǵyp, elimizdiń abyroıyn ǵylymı jetistikter arqyly asqaqtatý — men úshin úlken mártebe. Meni osy syılyqqa usynǵan áriptesterime alǵys aıtamyn. Bizdiń zertteýlerimiz ótkendi, búgindi jáne bolashaqty sabaqtastyrady. Ejelgi DNQ-ny zertteý arqyly ata-babalarymyzdyń tarıhyn qalpyna keltiremiz. Al qazirgi genomdardy taldaı otyryp, halyqtyń genetıkalyq ártúrliligin tanyp-bilemiz ári derbestendirilgen genomdyq medıtsına salasyndaǵy bolashaq jańalyqtarǵa negiz qalaımyz. Jetekshi ǵalymdardan quralǵan halyqaralyq komıtettiń bizdiń zertteý nátıjelerimizdi jáne ǵylymdaǵy meniń jolymdy osy marapatqa laıyq dep tanýy men úshin erekshe mańyzdy. Bul jeńis Qazaqstannyń jas ǵalymdaryn óz ıdeıalaryn damytýǵa, halyqaralyq deńgeıge senimmen qadam basýǵa jigerlendiredi dep úmittenemin, — dedi professor Maqsat Jabaǵın.
