Qazaqstandaǵy densaýlyq saqtaý salasyn damytýǵa arnalǵan qoldanystaǵy memlekettik baǵdarlama

***

Qazaqstan Respýblıkasynyń densaýlyq saqtaý salasyn damytýdyń 2016 - 2019 jyldarǵa arnalǵan "Densaýlyq" memlekettik baǵdarlamasyn bekitý jáne "Memlekettik baǵdarlamalar tizbesin bekitý týraly" Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2010 jylǵy 19 naýryzdaǵy № 957 Jarlyǵyna tolyqtyrý engizý týraly

Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2016 jylǵy 15 qańtardaǵy № 176 Jarlyǵy

      RQAO-nyń eskertpesi!
      Osy Jarlyq 2016 jylǵy 1 qańtardan bastap qoldanysqa engiziledi.

«Qazaqstan Respýblıkasynyń 2020 jylǵa deıingi Strategııalyq damý jospary týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2010 jylǵy 1 aqpandaǵy № 922 Jarlyǵyna sáıkes QAÝLY ETEMІN:
      1. Qosa berilip otyrǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń densaýlyq saqtaý salasyn damytýdyń 2016 - 2019 jyldarǵa arnalǵan «Densaýlyq» memlekettik baǵdarlamasy (budan ári - Baǵdarlama) bekitilsin.
      2. Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti:
      1) bir aı merzimde Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Ákimshiligimen kelisý boıynsha Baǵdarlamany iske asyrý jónindegi is-sharalar josparyn ázirlesin jáne bekitsin;
      2) «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy memlekettik josparlaý júıesiniń odan ári jumys isteýiniń keıbir máseleleri týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2010 jylǵy 4 naýryzdaǵy № 931 Jarlyǵynda aıqyndalǵan merzimde jáne tártippen Baǵdarlamany iske asyrý monıtorıngi men baǵalaý nátıjelerin Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Ákimshiligine usynsyn.
      3. Ortalyq memlekettik organdar jáne jergilikti atqarýshy organdar Baǵdarlamany iske asyrý boıynsha sharalar qabyldasyn.
      4. «Memlekettik baǵdarlamalar tizbesin bekitý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2010 jylǵy 19 naýryzdaǵy № 957 Jarlyǵyna (Qazaqstan Respýblıkasynyń PÚAJ-y, 2010 j., № 25-26, 185-qujat) mynadaı tolyqtyrý engizilsin:
      joǵaryda atalǵan Jarlyqpen bekitilgen Memlekettik baǵdarlamalar tizbesi mynadaı mazmundaǵy rettik nómiri 13-jolmen tolyqtyrylsyn:

«

».

      6. Osy Jarlyq 2016 jylǵy 1 qańtardan bastap qoldanysqa engiziledi.

      Qazaqstan Respýblıkasynyń
      Prezıdenti                            N.Nazarbaev

 Prezıdentiniń    
2016 jylǵy 15 qańtardaǵy
 № 176 Jarlyǵymen  
 BEKІTІLGEN    

damytýdyń 2016 - 2019 jyldarǵa arnalǵan «Densaýlyq»
MEMLEKETTІK BAǴDARLAMASY

Astana, 2016 jyl

      1. Baǵdarlamanyń pasporty
      2. Kirispe
      3. Aǵymdaǵy jaǵdaıdy taldaý
      4. Baǵdarlamanyń maqsaty, mindetteri, nysanaly ındıkatorlary jáne iske asyrý nátıjeleriniń kórsetkishteri
      5. Baǵdarlamanyń negizgi baǵyttary, qoıylǵan maqsattarǵa qol jetkizý joldary jáne tıisti sharalar
      6. Baǵdarlamany iske asyrý merzimderi
      7. Qajetti resýrstar

      Baǵdarlamany qarjylandyrý kólemi Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasyna sáıkes tıisti qarjy jyldaryna arnalǵan respýblıkalyq jáne jergilikti bıýdjetterdi bekitý kezinde ári respýblıkalyq jáne jergilikti bıýdjetterdiń, Áleýmettik medıtsınalyq saqtandyrý qorynyń kiris bóliginiń múmkindikteri turǵysynan, sondaı-aq basqa da balama kózderdiń tartylýymen naqtylanatyn bolady.

      Memleket basshysy N.Á.Nazarbaev 2012 jylǵy 14 jeltoqsandaǵy «Qazaqstan-2050» strategııasy: qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda qoıǵan elimizdiń odan ári damýy jáne 2050 jylǵa qaraı álemniń eń damyǵan 30 eliniń qataryna kirýi jónindegi strategııalyq maqsatqa qol jetkizý úshin Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymy (budan ári - EYDU) elderi men Qazaqstannyń damýy arasyndaǵy alshaqtyqtardy joıý qajet.
      Osyǵan oraı memleket usynylatyn medıtsınalyq qyzmetterdiń sapasy men qoljetimdiligin jaqsartýǵa, densaýlyq saqtaý júıesin basqarý jáne qarjylandyrý júıesiniń tıimdiligin arttyrýǵa, sondaı-aq qolda bar resýrstardy utymdy paıdalanýǵa baǵyttalǵan EYDU elderiniń standarttaryn kezeń-kezeńimen engizýdi qamtamasyz etýge tıis.
      Aldyńǵy memlekettik baǵdarlamalardy iske asyrý barysynda Qazaqstannyń densaýlyq saqtaý júıesiniń áleýeti nyǵaıtyldy, naryqtyq tetikter elementteri engizildi jáne qazirgi zamanǵy medıtsınalyq tehnologııalar transferti júzege asyryldy.
      Osy Baǵdarlama qol jetkizilgen nátıjelerdi bekitý men damytýǵa jáne densaýlyq saqtaý máselesindegi problemalardy jańa syn-tegeýrinderge sáıkes sheshýge baǵyttalady, sondaı-aq salanyń 2050 jylǵa deıingi josparly damýy úshin negiz bolady.
      Baǵdarlamany iske asyrý Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń (budan ári - DDU) «Densaýlyq-2020» saıasatynyń túıindi qaǵıdattaryna sáıkes halyqty jappaı qamtý, áleýmettik ádilettilik, sapaly medıtsınalyq kómekpen qamtamasyz etý jáne densaýlyq úshin ortaq jaýapkershilik qaǵıdattaryn saqtaı otyryp, áleýmettik baǵdarlanǵan ulttyq densaýlyq saqtaý júıesiniń ornyqtylyǵy men serpindi damýyna yqpal etetin bolady.

      Jahandyq básekege qabilettilik ındeksiniń (budan ári - JBI) esebine sáıkes 2015-2016 jyldary Qazaqstan ótken jylǵy reıtıngtiń nátıjelerimen salystyrǵanda 8 orynǵa joǵary kóterilip, 140 eldiń arasynan 42-oryndy ıelendi. «Densaýlyq jáne bastaýysh bilim berý» ındıkatory boıynsha Qazaqstan 140 eldiń ishinen 93-oryn aldy. Respýblıkamyz 2014 jyly adamı damý ındeksi boıynsha 187 el ishinen 70-oryndy ıelenip, damý deńgeıi joǵary elderdiń tobyna endi.

      Qazaqstan Respýblıkasynyń densaýlyq saqtaý salasyn damytýdyń 2011-2015 jyldarǵa arnalǵan «Salamatty Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasy (budan ári - «Salamatty Qazaqstan» membaǵdarlamasy) iske asyrylǵan kezeńde:
      1) respýblıkadaǵy halyq sanynyń jyl saıyn 1,4%-ǵa ósý qarqynymen 17 417,7 myń adamǵa (01.01.2015 jylǵa) deıin ulǵaıýy;
      2) kútiletin ómir súrý uzaqtyǵynyń 71,62 jasqa deıin ósýi (2010 jyly - 68,45 jas);
      3) halyqtyń jalpy ólim-jitiminiń 15,3%-ǵa tómendeýi (2010 jyly - 1000 turǵynǵa shaqqanda 8,94, 2014 jyly - 7,57);
      4) bala týý kórsetkishiniń 2,6%-ǵa ulǵaıýy (2010 jyly - 1000 turǵynǵa shaqqanda 22,54, 2014 jyly - 23,13);
      5) analar ólim-jitiminiń 1,9 ese tómendeýi (2010 jyly - týylǵan 100 000 balaǵa shaqqanda 22,7, 2014 jyly - 11,7);
      6) sábıler ólim-jitiminiń 1,7 ese tómendeýi (2010 jyly - tiri týylǵan 1000 balaǵa shaqqanda 16,58, 2014 jyly - 9, 72);
      7) halyqtyń týberkýlezben syrqattanýshylyǵynyń 30,3%-ǵa tómendeýi (2010 jyly - 100 000 turǵynǵa shaqqanda 95,3, 2014 jyly - 66,4) jáne odan bolatyn ólim-jitimniń 2 eseden astam tómendeýi (2010 jyly - 1000 turǵynǵa shaqqanda 10,6, 2014 jyly - 4,9);
      8) adamnyń ımmýn tapshylyǵy vırýsynyń (budan ári - AITV)/ juqtyrylǵan ımmýn tapshylyǵy sındromynyń (budan ári - JITS) taralýyn shoǵyrlandyrý satysynda ustap turý (2010 jyly - 0,118, 2014 jyly - 0,169) baıqaldy.
      Birikken Ulttar uıymynyń (budan ári - BUU) Vedomstvoaralyq agenttikter tobynyń rastaýy boıynsha ana, sábı jáne bala ólim-jitimi kórsetkishteriniń tómendeýi Qazaqstanǵa Myńjyldyq damýdyń 4 jáne 5-maqsattaryna (bala jáne ana ólim-jitimi) qol jetkizýge múmkindik berdi.
      Halyq densaýlyǵy kórsetkishteriniń oń serpinine qaramastan, qazaqstandyqtardyń kútiletin ómir súrý uzaqtyǵy EYDU-ǵa múshe elderdegiden shamamen 10 jylǵa az. Erler men áıelderdiń kútiletin ómir súrý uzaqtyǵy arasyndaǵy edáýir aıyrmashylyq (2014 jyly - 8,82 jas) saqtalyp otyr, eńbekke jaramdy jastaǵy erlerdiń ólim-jitimi áıelderge qaraǵanda 24%-ǵa joǵary.
      Jalpy ólim-jitim qurylymynda qan aınalymy júıesiniń syrqattary basty sebep bolyp tabylady (22,3%), neǵurlym jıileri - júrektiń ıshemııalyq syrqaty, mı tamyrlarynyń zaqymdanýy, olardan jyl saıyn 30 myńǵa jýyq adam qaıtys bolady. Qan aınalymy júıesiniń syrqattarymen alǵash naýqastanýdyń ósýi shamamen 15%-dy quraıdy (2010 jyly - 100 myń turǵynǵa shaqqanda 2086,7, 2014 jyly - 2394,7).
      Ekinshi sebebi qaterli isikterden bolatyn ólim-jitim bolyp tabylady (12,1%), olardan jyl saıyn 17 myńǵa jýyq adam qaıtys bolsa, olardyń 16,9%-yn ókpe obyry quraıdy. Qaterli isikterge shaldyǵý kórsetkishi 9,7%-ǵa ulǵaıǵan (2010 jyly - 100 myń turǵynǵa shaqqanda 181,2, 2014 jyly - 198,7).
      Úshinshi orynda - jazataıym oqıǵalardan, jaraqattar men ýlanýdan bolatyn ólim-jitim (11,3%), olardan jyl saıyn 16 myńǵa jýyq adam qaıtys bolady. Jol-kólik oqıǵalarynan (budan ári - JKO) bolatyn ólim-jitimniń aldyn orap, jyl saıyn 3000-nan astam adam ózin-ózi ádeıi zaqymdaýdan qaıtys bolady.
      Sozylmaly aýrýlar aýyrtpalyǵy sebepteriniń arasynda 87,5%-y 4 qaýip faktory (joǵary arterııalyq qysym, holesterınniń joǵary deńgeıi, shylym shegý jáne alkogoldi tutyný) bolyp tabylady.
      DDU derekteri boıynsha Qazaqstanda alkogol tutynýdyń jyldyq deńgeıi (jylyna halyqtyń jan basyna shaqqandaǵy taza spırt lıtri ekvıvalentinde) 2007 jylǵy 7,1-den 2012 jyly 6,6-ǵa deıin bolmashy ǵana tómendegen.
      Temeki tutyný týraly halyqtyń jahandyq saýalnamasynyń nátıjeleri boıynsha Qazaqstanda shylym shegýdiń taralýy (>15 jasta shylym shegý %) 2007 jylǵy 23,1-den 2011 jyly 22,4%-ǵa deıin tómendegen (EYDU elderinde - 20,65%).
      2007 jyldan beri esirtki zattaryn tutyný deńgeıi 38,1%-ǵa tómendedi.
      5-ulttyq zertteýdiń nátıjeleri boıynsha (2012 jyl) eresekterdiń 31,2%-ynda artyq dene salmaǵy nemese semizdik bar.
      Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń (budan ári - UEM) Statıstıka komıtetiniń boljamy boıynsha elimizde halyq sany 2030 jylǵa qaraı 21 mln. adamnan asyp, egde adamdardyń úlesi 7,7%-dan 11-13%-ǵa deıin (EYDU - 15,5%) ulǵaıady. Sozylmaly aýrýlardyń ósýinen demografııalyq ahýaldyń ózgerýi medıtsınalyq qyzmetterge degen suranysqa yqpal etedi.
      Respýblıkada ınfektsııalyq aýrýlardyń kópshiligi boıynsha turaqty epıdemıologııalyq ahýal baıqalady. Vaktsınamen basqarylatyn 11 ınfektsııaǵa qarsy ımmýndalýǵa tıis barlyq balalardy 95% qamtýǵa qol jetkizildi. 2012 jyly DDU Qazaqstandy polıomıelıt pen bezgekten ada el retinde qaıta sertıfıkattady.
      Qabyldanyp jatqan amaldar Qazaqstan Respýblıkasynda AITV ınfektsııasynyń epıdemııasyn shoǵyrlandyrý satysynda ustap turýǵa múmkindik berdi. JBI-de «15-49 jas aralyǵyndaǵy topta AITV taralýy» kórsetkishi boıynsha Qazaqstan 1-oryn alatyn kórsetkishi tómen elderdiń tobyna endi.
      Týberkýlezben syrqattaný jáne odan bolatyn ólim-jitimniń edáýir tómendegenine (syrqattanýshylyqtyń jyl saıyn 9%-dan astam, ólim-jitimniń - 5 jylda 2 eseden astam tómendeýi) qaramastan, Qazaqstan 2014 jyldyń derekteri boıynsha Eýropa óńirindegi týberkýlezdiń taralý deńgeıi joǵary 18 eli arasynan 7-oryn, ilki tózimdi týberkýlez deńgeıi boıynsha - 2-oryn, al JBI-de týberkýlezdiń taralýy boıynsha 102-oryn alady.
      Sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq qyzmette qaýipterdi boljaý, baǵalaý jáne basqarý júıesi engizildi, 5 aımaqtyq vırýsologııalyq zerthana uıymdastyryldy, Dúnıejúzilik saýda uıymynyń talaptaryna saı keletin taǵam ónimderiniń qaýipsizdigin baqylaý boıynsha mamandandyrylǵan zerthanalar quryldy, balalardy pnevmokokk ınfektsııasyna qarsy vaktsınalaý ekpeler kúntizbesine engizildi.
      Sonymen birge, qorshaǵan orta faktorlarynyń halyqtyń densaýlyq jaǵdaıyna teris áserin jáne onymen baılanysty áleýetti medıtsınalyq-bıologııalyq jáne ekonomıkalyq saldarlardy ǵylymı negizdelgen baǵalaýdy kózdeıtin, qaýipterdi baǵalaý júıesin ári qaraı damytý jáne jetildirý tujyrymdamasy aıqyndalǵan joq.
      Qoldanysta bar aqparattyq júıeler basqa múddeli memlekettik organdardyń, vedomstvolardyń jáne halyqaralyq uıymdardyń derekqorlarymen jedel derek almasýdy, sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq ahýaldy onlaın rejıminde monıtorıngteýdi qamtamasyz etpeıdi.
      Tehnologııalardyń damýyn jáne halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq ál-aýqatyn qamtamasyz etý jónindegi mindetterdi sheshýdi eskere otyryp, qoldanystaǵy zerthanalyq baqylaý júıesi turaqty jetildirýdi jáne jete jaraqtandyrýdy qajet etedi.

      «Salamatty Qazaqstan» membaǵdarlamasyn iske asyrý kezeńinde sektoraralyq jáne vedomstvoaralyq ózara is-qımyldy kúsheıtý arqyly densaýlyqty saqtaý máseleleri jónindegi biryńǵaı ulttyq saıasatty qalyptastyrý boıynsha belgili bir jumystar júrgizildi.
      Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý negizderi «Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Kodeksimen reglamenttelgen jáne ony densaýlyq saqtaý uıymdary, onyń ishinde salamatty ómir saltyn qalyptastyrý ortalyqtary, medıtsınalyq-sanıtarııalyq alǵashqy kómek uıymdary (budan ári - MSAK), medıtsınalyq uıymdardaǵy ınfektsııalyq baqylaý qyzmetteri, sonymen birge vedomstvoaralyq ózara is-qımyl aıasynda basqa da memlekettik organdar men uıymdar iske asyrady.
      Halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq ál-aýqatyn qamtamasyz etý boıynsha is-sharalardy iske asyrý jalǵastyrylýda. Kásipkerlik qyzmet úshin jaǵdaıdy jaqsartý, ákimshilik kedergilerdi qysqartý boıynsha sharalar qabyldandy. Sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq qorytyndylar berý tórt túrden bir túrge deıin ońtaılandyryldy. Qazaqstanda tuńǵysh ret tekseristerge balamaly tetikter (aýdıt, NASSR (qaterlerdi taldaý jáne synı baqylaý núkteleri), synamalar alý jáne kameralyq baqylaý arqyly ónim qaýipsizdigine monıtorıng júrgizý) engizildi. Ortalyq Azııa taǵam qaýipsizdigi jónindegi oqytý ortalyǵy quryldy jáne jumys isteıdi.
      Jaýapty memlekettik organdarmen birlesip mektep oqýshylaryn tamaqtandyrýdy qamtamasyz etý, salamatty ómir saltyn ustaný daǵdylaryn boıǵa sińirý, JKO men jaraqattanýdan bolatyn ólim-jitimdi azaıtý, qylmystyq-atqarý júıesi mekemelerinde týberkýlezben aýyratyn naýqastarǵa medıtsınalyq kómek kórsetý, tótenshe jaǵdaılardyń aldyn alý jáne saldaryn tómendetý, medıtsınalyq-qutqarý kómegin qamtamasyz etý jáne sanıtarııalyq avıatsııany damytý jónindegi is-sharalardy iske asyrý jalǵastyrylýda. Sondaı-aq jergilikti atqarýshy organdarmen birlesip salamatty ómir saltyn nasıhattaý jáne asa qaýipti ınfektsııalardyń profılaktıkasy boıynsha is-sharalar ótkizilýde.
      Birlesken sharalarmen minez-qulyq faktorlaryn retteý úshin respýblıkada temeki ónimderi men alkogoldi jarnamalaýǵa tolyq tyıym salý jáne olardy satýdy, qoǵamdyq oryndarda shylym shegý men alkogol tutynýdy shekteý júzege asyryldy. Alkogol jáne temeki ónimderine aktsızderdi kezeń-kezeńimen kóterý júrgizilip jatyr. Adamdarǵa alkogol ónimderin satýǵa jastyq shekteý 21 jasqa deıin ulǵaıtyldy jáne túngi ýaqytta alkogol satýǵa tyıym salyndy.
      Sonymen bir ýaqytta vedomstvoaralyq jáne sektoraralyq ózara is-qımyl qatysýshylarynyń mindettemelerdi ýaqtyly oryndaýy boıynsha is-sharalardyń tıimdiligi tómen, Ulttyq úılestirý keńesiniń úılestirýshilik róli jetkiliksiz, sektorlardyń bastapqy deńgeıdegi ózara tıimdi is-qımyly joq. Infektsııalyq emes aýrýlar sebepteriniń determınanttaryn basqarýǵa jetkilikti nazar aýdarylyp otyrǵan joq. Mektep oqýshylary arasyndaǵy profılaktıkalyq jáne saýyqtyrý is-sharalarynyń tıimdiligi tómendegen. Temir men folıı qyshqyly tapshylyǵynyń profılaktıkasy boıynsha undy fortıfıkatsııalaýdy júrgizý kólemi jetkiliksiz.
      Sonymen qatar qazirgi tańda densaýlyq saqtaý salasyndaǵy ýákiletti organda jáne jergilikti atqarýshy organdarda (Almaty jáne Astana qalalarynyń, oblystardyń densaýlyq saqtaý basqarmalary) qoǵamdyq densaýlyq saqtaý saıasatyn iske asyratyn qurylymdyq bólimsheler joq, bul qoǵamdyq densaýlyq saqtaý jónindegi qyzmetti basqarý men úılestirýde olqylyq týdyrady. Bul olqylyq sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq qyzmetti densaýlyq saqtaý júıesi qurylymynan shyǵarǵannan keıin erekshe kórindi. Sanıtarııalyq-epıdımıologııalyq qyzmet baqylaý-qadaǵalaý fýnktsııasymen qatar, ınfektsııalyq baqylaýdy úılestirýdi, halyqty sanıtarııalyq-gıgıenalyq oqytýdy qosa alǵanda, profılaktıkalyq sharalardy da júzege asyrǵan bolatyn.
      Sıpattalǵan problemany joıý úshin eń úzdik halyqaralyq tájirıbege sáıkes qoǵamdyq densaýlyq qyzmeti (budan ári - QDQ) túrinde ınstıtýtsıonaldyq negizdi qalyptastyrǵan jón.
      Profılaktıkalyq baǵyttanýdy kúsheıtý maqsatynda bastapqy býyn deńgeıinde myna is-sharalar ótkizildi:
      1) 2011 jyly aýrýlardyń 11 túri boıynsha Ulttyq skrınıngteý baǵdarlamasy engizildi;
      2) áleýmettik qyzmetkerler ınstıtýty quryldy (2014 jyldyń sońyna qaraı 10 myń turǵynǵa 1,2-den keledi);
      3) jalpy praktıka dárigerleriniń (budan ári - JPD) sany 30%-ǵa ósti;
      4) 2014 jyldan bastap keshendi janbasylyq normatıv (budan ári - KJN) engizildi, tegin medıtsınalyq kómektiń kepildik berilgen kólemin (budan ári - TMKKK) qarjylandyrýdyń jalpy kóleminde MSAK-ty qarjylandyrý 28%-ǵa deıin (2010 jyly - 23,4%) ulǵaıdy, nátıjesinde óńirler arasynda 1 turǵynǵa shaqqandaǵy tarıf ulǵaıtylyp (169-dan 486 teńgege deıin), MSAK-ty qarjylandyrý deńgeıi teńestirildi.
      Qabyldanǵan sharalardyń arqasynda statsıonarlyq qyzmetterge suranystyń ósý qarqynynyń tómendeýi, patsıentterdi qosymsha tekserýler men konsýltatsııalarǵa neǵurlym saralanǵan túrde joldaý baıqalyp otyr.
      Alaıda, qarjylandyrý bóliginde MSAK basymdyǵyna qol jetkizilgen joq. MSAK-ty qarjylandyrý kólemi Qazaqstanda - 95, Estonııada - 231, Slovenııada - 369, EYDU - 558 AQSh dollaryn qurady. MSAK uıymdarynyń otbasylyq medıtsına qaǵıdatyna ótý qarqynynyń báseńdegeni baıqalyp otyr. JPD qyzmetin qalyptastyrýǵa ýájdeme tolyq shamada qamtamasyz etilmegen. MSAK deńgeıinde tirkelgen turǵyndardyń densaýlyq jaǵdaıyn basqarýdy ekonomıkalyq ýájdeý tetikteri ázirlenbegen, JPD quzyretteri men fýnktsıonaly neǵurlym keń bolatyn jańa úlgi týraly halyqty habardar etý jumystary jetkiliksiz bolyp otyr.
      MSAK pen tik beıindi qyzmetterdiń (týberkýlez, onkologııa, AITV/JITS jáne t.b) ıntegratsııasy da jetkilikti emes. Ambýlatorııalyq-emhanalyq, statsıonarlyq deńgeı men jedel medıtsınalyq járdem qyzmeti arasyndaǵy sabaqtastyqty jaqsartý máselelerin sheshý qajet. Konsýltatsııalyq-dıagnostıkalyq qyzmetter áli de artyq tutynylýda. Osy maqsattar úshin statsıonarlar áleýeti jetkilikti túrde paıdalanylmaıdy, bul turǵyndardyń medıtsınalyq qyzmetterdiń qoljetimdiligi men sapasyna qanaǵattanbaýyn týdyrady.
      Biryńǵaı ulttyq densaýlyq saqtaý júıesiniń (budan ári - BUDSJ) engizilýimen óńirler arasyndaǵy qarjylandyrý aıyrmashylyqtaryn azaıta otyryp, statsıonarlyq deńgeıde TMKKK qarajatyn respýblıkalyq bıýdjet deńgeıine shoǵyrlandyrý júrgizildi, «aqsha patsıenttiń izinen júredi» qaǵıdaty, klınıkalyq-shyǵyndyq toptar (budan ári - KShT) boıynsha qarjylandyrý engizildi. Bul statsıonar resýrstaryn paıdalanýdy qarqyndy etýge jáne statsıonardy almastyratyn tehnologııalardy damytýǵa, óńirlerde joǵary medıtsınalyq tehnologııalardy engizýge jáne damytýǵa jaǵdaı jasady (statsıonarda jatýdyń ortasha uzaqtyǵy 27%-ǵa qysqaryp, kúndizgi statsıonar jaǵdaıynda emdelgen naýqastar sany 2010 jylmen salystyrǵanda 23,5%-ǵa ósti, kardıohırýrgııalyq aralasýlar sany jylyna 7000-nan 85000-ǵa deıin ósti).
      Alaıda, tósek qorynyń 14 myń birlikke qysqarǵanyna qaramastan, Qazaqstan Respýblıkasynda aýrýhanalyq tósektermen qamtý kórsetkishteri EYDU elderindegiden 20%-ǵa joǵary, statsıonarda jatýdyń ortasha uzaqtyǵy neǵurlym uzaq (EYDU elderindegi 6,0-ge qaraǵanda 9,5 tósek-kúni (2014 jyl), tósek qorynyń emdeý qarqynynyń deńgeıi boıynsha saralanýy jetkiliksiz, bul densaýlyq saqtaý bıýdjetine qarjylyq júkteme túsiredi: densaýlyq saqtaý júıesi bıýdjetiniń 60%-ynan astamy statsıonarlardyń úlesine tıesili.
      Saralaý deńgeıi jetkiliksizdiginiń, qalpyna keltirý emi, ońaltý jáne uzaq kútim jasaý tósekteriniń jetispeýi olardyń jumys tıimdiliginiń tómendeýine alyp keldi. Úıdegi statsıonarlar jáne patronaj qyzmeti damymaǵan. Emdeýge jatqyzylǵan naýqastardyń 20%-dan astamy emdi ambýlatorııalyq deńgeıde ala alatyn edi.
      Neǵurlym keń taralǵan aýrý toptary (jiti mıokard ınfarkty, mı qanaınalymynyń jiti buzylysy (ınsýlt), jańa qaterli isikter, jaraqattar, bosaný) emdeýge jatqyzý men ólim-jitimniń meılinshe jıi kezdesetin sebepteri bolyp tabylady. Bul rette patsıent baǵdarynyń barlyq deńgeılerinde biryńǵaı is-qımyl algorıtmderine negizdelgen ózara is-qımyl jáne ıntegratsııa joq.
      BUDSJ engizý sheńberinde TMKKK kórsetý kezinde jeke menshik jáne memlekettik menshik nysanyndaǵy medıtsınalyq qyzmet berýshiler arasynda teń jaǵdaı jasaý qamtamasyz etile otyryp, básekeles orta qalyptasýda. TMKKK qyzmetteriniń jeke menshik ónim berýshileriniń úlesi 2010 jylǵy 12%-dan 2014 jyly 27,4%-ǵa deıin ósti.
      Memlekettik medıtsınalyq uıymdar baıqaý keńesteri bar sharýashylyq júrgizý quqyǵyndaǵy (budan ári - ShJQ) uıymdar mártebesine ótý jolymen óz derbestikterin keńeıtti. Ambýlatorııalyq jáne statsıonarlyq sektorda túpki nátıjege baǵdarlanǵan aqy tóleýdiń jańa ádisteri, onkologııalyq qyzmette jáne aýyldyq medıtsına uıymdarynda jahandyq bıýdjet engizildi.
      Salany qarjylandyrý kólemi 1,5 esege: 2010 jylǵy 562,8 mlrd. teńgeden 2014 jyly 869,7 mlrd. teńgege deıin ósti.
      Sonymen birge makroekonomıkalyq kórsetkishterdi taldaý Qazaqstandaǵy densaýlyq saqtaýǵa salynatyn bıýdjettik ınvestıtsııalar mólsheriniń damyǵan elderdiń deńgeıinen edáýir artta qalyp otyrǵanyn anyqtady. Osylaısha, Qazaqstanda 2013 jyly JІÓ-de densaýlyq saqtaýǵa memlekettik shyǵyn 2,3% qurady, EYDU-da - 6,5%.
      Densaýlyq saqtaýdy qarjylandyrýdyń jetkiliksizdigi saldarynan Qazaqstanda medıtsınalyq kómek alýǵa jumsalatyn jeke shyǵystar deńgeıiniń joǵarylyǵy saqtalyp qalyp otyr (QR - 35,4%, EYDU - 19,6%, EO - 16,3%). DDU derekteri boıynsha turǵyndardyń shyǵystary deńgeıiniń 20%-dan asýy densaýlyq saqtaý júıesiniń tómen qarjylyq turaqtylyǵynyń belgisi bolyp tabylady jáne halyq úshin syrqattardyń saldarynan kedeılik shegine jaqyndaýmen baılanysty qaterdiń joǵarylyǵyn sıpattaıdy, olar óz kezeginde, barlyq salalardy (bilim alýǵa qabilettilik, ekonomıkalyq ónimdilik, medıtsınalyq qyzmetterge degen suranystyń azaıýy) qozǵaýy, sondaı-aq densaýlyq pen demografııalyq kórsetkishterdiń nasharlaýyna ákelip soǵýy múmkin.
      Budan basqa, densaýlyq saqtaý júıesindegi qoldanystaǵy qarjylandyrý tetikteriniń, tarıf saıasatynyń tıimdiligi jetkiliksiz, negizgi quraldardy jańartýdy qarjylandyrý máseleleri sheshimin tappaǵan. TMKKK qarajatyn paıdalaný tıimdiliginiń tetikterin ári qaraı jetildirý qajet. Máselen, Ulttyq skrınıngteý baǵdarlamasy tıimdiliginiń tómendigi baıqalady (aýrýlardy anyqtaý eresekter arasynda 3,4%, balalarda 16,4%-dy quraıdy), skrınıngterdiń tıimdiligi obyr isikterin erte anyqtaýdyń tıimdiligi jáne olardy sátti emdeý jónindegi usynymdardyń negizinde monıtorıngtelmeıdi.
      TMKKK qarjylandyrýdyń qoldanystaǵy júıesi memlekettiń, jumys berýshi men azamattyń ortaq jaýapkershiligi qaǵıdatyn iske asyrmaıdy.
      Jańa tehnologııalardyń paıda bolýyn eskere otyryp, qazirgi zamanǵy medıtsına resýrsty meılinshe kóp tutynatyn bolyp barady.
      Halyqaralyq talaptarǵa sáıkes standarttaý boıynsha jumystar jalǵasýda: dıagnostıkalaý jáne emdeý hattamalary, beıindi qyzmetterdiń algorıtmderi, standarttary jetildirilýde. Sapany basqarý komponentteri: medıtsınalyq uıymdardy akkredıtteý júıesi, ishki aýdıt, bilim men daǵdylardy táýelsiz baǵalaý júıeli túrde engizilýde.
      Sonymen birge medıtsınalyq qyzmetterdiń sapasyn basqarý kóbinese baqylaý júıesine negizdelgen, densaýlyq saqtaýdaǵy standarttaý protsesi aıaqtalmaǵan, qoǵamdyq uıymdar men kásiptik birlestikter sapany basqarý protsesine tartylmaıdy. Medıtsınalyq qyzmetkerlerdi sertıfıkattaý júıesi medıtsınalyq kórsetiletin qyzmetterdiń sapasyn qamtamasyz etýge álsiz yntalandyrady. Medıtsınalyq uıymdardy akkredıtteýge deıingi daıarlaý protsesi damymaǵan.
      Qazirgi ýaqytta densaýlyq saqtaý júıesinde barlyq vedomstvolardy eskergende 68,8 myńnan astam dáriger (2014 jyly - 10 myń turǵynǵa shaqqanda 39,5, EYDU - 42,0) jáne 160 myńnan astam orta medıtsınalyq qyzmetker (2014 jyly - 10 myń turǵynǵa shaqqanda 91,9) onyń ishinde vedomstvony esepke almaǵanda 124,9 myń (10 myń turǵynǵa shaqqanda 71,7, EYDU - 10 myń adamǵa shaqqanda 91) jumys isteıdi.
      Dáriger kadrlar qurylymyndaǵy biliktilik sanaty bar dárigerlerdiń úlesi 46,5%-dy qurady, bul rette qalalyq personal arasyndaǵy sanatty dárigerlerdiń úlesi aýyl personalyna qaraǵanda joǵarylaý (qala - 48,0%, aýyl - 39,3%).
      Zeınetke taıaý jastaǵy jáne zeınet jasyndaǵy dárigerlerdiń úlesi 22,7%-dy quraıdy, bul aýyldyq jerlerde neǵurlym aıqyn kórinedi.
      Sonymen birge Qazaqstanda medıtsınalyq kómek kórsetý deńgeıleri arasynda kadrlyq qamtamasyz etýdegi teńgerimsizdigi baıqalady (MSAK jáne aýyl deńgeıinde - tapshylyq, statsıonar deńgeıinde - artyqshylyq). Ortasha alǵanda, 1 MSAK dárigeri 2200-ge jýyq tirkelgen turǵynǵa qyzmet kórsetedi, al EYDU elderinde onyń júktemesi aıtarlyqtaı tómen - 1500 adamnan az. MSAK deńgeıinde orta medıtsınalyq qyzmetkerlerdiń jetispeýshiligi oryn alyp otyr (ońtaıly araqatynas 2-3 bolǵanymen, 1 ýchaskelik dárigerge 1,1 meıirger).
      Jan basyna shaqqandaǵy normatıvtiń yntalandyrýshy komponenti engizilgenine qaramastan, Qazaqstanda JPD-nyń ortasha jalaqysynyń ekonomıkadaǵy ortasha aılyq jalaqyǵa araqatynasy 1,0-di quraıdy. Atalmysh kórsetkish Ulybrıtanııada - 1,9; Túrkııada - 2,0; Slovenııada - 2,5; Majarstanda - 1,4; Estonııada- 1,7.
      «Salamatty Qazaqstan» membaǵdarlamasyn iske asyrý kezeńinde medıtsınalyq jáne ǵylymı kadrlardyń áleýetin arttyrý boıynsha josparly jumystar júrgizildi: úzdiksiz kásiptik damytýdyń (budan ári - ÚKD) jınaqtaý júıesiniń qaǵıdattary engizildi, sımýlıatsııalyq bilim berý ortalyqtary quryldy, mamandar biliktiligin táýelsiz baǵalaý júıesi engizildi.
      Medıtsınalyq bilimniń sapasyn qamtamasyz etý maqsatynda Qazaqstan Respýblıkasynda 2012 jyldan bastap bilim berý uıymdaryn (ınstıtýtsıonaldyq akkredıtteý) jáne bilim berý baǵdarlamalaryn (mamandandyrylǵan akkredıtteý) akkredıtteý rásimi, túlekterden táýelsiz emtıhan alý engizilip jatyr. Qazirgi ýaqytqa deıin 6 medıtsınalyq JOO ınstıtýtsıonaldyq akkredıtteý júrgizildi, medıtsınalyq kolledjderdi akkredıtteý rásimi engizile bastady. 2014 jyldan beri joǵary bilim berý baǵdarlamalaryn mamandandyrylǵan akkredıtteý bastaldy.
      Alaıda, kadrlar daıarlaýdyń praktıkalyq baǵyttalýy tómen, bilim berý baǵdarlamalary, ásirese, klınıkalyq farmakologııa, menedjment, ekonomıka baǵyttary boıynsha baǵdarlamalar jetildirilmegen kúıinde qalyp otyr.
      Ǵylymı zertteýlerdiń básekege qabilettiliginiń tómen bolýy, olardyń praktıkalyq mańyzynyń qanaǵattanǵysyzdyǵy, densaýlyq saqtaý salasyndaǵy qoldanbaly ǵylymı zertteýlerdi qarjylandyrýdyń jetkiliksizdigi jáne ǵylymı dárejesi bar kadrlar tapshylyǵy (650 mamannan astam) máseleleri ózekti kúıinde qalyp otyr.
      Halyqaralyq tájirıbeniń negizinde Dárilik zattar dıstrıbýtsııasynyń biryńǵaı júıesi quryldy. Halyqaralyq sapa standarttary (GMP, GDP, GPP jáne t.b) engizilýde, farmınspektorat jáne dárilik zattar aınalymy salasyndaǵy memlekettik organ quryldy. Aýyl turǵyndaryna dárilik kómektiń naqty qoljetimdiligin qamtamasyz etý úshin dárihanalyq uıymdary joq 3000-nan astam aýyldyq eldi mekende dárilik zattardy MSAK nysandary arqyly ótkizý uıymdastyryldy.
      TMKKK sheńberinde dári-dármekpen qamtamasyz etýge jumsalatyn shyǵystar qurylymynda statsıonarlyq dári-dármekpen qamtamasyz etýdiń úlesi 45%-dy, ambýlatorııalyq dári-dármekpen qamtamasyz etýdiń úlesi - 55%-dy quraıdy. Ambýlatorııalyq deńgeıde respýblıkanyń 2 mıllıonnan astam azamaty memleket esebinen dárilik zattardyń 400-den astam ataýy boıynsha tegin dárilik preparattar alady.
      Qazaqstan Respýblıkasy Eýropalyq farmakopeıa komıssııasynyń resmı baqylaýshysy jáne DDU Dárilik zattardyń janama áserlerine monıtorıng júrgizý jónindegi halyqaralyq baǵdarlamasynyń tolyqqandy qatysýshy eli atandy. Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq sheńberinde Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe elderdiń (Belarýs, Qazaqstan, Reseı Federatsııasy, Qyrǵyzstan, Armenııa) Dárilik zattar men medıtsınalyq buıymdar aınalymynyń biryńǵaı qaǵıdalary men erejeleri týraly kelisimine qol qoıyldy.
      Respýblıkamyzdyń medıtsına, farmatsevtıka qyzmetkerleri men turǵyndaryn aqparattandyrýdy jaqsartý maqsatynda Dári-dármek aqparattyq-taldaý ortalyǵy quryldy, óńirlerde onyń fılıaldary bar. Dáleldik medıtsınanyń negizinde formýlıarlyq júıe, utymdy farmakoterapııa qaǵıdattary jetildirilýde.
      Alaıda, Qazaqstanda tirkelgen barlyq dárilik zattardyń nebári 61%-y, 42 otandyq óndirýshiniń 7-eýi jáne Biryńǵaı dıstrıbıýtor satyp alatyn dárilik zattardyń 40%-y GMP sertıfıkatyna ıe.
      Retseptilik dárilik zattardy dárigerdiń retseptinsiz berýdiń joǵary deńgeıi, antıbıotıkterdi baqylaýsyz paıdalaný, polıpragmazııa, klınıkalyq tıimdiligi dáleldenbegen dárilik zattardy paıdalaný, qaýymdastyqtardyń dárilik zattardy patsıentterdi tarta otyryp, sonymen qatar dárigerlerdiń naqty óndirýshiniń dárilik preparattaryn jazyp berýi kezinde ádepke jat ilgeriletýi saqtalyp otyr, sondaı-aq dárilik zattardyń sapasymen jáne naryqta kontrafaktilik ónimniń bolýymen baılanysty másele sol kúıinde qalyp otyr.
      Qazaqstan Respýblıkasynyń naryǵyna kelip túsetin dárilik zattardy, medıtsınalyq maqsattaǵy buıymdar men medıtsınalyq tehnıkany farmakologııalyq qadaǵalaý júıesi joq. Dárilik zattardyń janama áserlerin jınaqtaý, anyqtaý júıesi jetildirýdi qajet etedi, janama áserlerdi monıtorıngteýdiń barlyq qatysýshylaryna arnalǵan ıntegratsııalanǵan aqparattyq júıe joq.
      Klınıkaǵa deıingi jáne klınıkalyq bazalar halyqaralyq talaptarǵa sáıkes akkredıttelmegen. Medıtsınalyq uıymdar klınıkalyq farmakologtarmen jetkilikti túrde jasaqtalmaǵan.
      Medıtsınalyq uıymdardyń medıtsınalyq tehnıkamen jaraqtandyrylýy 25,5%-ǵa ulǵaıdy (2010 jyly - 43,2%, 2014 jyly - 67%): aýyldyq - 72,6%, qalalyq - 74,1%. Medıtsınalyq tehnıkamen qamtamasyz etý úshin qarjylyq lızıng tetikterin engizý bastaldy.
      Sonymen birge, medıtsınalyq tehnıkanyń qoldanylmaı turýy men tıimsiz paıdalanylý faktileri baıqalady, dáleldik medıtsınaǵa negizdelgen jaraqtandyrý standarttary ázirlenbegen, kepildikten keıingi servıstik qyzmet kórsetý máselesi sheshilmegen.
      Qazaqstan Respýblıkasy densaýlyq saqtaý salasynyń aqparattyq qurylymyn qurý maqsatynda aqparattyq densaýlyq saqtaý júıesin engizý aıaqtalady, ózekti baǵyttar boıynsha veb-qosymshalar (áleýmettik máni bar aýrýlardyń tirkelimderi, Emdeýge jatqyzý bıýrosy portaly, kadrlar boıynsha jáne t.b) ázirlendi jáne engizildi.
      Alaıda, qolda bar derekqorlar bytyrańqy jáne birtutas aqparattyq keńistikke ıntegratsııalanbaǵan, ol densaýlyq saqtaý salasynyń túrli deńgeıleri men qyzmetteriniń ózara is-qımylyn qıyndatady, aqparat sabaqtastyǵyn qamtamasyz etpeıdi, jedel taldaý jasaý múmkindikterin shekteıdi. Medıtsınalyq uıymdarda elektrondyq qujat almasý júıesi engizilip jatqan joq.
      2014 jylǵy jeltoqsanda Halyqaralyq Qaıta qurý jáne Damý Bankiniń táýelsiz sarapshylary «Salamatty Qazaqstan» membaǵdarlamasyn iske asyrý nátıjeleri týraly esepti jarııalady, oǵan sáıkes negizgi 6 baǵyttyń iske asyrylýyn halyqaralyq sarapshylar bylaısha baǵalady:
      1) 1-baǵyt «Azamattardyń densaýlyǵyn saqtaý máseleleri boıynsha sektoraralyq jáne vedomstvoaralyq ózara is-qımyldyń tıimdiligin arttyrý» - óte sátti;
      2) 2-baǵyt «Profılaktıkalyq is-sharalardy, skrınıngtik zertteýlerdi kúsheıtý, negizgi áleýmettik máni bar aýrýlar men jaraqattardy dıagnostıkalaýdy, emdeýdi jáne ońaltýdy jetildirý» - aıtarlyqtaı sátti;
      3) 3-baǵyt «Sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq qyzmetti jetildirý» - aıtarlyqtaı sátti;
      4) 4-baǵyt «Densaýlyq saqtaýdyń biryńǵaı ulttyq júıesinde medıtsınalyq kómekti uıymdastyrýdy, basqarý men qarjylandyrýdy jetildirý» - óte sátti;
      5) 5-baǵyt «Medıtsınalyq, farmatsevtıkalyq bilimdi jetildirý, medıtsınada ınnovatsııalyq tehnologııalardy damytý jáne engizý» - sátti;
      6) 6-baǵyt «Halyqqa dárilik zattardyń qoljetimdigi men sapasyn arttyrý, densaýlyq saqtaý uıymdaryn medıtsınalyq tehnıkamen jaraqtandyrýdy jaqsartý» - sátti.

      Kúshti jaqtary:
      1) memlekettiń eń joǵary deńgeıdegi saıası qoldaýy jáne alynǵan áleýmettik mindettemelerdi oryndaý kepildigi;
      2) balalardy ımmýndaýmen qamtýdyń joǵarylyǵymen ınfektsııalyq aýrýlardyń kópshiligi boıynsha ornyqty epıdemıologııalyq ahýal;
      3) shekarany asa qaýipti ınfektsııalyq aýrýlar men qaýipti júkterdiń ákelinýi men taralýynan sanıtarııalyq qorǵaýdyń tıimdi júıesi;
      4) medıtsınalyq kómek kórsetetin uıymdardyń damyǵan ınfraqurylymy;
      5) qazirgi zamanǵy medıtsınalyq tehnologııalardy tabysty transfertteý tájirıbesi;
      6) standarttaý men akkredıtteý negizinde medıtsınalyq kómektiń sapasyn basqarý júıesin engizý;
      7) densaýlyq saqtaý salasyn qarjylandyrýdyń zamanaýı tarıftik saıasaty;
      8) otandyq dárilik zattardy, medıtsınalyq maqsattaǵy buıymdar men medıtsınalyq tehnıkany óndirýshilerdi damytý úshin jaǵdaı jasaý.
      Álsiz jaqtary:
      1) EYDU elderiniń ortasha deńgeıimen salystyrǵanda kútiletin ómir súrý uzaqtyǵynyń tómendigi, jalpy ólim-jitim deńgeıiniń joǵarylyǵy;
      2) densaýlyq saqtaý salasyn qarjylandyrý deńgeıiniń tómendigi;
      3) densaýlyq saqtaýǵa jumsalatyn jeke shyǵystar deńgeıiniń joǵarylyǵy;
      4) MSAK-ty qarjylandyrý deńgeıiniń jetkiliksizdigi;
      5) densaýlyq saqtaý júıesiniń eskirgen ınfraqurylymy;
      6) sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq qyzmet organdary men uıymdarynyń jetkiliksiz materıaldyq-tehnıkalyq qamtamasyz etilýi;
      7) saladaǵy aqparattandyrý deńgeıiniń álsizdigi;
      8) densaýlyq úshin ortaq jaýapkershilik tetikteriniń bolmaýy;
      9) jekeshe sektordyń TMKKK kórsetýge qatysýynyń jetkiliksizdigi;
      10) dıplomǵa deıingi jáne dıplomnan keıingi bilim berý kadrlaryn daıarlaý deńgeıiniń jetkiliksizdigi;
      11) densaýlyq saqtaý júıesindegi tıimdi basqarý deńgeıiniń tómendigi;
      12) medıtsınalyq personaldyń eńbek ýájdemesiniń tómendigi;
      13) ambýlatorııalyq deńgeıde dári-dármekpen qamtamasyz etýdiń jetkiliksizdigi.
      Múmkindikter:
      1) negizgi demografııalyq kórsetkishterdiń oń serpini;
      2) Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńistik sheńberinde birtutas naryqtyń qurylýy;
      3) densaýlyq saqtaýǵa tikeleı ınvestıtsııalardy (onyń ishinde sheteldik) tartý jáne memlekettik-jekeshelik áriptestikti damytý;
      4) dárilik zattar, medıtsınalyq maqsattaǵy buıymdar men medıtsınalyq tehnıka óndirisiniń ornalasýy;
      5) engizilgen naryq tetikteriniń (Biryńǵaı aqy tóleýshi quryldy, túpki nátıjeniń negizinde aqy tóleýdiń zamanaýı ádisteri engizildi) negizinde áleýmettik medıtsınalyq saqtandyrýdy engizý;
      6) halyqaralyq qarjy ınstıtýttarynyń qoldaýy;
      7) óńirlik densaýlyq saqtaý naryǵynda básekege qabilettilikti arttyrý;
      8) halyqaralyq áriptestermen qarqyndy yntymaqtastyq ornatý arqyly tehnologııalardy, bilim men úzdik tájirıbeni transfertteý.
      Qaýipter:
      1) jahandyq jáne óńirlik ekonomıkalyq ahýaldyń odan ári nasharlaýy;
      2) jańa ınfektsııalyq aýrýlardyń paıda bolýy jáne buryn belgili bolǵandarynyń qaıta oralýy;
      3) el aýmaǵynda asa qaýipti ınfektsııalardyń tabıǵı oshaqtarynyń bolýy;
      4) ınfektsııalyq emes aýrýlardyń ósýi;
      5) medıtsınalyq kórsetiletin qyzmetterge suranystyń artýy;
      6) medıtsınalyq kórsetiletin qyzmetter men taýarlar ımportynyń artýy;
      7) densaýlyq saqtaýǵa jumsalatyn memlekettik jáne jeke shyǵyndardyń ósýi;
      8) eskirgen, tıimdiligi az basqarý tehnologııalary;
      9) tez tozatyn jáne eskiretin ınfraqurylym jáne jabdyqtar;
      10) salanyń adamı resýrstaryn tıimsiz damytý men paıdalaný;
      11) halyqtyń medıtsınalyq kómektiń sapasy men qoljetimdiliginen kóńili qalýynyń jáne qanaǵattanbaýynyń ósýi.

jáne iske asyrý nátıjeleriniń kórsetkishteri

      Maqsat: Elimizdiń ornyqty áleýmettik-ekonomıkalyq damýyn qamtamasyz etý úshin halyqtyń densaýlyǵyn nyǵaıtý.
      Osy maqsatqa qol jetkizý myna nysanaly ındıkatorlarmen ólshenetin bolady:

      1. Aýrýlar profılaktıkasy men basqarýdyń ıntegratsııalanǵan tásili negizinde qoǵam densaýlyǵyn saqtaý jónindegi jańa saıasatty engizý.
      2. Tıimdilikke, qarjylyq turaqtylyqqa jáne áleýmettik-ekonomıkalyq ósýdi qoldaýǵa baǵyttalǵan ulttyq densaýlyq saqtaý júıesin jańǵyrtý.
      1-baǵdarlamalyq maqsat: Aýrýlar profılaktıkasy men basqarýdyń ıntegratsııalanǵan tásili negizinde qoǵamnyń saýlyǵyn saqtaý jónindegi jańa saıasatty engizý.
      Osy maqsatqa qol jetkizý myna nysanaly ındıkatormen ólshenetin bolady:

      1-mindet: Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý júıesin damytý
      Osy mindetke qol jetkizý myna tikeleı nátıjeler kórsetkishterimen ólshenetin bolady:

 2-mindet. Aýrýlar profılaktıkasy men basqarýdy jetildirý.
      Osy maqsatqa qol jetkizý myna tikeleı nátıjeler kórsetkishterimen ólshenetin bolady

²Budan ári 2017 jyldan bastap búkil mátin boıynsha - MÁMS júıesinde

      Osy maqsatqa qol jetkizý mynadaı nysanaly ındıkatormen ólshenetin bolady:

      1-mindet: Densaýlyq saqtaý júıesin basqarý jáne qarjylandyrý tıimdiligin arttyrý.
      Osy mindetke qol jetkizý mynadaı tikeleı nátıjeler kórsetkishterimen ólshenetin bolady:

      Osy mindetke qol jetkizý mynadaı tikeleı nátıjeler kórsetkishterimen ólshenetin bolady:

qol jetkizý joldary jáne tıisti sharalar

      Osy Baǵdarlamanyń negizgi baǵyttary:
      1) halyq densaýlyǵyn saqtaýdyń negizi retinde qoǵamdyq densaýlyq saqtaýdy damytý;
      2) MSAK-ty jańǵyrtý jáne basym damytýdyń negizinde barlyq densaýlyq saqtaý qyzmetterin halyqtyń muqtajdyqtary aınalasyna ıntegratsııalaý;
      3) medıtsınalyq kórsetiletin qyzmetterdiń sapasyn qamtamasyz etý;
      4) Ulttyq dári-dármekpen qamtamasyz etý saıasatyn iske asyrý;
      5) yntymaqtastyqty engizý jáne júıeniń qarjylyq turaqtylyǵyn arttyrý negizinde densaýlyq saqtaý júıesin jetildirý;
      6) densaýlyq saqtaý salasyndaǵy adamı resýrstardy basqarýdyń tıimdiligin arttyrý;
      7) memlekettik-jekeshelik áriptestik jáne qazirgi zamanǵy aqparattyq-kommýnıkatsııalyq tehnologııalar negizinde densaýlyq saqtaý salasynyń ınfraqurylymyn odan ári damytýdy qamtamasyz etý bolyp tabylady.

      Halyq densaýlyǵyn nyǵaıtý jáne qorǵaý tek tıisti strategııalardy damytýdy jáne túrli tirshilik salalaryndaǵy resýrstardy jumyldyrýdy ǵana emes, sondaı-aq memlekettiń, jurtshylyqtyń jáne halyqtyń osy baǵyttaǵy qyzmetin ıntegratsııalaýdy qamtamasyz etý úshin ornyqty jáne tıimdi negiz jasaýdy talap etedi. Úzdik halyqaralyq tájirıbege sáıkes densaýlyq saqtaý júıesin odan ári damytýdyń negizi qoǵamdyq densaýlyq qyzmetin QDQ-ny qalyptastyrý bolmaq.
      QDQ jumysynyń negizgi baǵyty qoǵamnyń densaýlyǵyn basqarý, MSAK-tyń múddeli memlekettik organdarmen (sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq, ekologııalyq, veterınarııalyq qyzmettermen) vedomstvoaralyq ózara is-qımylynyń negizinde saýattandyrý, konsýltatsııalar, salamatty ómir saltyn nasıhattaý, qoldaý arqyly halyqtyń densaýlyǵyn, minez-qulyq daǵdylaryn qoldaý baǵytynda ózgertý bolmaq.
      QDQ negizgi fýnktsııalary:
      1) halyqtyń habardarlyǵyn jáne onyń qorshaǵan ortanyń túrli faktorlarynyń, durys tamaqtanbaýdyń jáne minez-qulyq qaýipteriniń zııandy áseriniń profılaktıkasy jáne ony tómendetý jónindegi is-sharalarǵa tartylýyn arttyrý;
      2) ınfektsııalyq jáne negizgi ınfektsııalyq emes aýrýlardy, onyń ishinde psıhıkalyq densaýlyqtyń aýytqýy men jaraqattanýshylyqty epıdemıologııalyq monıtorıngteýdi qamtamasyz etý;
      3) el halqynyń densaýlyǵyn saqtaýǵa jáne nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan sektoraralyq ózara is-qımyldy qamtamasyz etý, úılestirý jáne keńeıtý;
      4) densaýlyq saqtaý salasyndaǵy zańnamanyń jáne basqa da quqyqtyq normalardyń saqtalýyn baqylaýdy qamtamasyz etý;
      5) óńirlik jáne ulttyq deńgeıde aýrýlardyń damýyn uzaq merzimdi modeldeý men boljaýdyń halyqaralyq júıelerin engizý bolady.
      QDQ qyzmeti halyqqa medıtsınalyq kómek kórsetý júıesimen, ásirese MSAK-pen, mamandandyrylǵan ǵylymı-zertteý uıymdarymen jáne baǵdarlamalarymen tyǵyz ıntegratsııalanatyn bolady.
      Respýblıkalyq deńgeıde ınfektsııalyq jáne ınfektsııalyq emes aýrýlardyń qaýip faktorlaryna epıdemıologııalyq monıtorıng júrgizý fýnktsııalary, sondaı-aq mynalar:
      1) qoǵamdyq densaýlyq saqtaýdy damytýǵa baǵyttalǵan memlekettik saıasatty jáne sektoraralyq baǵdarlamalardy ázirleý jáne iske asyrý;
      2) qoǵamdyq densaýlyq saqtaý salasyndaǵy ǵylymı zertteýler, sonyń ishinde salamatty ómir saltyn qalyptastyrý jónindegi is-sharalar;
      3) qoǵamdyq densaýlyq saqtaý problemalaryn belgileý jáne olardyń serpinin boljaý úshin halyqtyń densaýlyq jaǵdaıyn monıtorıngteý;
      4) qoǵamdyq densaýlyq saqtaý qyzmetteri men baǵdarlamalarynyń tıimdiligin, qoljetimdiligi men sapasyn baǵalaý júzege asyrylatyn bolady.
      Jergilikti deńgeıdegi QDQ sheńberinde ınfektsııalyq jáne ınfektsııalyq emes aýrýlardyń profılaktıkasy jónindegi is-sharalardy, onyń ishinde skrınıngterdi ázirleý, josparlaý, iske asyrý jáne monıtorıngteý jáne MSAK-pen birlesip dıspanserleýmen qamtamasyz etiledi.
      Jergilikti deńgeıdegi QDQ-nyń negizgi maqsattarynyń biri tamaqtanýdy utymdy etý men salamatty ómir saltyn yntalandyrýdyń, sanıtarııalyq jáne dene shynyqtyrýdy damytýdyń negizinde halyqtyń óz densaýlyǵy úshin aqparattyq jaýapkershiligin arttyrý bolady. Bul azamattardy habardar etý jáne olardyń saýatyn ashý, olardyń jeke densaýlyǵyn, qoǵamdyq densaýlyqty nyǵaıtý, durys tamaqtanýdy nasıhattaý máselelerindegi múmkindikterin keńeıtý is-sharalarymen qamtamasyz etiledi.
      Ol úshin QDQ-da dástúrli buqaralyq aqparat quraldaryn jáne zamanaýı áleýmettik medıa-resýrstar men jelilerdi belsendi qatystyra otyryp, minez-qulyq psıhologııasy jáne ekonomıka salasyndaǵy ǵylymı negizdelgen ázirlemelerdiń negizinde áleýmettik marketıngtiń ınnovatsııalyq tehnologııalary engiziletin bolady.
      QDQ-nyń basym mindeti áleýmettik máni bar negizgi ınfektsııalyq emes aýrýlardyń (budan ári - IEA) profılaktıkasy jáne olardy monıtorıngteýdi júrgizý boıynsha is-sharalardy jandandyrý bolmaq.
      Bul rette IEA-men kúres IEA profılaktıkasy jáne onymen kúres jónindegi 2013 - 2020 jyldarǵa arnalǵan jahandyq is-qımyl josparyna, DDU negizdemelik konventsııasyna jáne Eýropalyq temekige qarsy kúres strategııasyna, DDU taǵam ónimderi jáne tamaqtaný salasyndaǵy 2015 - 2020 jyldarǵa arnalǵan is-qımyl josparyna sáıkes halyqaralyq synamalanǵan tehnologııalardyń negizinde júrgiziledi. Mektepte durys tamaqtandyrýdy qamtamasyz etý tujyrymdamasy ázirlenedi, densaýlyqqa paıdaly (maı, tuz, qant mólsheri tómen jańa pisken (daıyndalǵan) jáne ekologııalyq) tamaq ónimderin tutynýdy nasıhattaý kúsheıtiletin bolady. Kásiptik, ekologııalyq jáne áleýmettik qaterler olardy tómendetý faktorlaryn úzdiksiz monıtorıngteý jáne baqylaý júrgiziletin bolady.
      Elimizdegi balalar men eresekterdi ımmýndyq profılaktıkalaý jónindegi búkil jumysty DDU usynymdaryna sáıkes uıymdastyrý men úılestirýdiń negizinde ınfektsııalyq aýrýlardyń profılaktıkasy máselelerine aıryqsha nazar aýdarylatyn bolady.
      Bul baǵyt QDQ-nyń halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq salamattylyǵy salasyndaǵy ýákiletti organmen ózara is-qımyly kezinde múmkin bolady.
      Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý júıesi orta merzimdi kezeńde halyqtyń densaýlyǵyn saqtaýǵa jáne nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan sektoraralyq ózara is-qımyldyń negizine aınalady. Osy maqsatta múddeli memlekettik organdarmen birlesip, qoǵamdyq densaýlyq saqtaý salasynda ókilettikter men fýnktsııalardyń arajigin ajyratý boıynsha jumys júrgiziletin bolady. Nátıjesinde, Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstrliginiń jáne Astana, Almaty qalalarynyń, oblystardyń densaýlyq saqtaý basqarmalarynyń qurylymynda qoǵamdyq densaýlyq saqtaý salasyndaǵy saıasatty júzege asyratyn qurylymdyq bólimsheler qurylady, ol eldiń turaqty áleýmettik-ekonomıkalyq damýyn qamtamasyz etý úshin halyq densaýlyǵyn nyǵaıtýǵa eleýli úles qosady.

      Halyqaralyq standarttarǵa sáıkes ártúrli memlekettik jáne qoǵamdyq ınstıtýttardyń sektoraralyq ózara is-qımyly ınfektsııalyq jáne ınfektsııalyq emes aýrýlardyń týyndaýy qateri faktorlaryn tómendetýdi jáne mynalarǵa baǵyttalǵan keshendi sharalardy kózdeýge tıis:
      1) halyqtyń saýattylyq deńgeıin, onyń ishinde salamatty ómir saltyn ustaný jáne qalyptastyrý máselelerindegi saýattylyq deńgeıin arttyrý;
      2) qater faktorlarynyń (shylym shegý, alkogoldi shekten tys paıdalaný, fızıkalyq belsendiliktiń azdyǵy) taralýyn tómendetetin jańa minez-qulyq ustanymdaryn qalyptastyrý;
      3) keneýli teńgerimdi tamaqtaný;
      4) dene shynyqtyrýmen jáne sportpen turaqty shuǵyldanatyndar sanynyń ósýi;
      5) jol-kólik oqıǵalaryn azaıtý;
      6) qaýipsiz eńbek jáne turmys jaǵdaılaryn jasaý;
      7) qaýipsiz turǵyn úı jaǵdaılaryn qamtamasyz etý;
      8) múgedekterdiń densaýlyq saqtaý kórsetiletin qyzmetterine ózgelermen teń dárejede qol jetkizýin qamtamasyz etý;
      9) halyqtyń syrqattaný jaǵdaıyna áseri turǵysynan monıtorıngteý derekterin eskere otyryp, aýyz sýǵa turaqty túrde qoljetimdikti qamtamasyz etý, aýanyń, sý men topyraqtyń lastanýyn azaıtý, shý deńgeıin tómendetý.
      Adam densaýlyǵyn qorǵaý jáne nyǵaıtý adamnyń jas jáne áleýmettik erekshelikterin eskere otyryp, aýrýlar men olardyń saldarynyń paıda bolý qateriniń syrtqy jáne minez-qulyqtyq faktorlaryn tómendetý boıynsha sábı ómiriniń alǵashqy kúnderinen bastalatyn jáne barlyq jastaǵy kezeńderinde jalǵastyrylatyn profılaktıkalyq is-sharalarǵa baǵyttalatyn bolady. Eńbek belsendiligin saqtaýǵa, jumysty ómir boıyna qaıta bólýge jáne áleýmettik qoldaýǵa baǵyttalǵan durys qartaıýdy qoldaý boıynsha sharalar qolǵa alynady.
      Sektoraralyq ózara is-qımyldy damytý sheńberinde basqarýdyń barlyq deńgeılerinde, onyń ishinde osy baǵdarlamanyń maqsattary men mindetterin basqa da memlekettik jáne salalyq baǵdarlamalarmen, óńirler men salalardy damytýdyń strategııalyq josparlarymen ıntegratsııalaý arqyly halyq densaýlyǵyn saqtaý men nyǵaıtýdyń kelisilgen saıasatyn júrgizý qamtamasyz etiletin bolady.
      Mindetterdi sheshý úshin josparlaýdyń, qarjylandyrýdyń tıimdi ádisteri, halyqpen, uıymdasqan ujymdarmen, bilim berý mekemelerimen ózara is-qımyl tetikteri engiziledi, densaýlyq saqtaý jónindegi qyzmet kórsetkishteri úshin mınıstrlikterdiń jaýapkershilik júıesi, qoǵamdyq, alǵashqy densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik qorǵaý qyzmetteri jumysynyń ıntegratsııasy qalyptasady.
      Basqa da sektorlarmen jáne vedomstvolarmen birlesken jumys sheńberinde halyq densaýlyǵyna yqpal etetin qater faktorlaryn basqarýdyń biryńǵaı júıesi qurylady jáne densaýlyq saqtaý jónindegi qyzmet kórsetkishteri úshin ár mınıstrliktiń jaýapkershilik aımaǵy aıqyndalady.
      Budan basqa, jergilikti atqarýshy organdarmen birlese otyryp densaýlyqty nyǵaıtý baǵdarmalaryn iske asyrý úshin halyqpen, ásirese, jastarmen, uıymdasqan ujymdarmen, bilim berý mekemelerimen ózara is-qımyl tetikterin engizýdi kózdeıtin áleýmettik jumyldyrý jónindegi keshendi sharalar ázirlenedi jáne iske asyrylady; mektepterdiń medıtsınalyq qyzmetkerleriniń shtattaryn bilim berý júıesinen densaýlyq saqtaý júıesine berý boıynsha sharalar qabyldanady.
      Sektoraralyq ózara is-qımyldyń basym mindeti ana men balany qorǵaý boıynsha keshendi sharalardy iske asyrý, onyń ishinde balalar jaraqattanýyn azaıtý, balalar men jastardyń dili men urpaqty bolý densaýlyǵyn nyǵaıtý bolady.
      Balalar men jasóspirimderdiń dene jáne psıhıkalyq densaýlyǵyn qalyptastyrýǵa, ata-analar men oqytýshylardy balalar men jasóspirimderdiń psıhıkasyndaǵy aýytqý belgilerin, qaterli sýıtsıdtik minez-qulqyn tanyp-bilýge, áleýmettik qyzmetkerlerdi, beıindi densaýlyq saqtaý qyzmetteri (týberkýlezge qarsy, narkologııalyq, psıhıatrııalyq) jumysynyń beıáleýmettik minez-qulqy bar tulǵalarǵa qatysty, balalyq shaqta jazataıym oqıǵalardy boldyrmaý, otbasyndaǵy teris faktorlardyń bala densaýlyǵyna áserin joıý boıynsha ІІM ýchaskelik qyzmetteriniń jáne basqa da múddeli organdardyń (psıhologtar men ІІM kámeletke tolmaǵandar isi jónindegi nusqaýshylaryn jáne t.b.) tarta otyryp, olarmen odan ári jumys jasaý taktıkasyna úıretýge baǵyttalǵan is-sharalar aıqyndalady jáne iske asyrylady.
      Jol qozǵalysynyń qaýipsizdigi, jol qozǵalysy salasyndaǵy normalar men qaǵıdalardy saqtaý deńgeıin kóterý, onyń ishinde jol qozǵalysy erejelerin buzýshylyqtardy avtomatty tirkeý júıelerin paıdalana otyryp kóterý boıynsha halyqpen profılaktıkalyq jáne aqparattyq jumystyń júıeliligin qamtamasyz etý arqyly JKO-nyń aldyn alý, joldardaǵy avarııalyq-qaýipti ýchaskelerdi joıý jónindegi is-sharalar jalǵastyrylatyn bolady. Respýblıka joldarynyń avarııalyq-qaýipti jerlerindegi trassalyq medıtsınalyq-qutqarý pýnktteri júıesin odan ári damytý qamtamasyz etiletin bolady.
      Sektoraralyq ózara is-qımyl sheńberinde halyqty tolyqqandy turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq qyzmetterimen (halyqtyń aýyz sýǵa, sý burý júıelerine turaqty túrde qol jetkizýin qamtamasyz etý, turmystyq qaldyqtardy kádege jaratý, jylýmen jáne energııamen qamtamasyz etý) qamtamasyz etýge baǵyttalǵan keshendi sharalardy iske asyrý qamtamasyz etiledi.
      Qorshaǵan orta faktorlarynyń halyq densaýlyǵyna zııandy áserin tómendetýge baǵyttalǵan is-sharalardy iske asyrý, onyń ishinde aýanyń, topyraqtyń jáne tabıǵı sý qoımalarynyń lastanýymen kúres jalǵasatyn bolady. Bul rette keıinnen óńirler bólinisinde halyq densaýlyǵyn monıtorıngteı otyryp, Qorshaǵan ortanyń halyq densaýlyǵyna áseriniń qaýipter kartasy ázirlenetin bolady.
      QDSQ MSAK uıymdarymen, jergilikti atqarýshy organdarmen jáne jumys berýshilermen birlesip, qazirgi zamanǵy standarttar men ozyq tehnologııalar transfertiniń negizinde adamnyń jumys ornynda densaýlyǵyn saqtaý, kásiptik syrqattarmen kúresý, kásiptik patologııa kezinde medıtsınalyq kómektiń qoljetimdiligi men sapasyn arttyrý jónindegi keshendi tásilderdi ázirleıtin jáne engizetin bolady.
      Sektoraralyq ózara is-qımyldyń eń mańyzdy mindetteriniń biri dene belsendiligin yntalandyrý men sportpen shuǵyldanýdy nasıhattaýdy, onyń ishinde jumys berýshilerdi keńinen tartý arqyly jumys isteıtin turǵyndardy, mekteptegi bilim berý júıesi arqyly - balalar-jasóspirimder sport mektepteriniń bazasynda balalar men jasóspirimderdi dene shynyqtyrýmen jáne sportpen shuǵyldanýǵa tartýdy qosa alǵanda, durys tamaqtaný, salamatty jáne qaýipsiz ómir salty úshin jaǵdaılar jáne ádil múmkindikter jasaý bolmaq.
      Jalǵan jáne genetıkalyq túrlendirilgen ónimderdi qosa alǵanda, óndiriletin jáne ákelinetin tamaq ónimderiniń sapasy men qaýipsizdigine baqylaý jáne monıtorıng júrgiziledi, usynymdar ázirlenip, engiziletin bolady.
      Vedomstvoaralyq jumys sheńberinde tótenshe jaǵdaılardyń, jaraqattanýdyń, jazataıym oqıǵalar men ýlanýlardyń, zorlyq-zombylyq pen qylmystyń aýqymyn azaıtýǵa, onyń ishinde ınfraqurylymdy tıisinshe josparlaý, alkogol ónimderiniń aınalymyn baqylaýdy jáne esirtki zattarynyń zańsyz aınalymyna belsendi túrde qarsy kúresýdi qosa alǵanda, normatıvtik retteý jáne memlekettik baqylaý kómegimen azaıtýǵa baǵyttalǵan júıeli sharalardyń qabyldanýy qamtamasyz etiledi.
      Jalpy bilim berý mekemelerinde nashaqorlyq pen minez-qulyq aýrýlarynyń profılaktıkasy jónindegi baǵdarlamalardy engizý, onyń ishinde kámeletke tolmaǵandardyń isteri jónindegi ınspektorlardy balalar men jasóspirimder arasynda narkologııalyq beıin boıynsha qater toptaryn erte anyqtaý tehnologııalaryna oqytý arqyly keńeıtiletin bolady. Sondaı-aq ІІM qyzmetkerlerine (polıtseıler, ýchaskelik ınspektorlar) masańdyq (alkogolden, esirtkiden, ýyttaný) dárejesin aıqyndaý daǵdylary oqytylady.
      Týberkýlezge shaldyǵý jáne odan bolatyn ólim-jitim deńgeıin, sonyń ishinde penıtentsıarlyq júıede qylmystyq-atqarý júıesiniń (budan ári - QAJ) mekemelerinde týberkýlezben jáne AITV/JITS-pen aýyratyn naýqastarǵa medıtsınalyq kómek kórsetýdi jetildirý jolymen tómendetý jónindegi vedomstvoaralyq is-sharalar, búkil halyqtyń jáne penıtentsıarlyq júıe kontıngentiniń týberkýlezdiń jáne AITV/JITS taralý máseleleri boıynsha habardar bolýyn arttyrý jalǵastyrylady.
      Jasóspirimder men reprodýktıvti jastaǵy turǵyndar arasynda AITV ınfektsııasynyń taralýyn tómendetý jónindegi profılaktıkalyq is-sharalarǵa, 15-17 jastaǵy balalar arasynda JJBI-ǵa shaldyǵýdyń profılaktıkasyna erekshe nazar aýdarylady.
      Sektoraralyq ózara is-qımyldy damytý sheńberinde halyqaralyq birlestiktermen jáne uıymdarmen (DUU, BUU, ıÝNISEF, onyń ishinde onda qazaqstandyq mamandardy qatystyrý jáne tájirıbe almasý maqsatymen) tyǵyz yntymaqtastyq ornatý jalǵasady.
      Sektoraralyq ózara is-qımyldyń uzaq merzimdi maqsaty densaýlyq saqtaý, eńbek jáne áleýmettik qorǵaý salasyndaǵy memlekettik saıasatty kezeń-kezeńimen, onyń ishinde ortaq maqsattardyń, mindetter men nátıjelilik ındıkatorlarynyń negizinde ıntegratsııalaý bolyp tabylady.
      Bul qoǵamdyq densaýlyq saqtaý, alǵashqy densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik qorǵaý qyzmetteriniń jumysyn kezeń-kezeńimen ıntegratsııalaýdyń negizinde áleýmettik medıtsına úlgisin qalyptastyrý úshin negiz bolady.

densaýlyq saqtaý qyzmetterin patsıent muqtajdyqtary
aınalasyna ıntegratsııalaý

      MSAK onyń kólbeý (ambýlatorııalyq-emhanalyq) jáne tik (psıhıatrııalyq, narkologııalyq, týberkýlezge qarsy, onkologııalyq jáne t.b) beıindi qyzmettermen ózara is-qımylynyń ózgerýimen halyqqa medıtsınalyq kómek kórsetýdi uıymdastyrý júıesindegi ortalyq býynǵa aınalady.
      Tegin ambýlatorııalyq emdeý úshin dárilik zattar tizbesin kezeń-kezeńimen ulǵaıtý múmkindigimen MSAK deńgeıindegi medıtsınalyq kómek keńeıtiletin bolady.
      Josparly mamandandyrylǵan kómek MSAK-qa tirkelgen turǵyndardyń qajettiligine baılanysty bolady, ońaltý jáne uzaq kútim jasaý qyzmetteri, onyń ishinde jekeshe sektordy tarta otyryp damıdy.
      Kólik medıtsınasyn, onyń ishinde sanıtarııalyq avıatsııany, jedel medıtsınalyq járdemdi, telemedıtsınany odan ári damytý júzege asyrylatyn bolady.
      Medıtsınalyq qyzmetter tutynýdy tıimdi basqarý kórsetilgen is-sharalardyń negizi bolmaq.
      Dáleldik medıtsınaǵa, ǵylymı ázirlemelerge negizdelgen medıtsınalyq kómek kórsetýdi uıymdastyrý standarttaryn, klınıkalyq hattamalardy jetildirý jáne engizý jalǵasady.

5.2.1. MSAK-ty jańǵyrtý jáne basym damytý

      MSAK-ty odan ári damytý alǵashqy býyndaǵy ámbebap, ıntegratsııalanǵan, áleýmettik baǵdarlanǵan, qoljetimdi jáne sapaly medıtsınalyq kómekti damytýǵa baǵyttalǵan sharalardy tereńdetýdi kózdeıdi.
      Alǵashqy medıtsınalyq kómektiń ámbebaptyǵy odan ári qyzmet kórsetýdiń otbasylyq qaǵıdatyna ótýdiń esebinen qamtamasyz etiledi. Qyzmet kórsetýdiń otbasylyq qaǵıdaty organızmniń árbir jastaǵy kezeńindegi erekshelikterin eskere otyryp, profılaktıkaǵa basa nazar aýdara otyryp, ómir boıy adamnyń densaýlyǵyna baqylaý jasaýdy kózdeıdi.
      Otbasylyq qaǵıdat ár otbasynyń qajettiligine qaraı profılaktıkalyq, dıagnostıkalyq, emdeý, ońaltý jáne saýyqtyrý is-sharalaryn, pallıatıvtik kómek pen úıde kútim jasaýdy júrgizýdi kózdeıdi.
      Otbasylyq qyzmet kórsetý qaǵıdaty MSAK dárigerlerimen (jalpy praktıka dárigeri (JPD), ýchaskelik dárigerler (terapevter, pedıatrlar) jáne MSAK dárigerleri tarapynan úılestirý jasaı otyryp, arnaýly mamandardan jasaqtalǵan mýltıtártiptik komandalarmen júzege asyrylady. JPD-men qamtylýdyń jáne olardyń quzyretteriniń ósý shamasyna qaraı, olar kezeń kezeńimen ýchaskelik dárigerlerdi almastyratyn bolady.
      Qoldanystaǵy emhanalar/MSAK ortalyqtary bazasynda of exellens ortalyqtary (eń jaqsy praktıka ortalyqtary) qurylady.
      Otbasy densaýlyǵyn qorǵaý boıynsha sharalar kesheni otbasyn josparlaý, aýrýdyń profılaktıkasy, áıelderdiń, erler men balalardyń sozylmaly aýrýlaryn emdeý jáne ońaltý sharalaryn qamtıtyn bolady.
      MSAK jumysynyń basymdyǵy ana men balanyń densaýlyǵyn nyǵaıtý bolyp qala beredi. MSAK túrli aýrýlar, onyń ishinde perınataldy kómek kezinde medıtsınalyq kómekti aımaqtandyrý baǵdarlamalarynyń negizgi deńgeıi bolady. Andrologııalyq qyzmettiń uıymdastyrylýyn jetildirý, erlerdiń reprodýktıvti júıesiniń aýrýlarynyń profılaktıkasy men zamanaýı emdeýdiń tıimdiligin arttyrý boıynsha is-sharalar júrgiziledi.
      Gerontologııalyq kómekti damytý jalǵastyrylatyn bolady.
      Medıtsınalyq kómek kórsetýdiń sabaqtastyǵyn qamtamasyz etý maqsatynda MSAK-tyń basqa da densaýlyq saqtaý deńgeılerimen jáne qyzmetterimen tolyq ıntegratsııalanýy qamtamasyz etiledi.
      Máselen, MSAK mamandary dıagnostıka men beıindi mamandardyń qyzmetterin, statsıonarǵa joldaýdy, ońaltýdy, pallıatıvti kómekti jáne úıde kútim jasaýdy qosa alǵanda, densaýlyq saqtaý júıesiniń barlyq deńgeılerinde medıtsınalyq kómek kórsetýdi úılestiredi (baǵdarlaý). Olar medıtsınalyq kómektiń barlyq kezeńderinde qyzmet berýdiń tolyqtyǵy men sapasyn monıtorıngteıtin bolady.
      Sondaı-aq pallıatıvtik kómek kórsetý jáne ońaltý ortalyqtary, kúndizgi statsıonarlar, úıdegi statsıonarlar, pallıatıvtik kómek kórsetý ortalyqtary, bólimsheleri jaǵdaılarynda ÚEU-ge memlekettik tapsyrysty ornalastyrý arqyly otbasy qajettiligin eskere otyryp, úıde kútý nysandary jetildiriletin bolady.
      Kúndizgi statsıonar jaǵdaılarynda ońaltý jáne qalpyna keltirý emderin odan ári damytý jalǵastyrylady.
      Mamandandyrylǵan qyzmetter (onyń ishinde psıhıatrııalyq, narkologııalyq, týberkýlezge qarsy, onkologııalyq jáne t. b.) jumysynyń MSAK uıymdarymen ózara tyǵyz baılanysy júzege asyrylady.
      Medıtsınalyq kómek kórsetýdiń tıisti standarttaryn jetildirý, onyń tolyqtyǵy men sabaqtastyǵyn qamtamasyz etý jónindegi jumys jalǵastyrylady. Barlyq deńgeılerde dıagnostıkalaý men emdeý hattamalarynyń jáne MSAK qyzmetkerleriniń ortalyq úılestirý róli jaǵdaıynda monıtorıngteý negizinde aýrýlardy ıntegratsııalyq basqarý (AIB) baǵdarlamalary engiziledi. Bul úshin barlyq óńirlerde úsh aýrý (arterııalyq gıpertonııa, qant dıabeti, qan aınalymynyń sozylmaly jetkiliksizdigi) boıynsha AIB engiziletin bolady. Bul rette MSAK-ty túpki nátıje úshin qarjylyq yntalandyrý tetiginde ındıkatorlar júıesi jetildiriledi. Bul nazardy aýrýlardy erte anyqtaý men emdeýge aýdarýǵa, asqynýlar jıiligi men emdeýge jatqyzý deńgeıin tómendetýge, medıtsınalyq-áleýmettik tıimdi ońaltýdy júrgizýge yntalandyrady.
      MSAK-tyń áleýmettik baǵyttalýy MSAK, áleýmettik qorǵaý jáne qoǵamdyq densaýlyq saqtaý qyzmetteriniń jumysyn ıntegratsııalaýdyń, halyq densaýlyǵyn saqtaý jónindegi sektoraralyq ózara is-qımyl sheńberindegi is-sharalarǵa bastapqy býyn mamandaryn belsendi túrde tartýdyń esebinen qamtamasyz etilmek.
      Tıisinshe, MSAK psıhologtardy, áleýmettik qyzmetkerlerdi, meıirgerlerdi, feldsherlerdi, akýsherlerdi jáne kómekshi personaldy tartý arqyly keshendi medıtsınalyq jáne áleýmettik qyzmetter usynýdy qamtıtyn alǵashqy medıtsınalyq-áleýmettik kómek qyzmeti retinde qarastyrylady. Áleýmettik qorǵaý organdarymen ózara is-qımyl jasaı otyryp, áleýmettik jáne psıhologııalyq qoldaý men mýltıbeıindi patronaj qamtamasyz etiledi.
      Kórsetiletin qyzmetterdiń barynsha qoljetimdi bolýyn qamtamasyz etý úshin MSAK uıymdarynyń jelisi óńirlerdegi demografııalyq, geografııalyq jáne ınfraqurylymdyq jaǵdaılardy eskere otyryp damıtyn bolady. Uıymdardyń halyq turatyn jerlerge barynsha jaqyndatylǵan, kishi jáne shaǵyn nysandaryna basymdyq beriletin bolady.
      Osy maqsatta:
      1) JPD ýchaskelerin kezeń-kezeńimen irilendirý;
      2) toptyq jáne jeke otbasylyq praktıkalar qurýdy qoldaý;
      3) MSAK-ty medıtsınalyq buıymdarmen, sondaı-aq arnaıy avtokólikpen jaraqtandyrýdy jetildirý*;
      4) mobıldi (kóliktik) medıtsınany, patsıentterdi qashyqtyqtan baqylaýdy odan ári jetildirý*;
      5) MSAK kórsetý júıesinde jekeshe sektordyń, shaǵyn jáne orta bıznestiń damýyn memlekettik qoldaý;
      6) memlekettik-jekeshelik áriptestikti (MJÁ), MSAK jelisin damytý, qyzmet beıini turaqty túrde saqtalǵan jaǵdaıda memlekettik obektilerdi keıin jekeshelendirý múmkindigimen senimgerlik basqarýǵa berý júzege asyrylady.
      MSAK sapasyn arttyrý maqsatynda MSAK uıymy men dárigerin tolyqqandy erkin tańdaýdy qamtamasyz etý jáne yntalandyrý, onyń ishinde halyqtyń MSAK uıymdaryna tirkelýiniń jeńildigi men aıqyndyǵyn qamtamasyz etý boıynsha sharalar qabyldanatyn bolady.
      Qyzmet kórsetý sapasyn jaqsartý, kezek kútýdi jáne personal júktemesiniń shamadan tys bolýyn tómendetý maqsatynda, operatsııalyq menedjmentti jaqsartý, óńirlik jáne jergilikti sall-ortalyqtaryn qurý, dárigerdiń qabyldaýyna Internet arqyly jazylýdy engizý, kezekterdi basqarýdyń qazirgi zamanǵy tehnologııalaryn engizý negizinde MSAK uıymdaryn basqarý jetildiriletin bolady.
      Densaýlyq saqtaý júıesindegi MSAK basymdyǵyn, tıimdiligin jáne tartymdylyǵyn qamtamasyz etý úshin MSAK-tyń kadrlyq áleýetin damytý jónindegi jumystar, laýazymdyq nusqaýlyqtardy jáne biliktilik talaptaryn ońtaılandyrý júrgiziletin bolady.
      JPD-ny joǵary bilim berýdiń jańa memlekettik standarttary boıynsha daıarlaý zamanaýı bilimi bar, praktıkalyq, kommýnıkatıvtik daǵdylarǵa ıe jáne komandada jumys isteı alatyn keń beıindegi mamandar qalyptastyrýdyń negizin qalaıdy. Bul rette JPD-ny bala jastaǵy aýrýlardyń profılaktıkasy, dıagnostıkalaý jáne emdeý boıynsha teorııalyq jáne praktıkalyq oqytý kúsheıtiledi.
      MSAK-ty damytý sheńberinde patsıentterdi baqylaý, sozylmaly aýrýlardy basqarý, sondaı-aq patsıentterge úıde qyzmet kórsetý jónindegi keıbir fýnktsııalar kezeń-kezeńimen arnaıy daıyndalǵan jalpy praktıka meıirgerlerine beriletin bolady.
      Orta medıtsınalyq qyzmetkerlerdi (budan ári - OMQ) oqytý MSAK basymdyǵy, onyń kópfýnktsııalyǵy men ámbebaptyǵy eskerile otyryp júrgiziletin bolady, ol densaýlyq saqtaýdyń basqa sektorlaryna qaraǵanda, OMQ-da joǵary derbestikti talap etedi. OMQ oqytý standarttary da ázirlengen kásibı standarttarǵa sáıkestendiriledi.
      MSAK-tyń turaqty damýyn qamtamasyz etý, onyń tolyqtyǵy men tartymdylyǵyn arttyrý úshin mamandar tartýdyń ýájdemelik tetikteri jetildiriledi, ambýlatorııalyq deńgeıde memleket qamtamasyz etetin dárilik zattardyń tizbesi kezeń-kezeńimen keńeıtiledi. Halyq densaýlyǵyna eń aýyr áser etetin aýrýlardy erte anyqtaý jónindegi túıindi skrınıngtik baǵdarlamalardy odan ári damytý, sondaı-aq olardyń tıimdiligine únemi monıtorıng júrgizý jáne baǵalaý qamtamasyz etiledi.

      Halyqqa medıtsınalyq kómek berýdiń tolyqtyǵy men sapasyn qamtamasyz etý maqsatynda sabaqtastyqty jáne MSAK uıymdaryn JShMK kórsetýge tartýdy qamtamasyz etý jalǵastyrylady.
      Saralanǵan medıtsınalyq kómekti statsıonarlyq deńgeıge kezeń-kezeńimen aýystyra otyryp, praktıkalyq daǵdylardy bekitý jáne patsıentterdi tasymaldaý jaǵdaıynda shuǵyl medıtsınalyq járdemniń standarttalǵan algorıtmderin engizý negizinde JShMK qyzmetiniń halyqaralyq standarttaryn engizý qamtamasyz etiledi. Osy maqsatta JShMK-ty kadrlarmen qamtamasyz etý normatıvteri qaıta qaralady, halyqaralyq standarttardyń negizinde bilim berý baǵdarlamalary ázirlenip, engiziledi jáne paramedıkterdi qosa alǵanda, densaýlyq saqtaýdyń barlyq deńgeıleri úshin kadrlar daıarlaý ortalyqtary qurylady, bul rette, olardyń rólin joǵarylatý boıynsha sharalar qabyldanady. TMKKK sheńberinde respýblıka halqyn sanıtarııalyq avıatsııa nysanynda medıtsınalyq kómekpen qamtamasyz etý jalǵasatyn bolady.
      MJÁ negizinde medıtsınalyq áýe tasymaly (sanıtarııalyq avıatsııa) júıesin odan ári damytý boıynsha is-sharalar ázirlenip, iske asyryla bastaıdy. Memlekettik emes qarjylandyrý kózderin tartý birneshe negizgi mindettiń tıimdi iske asyrylýyn qamtamasyz etedi:
      1) shuǵyl jáne TJ jaǵdaılarda oqıǵa ornynda JMShK kórsetý jáne patsıentterdi statsıonarǵa tasymaldaý;
      2) patsıentterdi medıtsınalyq kómek kórsetý deńgeıleri arasynda qaıta tasymaldaý;
      3) jetý qıyn jerlerde medıtsınalyq kómek kórsetý, onyń ishinde tolyqqandy medıtsınalyq kómek kórsetý úshin qajetti mamandardy jetkizý arqyly kómek kórsetý.

mamandandyrylǵan medıtsınalyq kómekti (MMK) damytý

      Halyq densaýlyǵynyń aǵymdaǵy jaı-kúıin jáne ınfektsııalyq emes aýrýlardyń boljamdy ósimin eskere otyryp, medıtsınalyq kómekti uıymdastyrýdyń ıntegratsııalanǵan modelin ázirleý jáne kezeń-kezeńimen engizý kózdelip otyr.
      Osy úlgi áleýmettik máni bar, ınfektsııalyq emes negizgi aýrýlardy jáne el halqynyń demografııasyna aıtarlyqtaı yqpal etetin aýrýlardy:
      1) mıokardtyń jiti ınfarktyn;
      2) mı qan aınalymynyń jiti buzylýyn (ınsýlt);
      3) qaterli jańa isikterdi;
      4) jaraqattardy;
      5) júktilikti jáne bosandyrýdy qamtıtyn bolady.
      Halyqaralyq kásiptik uıymdar usynǵan klınıkalyq nusqaýlar men hattamalardyń negizinde ár blok boıynsha is-qımyl josparlary (Action Plan) ázirlenedi jáne iske asyryla bastaıdy, olardyń sheńberinde halyq densaýlyǵynyń josparlanyp otyrǵan kórsetkishteri jáne olarǵa qol jetkizý úshin qajetti negizgi is-sharalar aıqyndalatyn bolady.
      Bul model sheńberinde MSAK úılestirýshi róliniń negizinde densaýlyq saqtaý júıesiniń barlyq deńgeılerinde medıtsınalyq kómektiń tolyq bolýyn, sapasyn jáne sabaqtastyǵyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan ıntegratsııalanǵan medıtsınalyq kómek berý standarttary ázirlenedi jáne iske asyrylady.
      Bul rette, statsıonar deńgeıinde medıtsınalyq kómek kórsetý kórsetiletin medıtsınalyq tehnologııanyń kúrdeliligine baılanysty aımaqtandyrý qaǵıdaty boıynsha júrgiziledi. Kúrdeli tehnologııalyq qondyrǵylar men biliktiligi joǵary mamandardy qajet etetin densaýlyq saqtaý qyzmetteri aýdanaralyq, óńirlik, oblysaralyq jáne respýblıkalyq deńgeılerde tıisti ortalyqtardyń qurylýymen ortalyqtandyrylady. Sonymen birge, kúrdeli tehnologııalyq qondyrǵylardy qajetsinbeıtin densaýlyq saqtaý qyzmetteri ortalyqsyzdandyrylady jáne patsıenttiń turǵylyqty jerine jaqyn densaýlyq saqtaý uıymdarynda kórsetiletin bolady. Qazaqstan Respýblıkasynyń halqy sapaly donorlyq qan komponentterimen jáne preparattarymen qamtamasyz etiletin bolady.
      Bul qyzmetter sapasyn arttyrý, kútý ýaqytyn azaıtý, dıagnostıkalaý men emdeýdiń negizsiz ádisterin taǵaıyndaýdy boldyrmaý maqsatymen patsıentterdiń qozǵalysyn aıqyn jáne utymdy baǵdarlaý tetikterin ázirleý men engizýdi kózdeıdi.
      Naýqastardy otandyq klınıkalarda emdeý, sonymen qatar sheteldik mamandar tartýmen, sheberlik klastaryn paıdalaný arqyly qamtamasyz etiletin bolady.
      Budan basqa, osy is-sharalardy iske asyrý úshin mynalar:
      1) densaýlyq saqtaý uıymdarynyń barlyq deńgeıleri úshin dıagnostıkalaý men emdeýdiń dáleldi medıtsına qaǵıdattaryna negizdelgen klınıkalyq hattamalaryn;
      2) beıindi qyzmetterdiń jumysyn uıymdastyrý standarttaryn;
      3) medıtsınalyq qyzmetkerler úshin kásiptik standarttardy;
      4) is-sharalarǵa monıtorıng júrgizý, olardy basqarý jáne úılestirý tehnologııalaryn ázirleý jáne engizý jalǵasady.
      Olardyń beıinderi sheńberinde barlyq deńgeılerde medıtsınalyq kómek kórsetýdi monıtorıngteý sabaqtastyǵyn, tıimdiligi men sapasyn qamtamasyz etý bóliginde respýblıkalyq klınıkalardyń, ǵylymı ortalyqtardyń jáne ǵylymı-zertteý ınstıtýttarynyń róli men jaýapkershiligi kúsheıtiletin bolady.
      MSAK qyzmeti men MMK-niń ıntegratsııasyn tehnologııalyq súıemeldeý maqsatynda AKT-ny, telemedıtsınany jáne patsıentterdiń jekelegen sanattaryna qashyqtan symsyz monıtorıng júrgizý júıesin damytý júzege asyrylady. Sabaqtastyqty qamtamasyz etý úshin patsıentterge túsindirý, konsýltatsııa berý, olardy tirkeý jáne monıtorıngteý úshin oqshaý jáne óńirlik sall-ortalyqtar qurylady.
      Bir jaǵynan, ozyq medıtsınalyq tehnologııalardyń transfertin odan ári yntalandyrý, sondaı-aq medıtsınalyq kómektiń qoljetimdi bolýyn, tolyqtyǵyn jáne sapasyn arttyrý, ekinshi jaǵynan, densaýlyq saqtaý júıesiniń qarjylyq ornyqtylyǵyn qamtamasyz etý maqsatynda jan-jaqty taldaý júrgizilip, joǵary tehnologııalyq qyzmetterdi qosa alǵanda, klınıkalyq hattamalardyń negizinde mamandandyrylǵan medıtsınalyq kómekti odan ári damytýdyń jańa tásilderi ázirlenetin bolady. Medıtsınalyq kómektiń osy túri úshin qyzmetterdi standarttaý, uıymdardyń ınfraqurylymyn damytý jáne mamandardy júıeli daıarlaý negizinde túrli patologııasy bar naýqastardy medıtsınalyq-áleýmettik ońaltýdy belsendi túrde damytý qamtamasyz etiledi. Bul rette osy saladaǵy jeke sektordy jáne MJÁ-ni damytýdy memlekettik qoldaý jáne yntalandyrý sharalary ázirlenip engiziledi.

      Medıtsınalyq uıymdardaǵy barlyq óndiristik protsesterdi standarttaýdyń negizinde sapany basqarý júıesi medıtsınalyq kómektiń sapasy men qaýipsizdigin tıimdi kóterý úshin negiz bolady.
      Klınıkalyq protsesterdi standarttaý úshin neǵurlym tıimdi jáne qazirgi zamanǵy tehnologııalar men medıtsına ǵylymynyń jetistikterin engizý negizinde aýrýlardy dıagnostıkalaý men emdeýdiń klınıkalyq hattamalaryn ázirleý jáne jetildirý jalǵastyrylady.
      Dıagnostıkalaý men emdeýdiń klınıkalyq hattamalaryn ázirleý medıtsınalyq qyzmetkerlerdiń kásiptik birlestikterin tarta otyryp, medıtsınalyq tehnologııalardy baǵalaý júıesiniń (health technology assessment) negizinde júzege asyrylatyn bolady. Bul júıeniń negizinde jekelegen medıtsınalyq tehnologııalar men dárilik zattardy engizý jáne qoldanýdyń oryndylyǵyn anyqtaý maqsatynda arnaıy taldamalyq, klınıkalyq-ekonomıkalyq jáne farmakologııalyq-ekonomıkalyq zertteýlerdi uıymdastyrý jáne ótkizý qamtamasyz etiledi.
      Qalǵan, klınıkalyq emes óndiristik protsesterdiń (tikeleı naqty aýrýlardy emdeýmen baılanysty emes) standarttary medıtsınalyq uıymdardy akkredıtteýge arnalǵan talaptar sheńberinde ázirlenedi.
      Eń joǵary klınıkalyq jáne ekonomıkalyq tıimdilikti, sondaı-aq medıtsınalyq tehnologııalardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin medıtsınalyq praktıkaǵa jańa tehnologııalardy jáne dárilik zattardy engizý protsesi jetildiriledi. Sapa standarttaryn engizýdi jáne tıimdiligin monıtorıngteýdi densaýlyq saqtaý salasyndaǵy ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdar, onyń ishinde medıtsınalyq qyzmetkerlerdi oqytý, medıtsınalyq uıymdardy qosymsha jaraqtandyrý jolymen qamtamasyz etetin bolady.
      Sapany basqarýdyń oqshaý júıeleriniń negizi medıtsına uıymdarynyń ishki aýdıt qyzmetteri bolady. Olardyń qyzmeti qaterlerdi basqarýdyń biryńǵaı júıesin engizýden jáne táýelsiz medıtsınalyq sarapshylar ınstıtýtyn tarta otyryp, klınıkalyq protsesterdiń turaqty aýdıtin júrgizýden turady.
      Patsıentterdiń qaýipsizdigin qamtamasyz etýdiń halyqaralyq tásilderin engizý maqsatynda qupııa aýdıtti qoldaný negizinde medıtsınalyq qatelikterdi esepke alý men taldaýdyń ulttyq júıesin engizý máselesi qaralatyn bolady.
      Bekitilgen standarttardy buzǵany úshin medıtsınalyq qyzmetkerler men uıymdardyń jaýapkershiligin arttyrý qamtamasyz etiledi.
      Densaýlyq saqtaý júıesiniń sapasy men yqylastylyǵyn qamtamasyz etý úshin jurtshylyqty, bilim berý uıymdaryn, kásiptik birlestikter men buqaralyq aqparat quraldaryn keńinen qatystyra otyryp, medıtsınalyq qyzmetkerlerdiń medıtsınalyq ádebi men kommýnıkatsııalyq daǵdylaryn damytýdyń ulttyq baǵdarlamasy ázirlenedi jáne engiziledi.
      Tutas alǵanda, medıtsına qyzmetkerleri men uıymdarynyń qyzmetiniń jáne nátıjeleriniń aıqyndyǵy qamtamasyz etiledi; densaýlyq saqtaý uıymdarynyń óndiristik qyzmet nátıjelerin, sonymen qatar táýelsiz uıymdarmen ótkiziletin medıtsınalyq qyzmetterdiń sapasyna halyqtyń qanaǵattaný deńgeıiniń áleýmettik zertteýiniń nátıjeleri mindetti túrde BAQ-ta jarııalaý engiziledi.
      DSÁDM janynan konsýltatıvtik-keńesshi organ - Medıtsınalyq kórsetiletin qyzmetterdiń sapasy jónindegi birikken komıssııa qurý medıtsınalyq kórsetiletin qyzmetterdiń sapasyn arttyrý jónindegi jańa ınstıtýtsıonaldyq tetik bolmaq, onyń qyzmeti klınıkalyq hattamalardy, medıtsınalyq bilim berý, dárilik qamtamasyz etý standarttaryn, densaýlyq saqtaý salasynda kórsetiletin qyzmetterdiń sapasy men qoljetimdiligin baqylaý júıesiniń standarttaryn jetildirý jónindegi usynymdardy tujyrymdaýǵa baǵyttalatyn bolady.
      Komıssııa quramyna memlekettik organdardyń, qoǵamdyq uıymdardyń, medıtsınalyq qyzmetkerlerdiń kásiptik birlestikteriniń ókilderin, halyqaralyq sarapshylardy jáne t.b. qosa alǵanda, densaýlyq saqtaý júıesiniń barlyq múddeli taraptarynyń ókilderi kiredi.

jáne lıtsenzııalaýdy damytý

      Medıtsınalyq kórsetiletin qyzmetter sapasyn ornyqty kóterý medıtsınalyq qyzmet berýshilerdi densaýlyq saqtaý salasyndaǵy ulttyq sapa jáne qaýipsizdik standarttaryna sáıkestigi turǵysynan akkredıtteýdi damytý arqyly da qamtamasyz etiledi.
      Atalmysh ınstıtýtty damytý úshin ulttyq akkredıtteýge qoıylatyn talaptar halyqaralyq standarttarǵa tolyqtaı sáıkestendiriledi.  Medıtsınalyq kómektiń jekelegen túrleriniń densaýlyq saqtaý salasyndaǵy belgilengen talaptar men standarttarǵa sáıkestigin aıqyndaý úshin densaýlyq saqtaý uıymdaryn akkredıtteý standarttaryn jetildirý boıynsha jumys jalǵastyrylatyn bolady. Bul daıyndalmaǵan uıymdarda sapasyz qyzmet kórsetý qaýpin, sondaı-aq statsıonarlardyń tómen turǵan deńgeıdegi statsıonarda nemese kúndizgi stantsıonarda emdele alatyn, jeńil patologııasy bar patsıentterdiń shamadan tys bolýymen artyq júkteme alý qaýpin tómendetedi. Bul rette densaýlyq saqtaý salasyndaǵy ulttyq akkredıtteý organy sapany qamtamasyz etý salasyndaǵy halyqaralyq akkredıtteýden ótedi jáne kezeń-kezeńimen ózin-ózi retteıtin uıym nysanyna beriledi. Jahandyq básekege qabilettilikti damytý úshin otandyq medıtsına uıymdaryn medıtsınalyq kórsetiletin qyzmetterdiń sapasy salasyndaǵy basqa da tanylǵan halyqaralyq uıymdardyń, sonyń ishinde «Joint Commission International (JCI)» akkredıtteýi qoldaý tabylady. Medıtsına uıymdarynyń akkredıtteýden ótýin yntalandyrý maqsatynda ártúrli stımýldar engiziledi. Onymen bir mezgilde akkredıtteý mamandaryn daıarlaý jónindegi oqytý baǵdarlamalary damytylady. Medıtsınalyq qyzmetkerlerdi  mindetti sertıfıkattaýdy mindetti lıtsenzııalaý ınstıtýtyna ózgertý máselesi zerdelenedi.
      Medıtsınalyq qyzmetkerlerdi jáne medıtsınalyq JOO men kolledjder túlekteriniń quzyretterine táýelsiz baǵalaý júrgizý úshin quzyretterdi táýelsiz baǵalaýdyń tıisti mamandandyrylǵan ortalyqtary damıtyn bolady.
      Tutas alǵanda, basqarý organdaryn saılaý, qatysý eriktiligi, qyzmettiń aıqyndyǵy men ádeptiligi negizinde ulttyq medıtsınalyq qyzmetkerlerdiń kásiptik birlestikterin damytý qoldaýǵa, onyń ishinde akkredıtteý, ókilettilikterdi berý jolymen qoldaýǵa ıe bolady.
      Akkredıttelgen kásiptik birlestikterdiń negizgi maqsaty medıtsına ǵylymy men praktıkasynyń tıisti baǵyttaryn damytý, mamandardyń kásibı quzyretterin nyǵaıtý jáne halyqqa beriletin medıtsınalyq kómektiń sapasyn jaqsartý bolmaq.

      Medıtsınalyq kómektiń joǵary sapasy men qaýipsizdigin, densaýlyq saqtaý júıesiniń qarjylyq turaqtylyǵyn qamtamasyz etý, otandyq farmatsevtıkalyq óndiristi damytý maqsatynda Ulttyq dári-dármek saıasaty (budan ári - UDS) iske asyrylady.
      Farmatsevtıka salasynyń damýy dárilik zattardyń qoljetimdiligi, sapasy, tıimdiligi men qaýipsizdigi qaǵıdattaryna negizdelgen, bolyp jatqan ıntegratsııalyq protsester jaǵdaıyndaǵy densaýlyq saqtaý júıesiniń, qazaqstandyq qoǵamnyń, farmatsevtıka naryqtarynyń zamanaýı talaptaryn eskere otyryp, dári-dármekpen qamtamasyz etýdiń patsıentke baǵdarlanǵan modelin qurýǵa baǵyttalatyn dárilik zattar, medıtsınalyq maqsattaǵy buıymdar men medıtsınalyq tehnıka aınalymy salasyndaǵy UDS-men aıqyndalady.
      UDS-ny iske asyrý mynadaı mańyzdy mindetterdi:
      1) dárilik zattardyń qoljetimdiligin qamtamasyz etýdi;
      2) dárilik zattardyń sapasy men qaýipsizdigin qamtamasyz etýdi;
      3) dárilik zattardyń utymdy qoldanylýyn qamtamasyz etýdi iske asyrýǵa arnalǵan is-sharalar keshenin ázirleýdi, oryndaýdy jáne tıimdiligin monıtorıngteýdi kózdeıdi.

men medıtsınalyq tehnıkanyń qoljetimdiligin qamtamasyz etý

      Dárilik zattardyń qoljetimdiligi keıinnen Qazaqstan Respýblıkasy men EAEO elderiniń aýmaǵynda paıdalanýǵa ruqsat etý úshin dárilik zattardy keshendi irikteý júıesi arqyly qamtamasyz etiledi.
      Osy maqsatta dárilik zattardy, medıtsınalyq maqsattaǵy buıymdar men medıtsınalyq tehnıkany memlekettik tirkeý júıesi jetildiriledi, tıisti óndiristik praktıka standarttary (budan ári - GMP) boıynsha óndirilgen dárilerdi tirkeý rásimi jeńildetiledi.
      Dárilik zattardyń, medıtsınalyq maqsattaǵy buıymdardyń ekonomıkalyq jáne fızıkalyq qoljetimdiligin qamtamasyz etý maqsatynda memlekettik densaýlyq saqtaý uıymdarynda satyp alý tetikteri jetildiriletin bolady.
      Shalǵaı aýdandardaǵy halyq úshin dárilik zattardyń qoljetimdiligin arttyrý úshin jyljymaly utqyr dárihana pýnktteri júıesi damytylady.
      Qoljetimdilikti arttyrý, ımportqa táýeldilikti tómendetý jáne densaýlyq saqtaý júıesiniń qarjylyq ornyqtylyǵyn qamtamasyz etý maqsatynda otandyq óndiristiń dárilik zattarynyń, medıtsınalyq maqsattaǵy buıymdary men medıtsınalyq tehnıkasynyń aınalymyn júıeli memlekettik qoldaý sharalary kórsetiletin bolady.
      Halyq úshin dárilik zattardyń ekonomıkalyq qoljetimdiligin qamtamasyz etý boıynsha keshendi sharalar iske asyrylady.
      Syrtqy jáne ishki referentti baǵa belgileýge, dárilik zattardy satyp alý júıesin josparlaýdy jetildirýge jáne olardy utymdy paıdalanýǵa negizdelgen álemdik ozyq tájirıbeni paıdalana otyryp, dárilik zattarǵa baǵany memlekettik retteýdi jetildirý jolymen memlekettik shyǵyndardyń ósýin tejeýdiń tıimdi tetikteri engiziledi.
      Sondaı-aq, ambýlatorııalyq deńgeıde dárilik zattarmen tegin qamtamasyz etýdi (ADQ) keńeıtý sheńberinde azamattardyń mundaı dárilik zattardyń quny men óteýdiń belgilengen shekti baǵasyndaǵy aıyrmany birlesip tóleýiniń negizinde halyqtyń neǵurlym qymbat preparattardy tańdaý múmkindigi qaralatyn bolady.

medıtsınalyq tehnıkanyń sapasy men qaýipsizdigin qamtamasyz etý

      Laıyqty farmatsevtıkalyq praktıkalardy (budan ári - GXP) engizý jolymen dárilik zattardyń sapasyn qamtamasyz etý júıesin engizý boıynsha sharalar qabyldanady.
      Otandyq dárilik zattardyń óndirisi, dárilik zattar logıstıkasy men saqtalýynyń sapasy 2018 jyly mindetti túrde GMP jáne tıisti dıstrıbıýtorlyq praktıka (budan ári - GDP) standarttaryna ótýmen qamtamasyz etiledi.
      Dárilik zattardyń, medıtsınalyq maqsattaǵy buıymdar men medıtsınalyq tehnıkanyń sapasyn saraptaý salasyndaǵy halyqaralyq talaptarǵa saı keletin referens-zerthanalar qurylady jáne jaraqtandyrylady.
      Dárilik zattardyń sapasy men qaýipsizdigin qamtamasyz etý de tıisti klınıkalyq praktıka (budan ári - GCP) standarttary boıynsha klınıkalyq synaqtar ótkizýmen qamtamasyz etiledi. Dárilik zattardyń sapasyn joǵarylatý maqsatynda Qazaqstan Respýblıkasynda jańa dárilik zattarǵa klınıkalyq synaqtar júrgizýdi qoldaý, sondaı-aq klınıkalyq bazalardyń ǵylymı jáne tehnıkalyq áleýetin arttyrý jónindegi sharalar kesheni ázirlenedi.
      Joǵaryda kórsetilgen standarttarǵa sáıkestikti baqylaý maqsatynda dárilik zattar aınalymy salasyndaǵy obektiler men densaýlyq saqtaý uıymdarynyń tıisinshe farmatsevtıkalyq praktıkalarǵa sáıkestigin baǵalaý, turaqty oqytý júrgize otyryp óndiristerdiń, klınıkaǵa deıingi jáne klınıkalyq zertteýlerdiń, farmakologııalyq qadaǵalaý júıesiniń ınspektsııalaryn júrgizý úshin memlekettik farmatsevtıkalyq ınspektorat damytylady. Qazaqstannyń Halyqaralyq farmatsevtıkalyq ınspektsııalardyń yntymaqtastyq júıesine (budan ári - PIC/S) kirýi aıaqtalady.
      Otandyq dárilik zattardy óndirýshiler syrtqy naryqqa shyǵýy jáne CPP sertıfıkatyn alýy úshin DDU sertıfıkattaý júıesine kirý júzege asyrylady.
      Sondaı-aq halyqaralyq GSI standarttaryn úılestirý, densaýlyq saqtaý salasyndaǵy basshylar men mamandardy halyqaralyq GSI júıesinde avtomatty túrde sáıkestendirý boıynsha oqytý júzege asyrylatyn bolady.
      Dárilik zattardyń, medıtsınalyq maqsattaǵy buıymdar men medıtsınalyq tehnıkanyń aınalymyn memlekettik retteýdiń jáne sapasy men qaýipsizdigin qamtamasyz etýdiń tıimdiligin arttyrý boıynsha sharalar qabyldanady.
      Qazaqstan Respýblıkasy aýmaǵynda qoldanylatyn dárilik zattardyń, medıtsınalyq maqsattaǵy buıymdar men medıtsınalyq tehnıkanyń sapasy men qaýipsizdigin qamtamasyz etý salasyndaǵy memlekettik organdardyń ókilettikteri men jaýapkershiligi zańnamalyq tártippen kúsheıtiletin bolady.

medıtsınalyq tehnıkanyń utymdy qoldanylýyn qamtamasyz etý

      Dáleldi medıtsınany ári qaraı damytý dárilik zattardyń, medıtsınalyq maqsattaǵy buıymdar men medıtsınalyq tehnıkanyń utymdy qoldanylýyn qamtamasyz etý úshin negiz bolady.
      Osy maqsatta Qazaqstannyń ulttyq dári-dármek formýlıaryn (budan ári - QUF) engizý jáne qoldaý jolymen formýlıarlyq júıeni damytý jáne jetildirý jalǵastyrylady.
      Densaýlyq saqtaý uıymdarynyń dári-dármek formýlıarlary QUF negizinde jasaqtalyp, jekelegen, neǵurlym qymbat dárilik zattarǵa qatysty qoldanylýyn turaqty túrde monıtorıngteý jáne tıimdiligin baǵalaý negizinde udaıy jetildirilip turatyn bolady.
      Densaýlyq saqtaý uıymdarynda qarjy qarajatyn jumsaýdy klınıkalyq-ekonomıkalyq taldaý eskerile otyryp, dárilik zattardy utymdy qoldanýǵa tolyqqandy monıtorıng júrgizý jáne taldaý jasaý qamtamasyz etiledi.
      Medıtsınalyq uıymdardy klınıkalyq farmakologııa mamandarymen qamtamasyz etý jónindegi sharalar iske asyrylady. UDS ornyqtylyǵyn qamtamasyz etý úshin uıymnyń menshik nysanyna qaramastan, medıtsınalyq uıymdardyń mamandaryn dárilik zattardy utymdy paıdalanýǵa jappaı oqytý baǵdarlamasy ázirlenip, iske asyrylatyn bolady.
      Barlyq qatysýshy taraptardyń jaýapkershiligin arttyra otyryp, dárilik zattardy ótkizýdiń ádep normalary engiziledi.
      Ulttyq dárilik zattardy utymdy paıdalaný ortalyǵy bolyp qaıta uıymdastyrylatyn Dári-dármek aqparattyq ortalyǵy arqyly medıtsınalyq jáne farmatsevtıkalyq qyzmetkerler men turǵyndardyń dárilik saýattylyǵyn arttyrý jóninde is-sharalar júrgiziledi.
      Joǵaryda atalǵan sharalardy tıimdi iske asyrý úshin densaýlyq saqtaý salasyndaǵy ýákiletti organnyń mindetteri men fýnktsııalary taldanyp, qaıta qaralatyn bolady.

arttyrý negizinde densaýlyq saqtaý júıesin jetildirý

      Densaýlyq saqtaý júıesiniń ornyqtylyǵy eleýli dárejede densaýlyq saqtaýǵa baǵyttalatyn qarajattyń barabar deńgeıin, olardy ádil bólýdi jáne utymdy paıdalanýdy boljaıtyn tıimdi qarjylandyrý júıesimen baılanysty.
      Densaýlyq saqtaý júıesin odan ári damytý azamattardyń densaýlyǵy úshin jaýapkershilik memleket, jumys berýshiler men qyzmetkerler arasynda bólinetin úsh deńgeıli medıtsınalyq kómek berý júıesin qurýdy kózdeıdi. Bul rette:
      1) birinshi deńgeı bazalyq paketti nemese respýblıkalyq jáne jergilikti bıýdjetter esebinen TMKKK usynady;
      2) ekinshi deńgeı Qazaqstan Respýblıkasynyń qoldanystaǵy zańnamasyna sáıkes mindetti medıtsınalyq saqtandyrý júıesindegi jáne memlekettiń jarnalary, jumys berýshiler men qyzmetkerlerdiń aýdarymdary jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasynda tyıym salynbaǵan ózge de túsimder esebinen qarjylandyrylatyn medıtsınalyq kómektiń qosymsha paketin nemese tizbesin qamtıtyn bolady;
      3) úshinshi deńgeı saqtandyrý kompanııalary men jarnalardy tóleýshiler arasyndaǵy erikti sharttyq negizde aıqyndalatyn, azamattardyń nemese jumys berýshilerdiń óz qyzmetkerleriniń paıdasyna tóleıtin erikti aýdarymdary esebinen qarjylandyrylatyn qyzmetterdiń jeke paketin nemese tizbesin kózdeıdi.
      Ulttyq densaýlyq saqtaý júıesin ornyqty damytýda jáne tıimdiligin arttyrýda halyq pen jumys berýshilerdiń yntymaqtastyǵyn damytý maqsatynda, sondaı-aq densaýlyq saqtaýǵa jumsalatyn memlekettik jáne jeke shyǵyndardyń ósýi saldarynan bolatyn qarjylyq qaterlerdi joıý maqsatynda mindetti áleýmettik medıtsınalyq saqtandyrý (budan ári - MÁMS) júıesi engiziledi.
      MÁMS júıesi jumys isteıtin halyqtyń, jumys berýshiler men ózin-ózi jumyspen qamtyǵan halyqtyń aýdarymdary negizinde qurylatyn bolady. «Mindetti áleýmettik medıtsınalyq saqtandyrý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańynda kózdelgen azamattardyń jekelegen sanattary úshin jarnalardy respýblıkalyq bıýdjet qarajatynan memleket tóleıtin bolady. Osy rette azamattardyń jekelegen sanattaryn medıtsınalyq kómekpen qamtamasyz etý boıynsha MÁMSQ jáne memlekettik organdar arasynda mindetter bólinisi júzege asyrylatyn bolady.
      MÁMS júıesine turaqty qajettilikpen jáne tutynýmen, basqarýmen jáne boljaýmen sıpattalatyn negizgi medıtsınalyq qyzmetterdiń barlyǵy, ıaǵnı kenetten shamadan tys tutynýdyń aıqyn qarjylyq qaterin týdyrmaıtyn qyzmetter kesheni beriletin bolady.
      Bul rette memleket MSAK-ty, ıaǵnı jedel járdem jáne sanıtarııalyq avıatsııa, vaktsınatsııa qyzmetterin, keıbir áleýmettik máni bar aýrýlar (týberkýlez, AITV, narkologııa jáne psıhıatrııa) kezindegi medıtsınalyq kómekti, shuǵyl kórsetimder boıynsha statsıonarlyq kómekti jáne 2020 jylǵa deıin «Mindetti áleýmettik medıtsınalyq saqtandyrý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna sáıkes mindetti áleýmettik medıtsınalyq saqtandyrý júıesinde medıtsınalyq kómek alýǵa quqyǵy joq tulǵalar úshin ambýlatorııalyq-emhanalyq kómekti qamtıtyn medıtsınalyq qyzmetterdiń negizgi paketin qarjylandyrý jónindegi mindettemelerdi ózine qaldyrady.
      Tutastaı alǵanda, MÁMS engizý shyǵystardyń mynadaı baǵyttaryna:
      1) qoǵamdyq densaýlyq saqtaý qyzmetin damytýǵa;
      2) MSAK deńgeıinde - JPD sanyn ulǵaıtýǵa jáne ambýlatorııalyq dári-dármekpen qamtamasyz etýdi keńeıtýge**;
      3) medıtsınalyq qyzmetkerlerdiń jalaqysyn baǵdarlamalyq ulǵaıtýǵa**;
      4) ońaltý, pallıatıvti kómek pen meıirgerlik kútim jónindegi qyzmetterdi keńeıtýge;
      5) úzdiksiz medıtsınalyq bilim berýge jumsalatyn shyǵystardy ulǵaıtýǵa;
      6) negizgi qarajatty jańartýǵa jumsalatyn shyǵyndardy tarıfke engizýge* basymdyq berý negizinde QR densaýlyq saqtaý júıesin qarjylandyrýdy EYDU standarttaryna deıin jetkizýmen súıemeldenetin bolady.
      MÁMS júıesin damytý sheńberinde Medıtsınalyq áleýmettik saqtandyrý qory (MÁSQ) qurylatyn bolady, ol júıege qatysýshylardan túsetin mindetti áleýmettik medıtsınalyq saqtandyrý aýdarymdary men jarnalaryn shoǵyrlandyrady jáne medıtsınalyq qyzmet kórsetý úshin biryńǵaı tóleýshi retinde tanylady.
      TMKKK jáne MÁMS júıesinde medıtsınalyq qyzmetter kórsetýge ruqsat etýdi retteý tetikteri jetildiriledi. Medıtsınalyq kórsetiletin qyzmetterdi berýshiler menshik nysanyna qaramastan MÁMS júıesine qatysý múmkindigine ıe bolady. Shart jasasý úshin medıtsınalyq qyzmet berýshilerdi irikteý kórsetiletin medıtsınalyq kómektiń qoljetimdiligi, sapasy men tıimdiligi ólshemsharttary eskerile otyryp júzege asyrylady.
      Áleýmettik medıtsınalyq saqtandyrý qoryna aýdarymdar men jarnalardy esepke alý jáne olarǵa monıtorıngteý engiziletin bolady.
      Medıtsınalyq qyzmetterdi tutynýdy tómendetýge ýájdeý úshin birlesip aqy tóleýdi engizý qajettiligi zerdelenedi, biraq halyq úshin aýrýlardyń qarjylyq aýyrtpalyǵy aıtarlyqtaı ulǵaıtylmaıdy.
      Joǵaryda atalǵan is-sharalar halyqpen jáne medıtsınalyq qyzmetkerlermen belsendi aqparattyq-túsindirý jumysyn júrgizý arqyly súıemeldenedi. Halyqpen qaıtymdy baılanys tetikteri, onyń ishinde MÁSQ-tyń qurylymdyq birligi nysanynda ne odan tys turǵyndardyń ótinishterin óńdeý jónindegi bólim qurylatyn bolady. Turaqty negizde MÁMS júıesi qyzmetiniń tıimdiligine monıtorıng jáne baǵalaý júrgiziledi. Jarııa eseptilik praktıkasyn engizý densaýlyq saqtaý júıesiniń ashyqtyǵyn arttyrýǵa múmkindik beredi.

      Ártúrli medıtsınalyq qyzmet berýshilermen ózara qarym-qatynastaǵy anyq jáne aıqyn tarıftik jáne kelisimsharttyq saıasat MÁMS tıimdi qyzmetiniń negizi bolady.
      Aıqyndyq, áleýmettik baǵdarlaný, biryńǵaı ınvestıtsııalyq saıasat pen shyǵyndardy basqarý tetikteriniń negizinde tarıftik saıasatty josparlaý, qalyptastyrý jáne iske asyrý tetikteri jetildiriledi.
      Ambýlatorııalyq deńgeıde yntalandyrýshy komponentteri bar janbasylyq qarjylandyrý júıesi damytylady, patsıentterdiń múddesi úshin medıtsınalyq qyzmetterdiń keshendiligi men sabaqtastyǵyn qamtamasyz etý úshin qyzmetterdiń qurama tarıfterin qalyptastyrý zerdelenedi.
      Engiziletin aýrýlardy basqarý tujyrymdamasynyń sheńberinde keıbir jaǵdaılarda, ásirese, qymbat turatyn dıagnostıka jáne emdeý tehnologııalaryn qoldaný jaǵdaılarynda medıtsınalyq kómek kórsetýdiń MSAK-tan bastap statsıonarlyq emdeýge jáne keıinnen ońaltýǵa deıingi barlyq deńgeılerin biriktiretin tarıfter de qaralatyn bolady.
      Statsıonarlyq deńgeıde olardy esepteýdiń halyqaralyq praktıkasy eskerile otyryp, klınıkalyq-shyǵyndy toptar negizinde tarıfter de jetildiriledi.
      Kezeń-kezeńimen shyǵystardy esepke alýdy aqparattandyrý jáne elektrondyq aýrýlar tarıhtaryn engizý negizinde medıtsınalyq uıymdarda shyǵyndardyń monıtorıng júıesi engiziletin bolady. Bul is júzindegi shyǵyndardyń negizinde tarıftik saıasattyń aıqyndylyǵy men tıimdiligin edáýir arttyrýǵa múmkindik beredi.
      MÁMS qyzmetterin kórsetýge qatysatyn densaýlyq saqtaý sýbektileriniń qarjylyq ornyqtylyǵyn arttyrý maqsatynda medıtsınalyq qyzmetter tarıfterine negizgi qarajatty jańartýǵa jumsalatyn shyǵystar kezeń-kezeńimen engiziledi*. Bul jeke ınvestıtsııalar tartý jáne MJÁ damytý úshin sektordyń tartymdylyǵyn arttyrady.
      Tarıfterdi ázirleý jáne bekitý protsesi naryq ókilderin, medıtsınalyq kórsetiletin qyzmetterdi berýshilerdi, jurtshylyqty tartý arqyly aıqyn bolady.
      MÁMS engizý tutynylatyn medıtsınalyq qyzmetterdiń kólemin baqylaý men basqarýdyń neǵurlym tıimdi jáne aıqyn tetikterin ázirleýdi jáne engizýdi qajet etedi. Jergilikti atqarýshy organdarmen birge statsıonarlyq medıtsınalyq qyzmetterdiń jalpy tósek qorynyń negizsiz ósýine jol bermeý saıasaty jalǵastyrylady.
      Tarıftik saıasat jeke ınvestıtsııalardy jáne MJÁ-ni yntalandyrýǵa baǵyttalatyn bolady. Osy maqsatta medıtsınalyq kórsetiletin qyzmetterge tarıfter qalyptastyrý ádisteri zerttelip jáne usynylatyn bolady.
      Bul rette, azamattardyń medıtsınalyq kórsetiletin qyzmetterdi berýshilerdi erkin tańdaýy naryqtyq qaǵıdattarynyń negizinde MÁMS sheńberinde medıtsınalyq kórsetiletin qyzmetterdiń kólemderin josparlaý jáne baqylaý tetikteri jetildiriledi.

atqarýshy organdardyń rólin arttyrý

      Memlekettik basqarýdy ortalyqtan alý protsesteri, jergilikti atqarýshy organdardyń (budan ári - JAO) rólin arttyrý halyq densaýlyǵyn saqtaý jáne nyǵaıtý máselelerin sheshýde jergilikti memlekettik basqarý organdarynyń qatysýymen tikeleı baılanysty.
      Osyǵan oraı, JAO-men birlesip mynalar:
      1) jergilikti atqarýshy organdar deńgeıinde halyq densaýlyǵyn saqtaý men nyǵaıtý salasyndaǵy óńirlik basymdyqtar jáne jergilikti áleýmettik baǵdarlamalardy iske asyrý úshin qosymsha qarjylandyrý kózderi;
      2) syrtqy orta faktorlary men minez-qulyqtyq qaterlerdiń halyq densaýlyǵyna zııandy áseriniń profılaktıkasyna jáne ony tómendetýge baǵyttalǵan keshendi sharalardy iske asyrý boıynsha tıimdi sektoraralyq ózara is-qımyldy damytýda JAO-lardyń róli men mindetteri;
      3) óńirlik densaýlyq saqtaý ınfraqurylymyn damytýǵa qajettikter, onyń ishinde memlekettik densaýlyq saqtaý obektileriniń kúrdeli ınvestıtsııalarǵa muqtajdyǵy;
      4) jergilikti bıýdjetterde densaýlyq saqtaý obektileriniń jelilerin, onyń ishinde MJÁ tetikteri boıynsha damytýǵa jáne kútip ustaýǵa jetkilikti qarajat josparlaý jáne bólý;
      5) óńirlik densaýlyq saqtaý júıeleriniń adamı resýrstarǵa qajettiligi, sondaı-aq óńirlik adamı resýrstardy basqarý saıasatyn, onyń ishinde joǵary jáne orta bilimi bar medıtsınalyq qyzmetkerlerdi daıarlaý jáne qaıta daıarlaý úshin JAO-lardyń yntymaqty jaýapkershiligi tetikterin ázirleý jáne iske asyrý;
      6) jergilikti deńgeıde tıisti qarjylandyrý kózderimen densaýlyq saqtaý qyzmetkerlerin qoldaý úshin áleýmettik, qarjylyq jáne materıaldyq yntalandyrýdy engizý;
      7) óńirlik deńgeıde medıtsınalyq uıymdarda korporatıvtik basqarýdy engizý negizinde jergilikti atqarýshy organdardyń salany basqarýdaǵy rólin kúsheıtý;
      8) densaýlyq saqtaý uıymdarynyń basshylary - menedjerlerdi qatań túrde olardyń kásibı quzyrettiligine, jumys tájirıbesine, basqarýdaǵy praktıkalyq daǵdylaryna sáıkes taǵaıyndaýdyń biryńǵaı qaǵıdalaryn engizý;
      9) vedomstvolyq tıesiligine jáne qarjylandyrý kózderine qaramastan, óńirlik densaýlyq saqtaý uıymdarynyń óńir halqynyń densaýlyq kórsetkishteri úshin ortaq jaýapkershiligin belgileý.

zamanaýı menedjmentti damytý

      Qazirgi zamanǵy jaǵdaılarda memlekettik densaýlyq saqtaý uıymdaryn basqarý tıimdiligin odan ári arttyrýdyń normatıvtik quqyqtyq negizi osy uıymdardyń operatsııalyq derbestigin damytý bolmaq.
      Bul medıtsınalyq uıymdardyń menedjerleri men qyzmetkerleriniń óndiristi turaqty damytýǵa jáne qyzmetter sapasyn arttyrýǵa progressıvti ýájdemesin qalyptastyrýǵa múmkindik beredi.
      Memlekettik kásiporyndar alǵan tabysyn uıymnyń ózin damytýǵa jumsaý múmkindigi qaralatyn bolady.
      Baıqaý keńesteriniń ókilettilikterin keńeıtý jáne alqaly basqarý organdaryn (basqarma) engizý jolymen densaýlyq saqtaý salasyndaǵy korporatıvtik basqarý júıesin jetildirý jóninde usynymdar ázirlenedi.
      Budan basqa, medıtsınalyq uıymdardy basqarýdy jetildirý jáne densaýlyq saqtaý ınfraqurylymyn damytý maqsatynda medıtsınalyq uıymdardy beıinderi boıynsha biriktirý jolymen ońtaılandyrý, sondaı-aq joǵary oqý oryndarynyń korporatıvti basqarýǵa qatysýy arqyly ýnıversıtettik klınıkalar qurý kózdelip otyr.
      Densaýlyq saqtaý salasyndaǵy basqarý tetikterin odan ári jetildirý sheńberinde basshylarǵa qoıylatyn jańa fýnktsııalyq jáne biliktilik talaptaryn ázirleý jáne engizý, klınıka menedjmentiniń oqýyn, onyń ishinde MVA baǵdarlamalary boıynsha yntalandyrý jáne qoldaý negizinde kóshbasshylyqty jáne kásibı menedjment daǵdylaryn damytý jóninde sharalar qabyldanatyn bolady.
      Barlyq memlekettik densaýlyq saqtaý uıymdary úshin kezeń-kezeńimen barlyq basqarý býyny qyzmetkerleri úshin densaýlyq saqtaý menedjeri sertıfıkatynyń bolýy jónindegi mindetti biliktilik talaby engiziledi.
      Nátıjeliliktiń túıindi kórsetkishterin (NTK) belgileý jáne oǵan qol jetkizý negizinde basqarýshy apparatty yntalandyrý men eńbegine aqy tóleýdiń zamanaýı tetikterin (bonýstyq júıeni) engizý ádistemesi ázirlenedi.
      Basqarýdyń shyǵyndyq tıimdiligin arttyrý úshin ambýlatorııalyq jáne statsıonarlyq uıymdarda qazirgi zamanǵy resýrs únemdegish tehnologııalardy: operatsııalyq menedjment tehnologııasyn, únemdi óndiris tehnologııasyn (Lean), ońtaıly qarjylandyrý tetikterin, ınnovatsııalyq medıtsınalyq jáne medıtsınalyq emes tehnologııalardy kezeń-kezeńimen engizý kózdeledi.
      MJÁ negizinde klınıkalyq, paraklınıkalyq jáne medıtsınalyq emes qyzmetterdiń, onyń ishinde zerthanalardyń, radıologııalyq qyzmetterdiń, jekelegen klınıkalyq servısterdiń (tamyrlardy kateterleý zerthanalary, gemodıalız jáne t.b.) aýtsorsıngi baǵdarlamalary ázirlenedi. Bul rette, aýtsorsıng qyzmetteri úshin aqy tóleý osy qyzmetter sapasynyń ındıkatorlary negizinde júzege asyrylatyn bolady.
      Gospıtaldyq aqparattyq júıelerdi engizý sheńberinde bólimsheler deńgeıinde, al keıin - ár patsıent deńgeıinde shyǵyndardy bólek esepke alýdy júrgizý úshin tıimdi aqparattyq tehnologııalar men baǵdarlamalar engiziledi.
      Medıtsına ındýstrııasy naryqtarynyń jahandanýy, Qazaqstannyń óńirlik jáne jahandyq ekonomıkalyq odaqtarǵa (BEK, ShYU jáne t.b) ıntegratsııalanýy jaǵdaılarynda elimizdiń jáne óńirdiń densaýlyq saqtaý makroekonomıkasynyń damýy jóninde taldamalyq zertteýler júrgizilip, boljamdar men usynymdar ázirlenedi.
      Medıtsınalyq týrızmdi, shetelde emdelýdi jáne otandyq densaýlyq saqtaý uıymdarynyń medıtsınalyq qyzmetterdi eksporttaýyn memlekettik qoldaý jáne damytý sharalary ázirlenedi.

      Densaýlyq saqtaý júıesindegi eńbek naryǵyn memlekettik retteý medıtsınalyq qyzmetkerlerdi sapaly daıyndaý jáne halyqtyń muqtajdyqtaryna sáıkes barabar bólý maqsatynda adamı resýrstardy basqarý jónindegi biryńǵaı saıasat pen baǵdarlamalardy ázirleýge jáne iske asyrýǵa qurylatyn bolady.
      Densaýlyq saqtaý júıesiniń ornyqty damýyn qamtamasyz etý maqsatynda salanyń adamı resýrstaryn strategııalyq basqarý (ARB) júzege asyrylady. Bul ARB baǵdarlamalaryn salany damytýdyń strategııalyq maqsattarymen: qoǵamdyq densaýlyq saqtaýdy damytýmen, densaýlyq saqtaýdyń MSAK basymdyǵynyń negizinde halyq muqtajdyqtarynyń aınalasyna ıntegratsııalanýymen, medıtsınalyq jáne farmatsevtıkalyq bilim berýdi jańǵyrtýmen, ınnovatsııalardy jáne medıtsınalyq ǵylymdy damytýmen úılestirýdi kózdeıdi.
      Densaýlyq saqtaýdyń kadr resýrstarynyń qajettikterin aıqyndaý, esepke alý jáne josparlaý júıesi jetildiriledi, densaýlyq saqtaý salasynyń kadrlyq resýrstarynyń tıimdiligi men qoljetimdiligi jaqsartylady, bilim men daǵdylardy táýelsiz baǵalaý júıesi damytylady.
      Mynalar:
      1) qajetti adamı resýrstardyń bolýy (qoljetimdiligi);
      2) qyzmetkerlerdiń tıisti quzyreti;
      3) adamı resýrstardyń halyqtyń suraýlaryna yqylastylyǵy;
      4) adamı resýrstardyń ónimdiligi ARB-nyń negizgi qaǵıdattary retinde aıqyndalýǵa tıis.
      Osy qaǵıdattarǵa sáıkes ARB-nyń ulttyq, óńirlik jáne korporatıvtik saıasattary men baǵdarlamalary ázirlenip, engiziledi. Olar basqarýdyń mynadaı kezeńderine negizdeledi:
      1. Adamı resýrstarǵa qajettikti josparlaý.
      Salanyń adamı resýrstarmen sandyq jáne sapalyq qamtamasyz etilýin taldaý, saladaǵy eńbek naryǵyn taldaý jáne baǵalaý turaqty negizde júrgiziletin bolady.
      Keıinnen densaýlyq saqtaýdyń tıisti deńgeılerindegi AR-ǵa jalpy qajettilik, sondaı-aq salanyń, óńirdiń jáne uıymnyń damý strategııasyna sáıkes qajetti mamandyqtar men biliktilikterdiń qurylymy (dárigerler, meıirgerler, kishi medıtsınalyq personal, ákimshilik qyzmetkerler, medıtsınalyq ınjenerler jáne t.s.s.) aıqyndalatyn bolady.
      Bul rette basymdyq eskirgen shtattyq normatıvter men standarttardy qoldaný qajettiliginen qoldanylatyn tehnologııalarǵa, standarttalǵan operatsııalyq emsharalarǵa jáne patsıenttiń qajettilikterine sáıkes adamı resýrstar men eńbek shyǵyndaryn ıkemdi josparlaý múmkindigine qaraı aýysatyn bolady.
      Personaldyń fýnktsııalyq mindetteri men olarǵa qoıylatyn biliktilik talaptaryn aıqyndaý tásilderi qaıta qaralady: shamadan tys naqtylaýdyń ornyna jalpy talaptarǵa saı bolý qajettiligi men úırený jáne jańa tehnologııalary men standarttary bar eńbektiń qubylmaly syrtqy jaǵdaılaryna sáıkes jańa quzyretterdi damytý qabiletine kóńil aýdarylatyn bolady.
      Atap aıtqanda, medıtsınalyq kómekti uıymdastyrýdyń ıntegratsııalanǵan modelin engizý sheńberinde alǵashqy býyn qyzmetkerleriniń laýazymdyq nusqaýlyqtary qaıta qaralatyn bolady. Ulttyq jáne óńirlik ARB saıasattarynda JPD men meıirgerlerdiń rólin arttyrý, jekelegen densaýlyq saqtaý qyzmetteri (mysaly, qoǵamdyq densaýlyq saqtaý, medıtsınalyq ońalý qyzmetteri jáne t.b.) qyzmetkerleriniń fýnktsıonalyn keńeıtý kózdeledi.
      Tutastaı alǵanda, orta medıtsınalyq personaldyń bilim berý jáne qaıta daıarlaý standarttaryn ózgertýmen qatar, olardyń quzyretterin kezeń-kezeńimen keńeıtý júzege asyrylady.
      Qajetti daǵdylardyń eń az kólemin mindetti meńgerýdi qosa alǵanda, tehnıkalyq jáne kishi medıtsınalyq personaldyń daıarlyǵy men quzyretteriniń eń tómengi deńgeıine qoıylatyn naqty talaptar ázirlenedi (mysaly, mindetti túrde alǵashqy medıtsınalyq kómek kórsetý daǵdylaryn meńgerý).
      2. Qyzmetkerlerdi jaldaý.
      Kadrlardy, eń aldymen - basqarýshy býyn, basqarý jáne qarjylyq apparattyń qyzmetkerlerin konkýrstyq jáne alqaly negizde izdeý men irikteý qaǵıdaty kezeń-kezeńimen engiziletin bolady.
      3. Eńbek ónimdiligin arttyrý.
      Medıtsına uıymdarynda, ásirese, jas mamandar úshin beıimdeý jáne mentorlyq (qamqorlyq) qaǵıdattary men tetikteri ázirlenetin bolady.
      Naryq qaǵıdattaryn, tarıf qalyptastyrý kezinde eńbek shyǵyndary qunynyń barabar baǵalanýyn, nátıjeliliktiń nysanaly kórsetkishterine qol jetkizýge baǵdarlanýdy eskere otyryp, densaýlyq saqtaý júıesi qyzmetkerlerin, onyń ishinde sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq beıin mamandaryn yntalandyrý jáne eńbekaqy tóleý, densaýlyq saqtaý júıesi qyzmetkerlerine, onyń ishinde sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq beıin mamandaryna, ásirese aýyldyq jerlerdegi jas mamandarǵa áleýmettik qoldaý sharalaryn usyný tetikteri jetildiriledi.
      Materıaldyq emes yntalandyrý retinde túrli tetikterdi: jumys berýshiniń esebinen oqý múmkindigin berý, úzdiksiz mansaptyq jáne kásibı turǵydan ósýdi qamtamasyz etý, qolaıly uıymdyq mádenıetti, jumys oryndarynyń qaýipsizdigi men jaılylyǵyn qoldaý belsendi túrde qoldanylady.
      Densaýlyq saqtaý júıesi mamandaryn úzdiksiz kásibı damytý júıesi jetildirilip, damytylady, ol uıymdardyń strategııalyq damý maqsattarymen ıntegratsııalanyp, barabar qarjylandyrýmen qamtamasyz etiledi.
      Osy maqsatta medıtsınalyq qyzmetkerlerdiń quzyretterin táýelsiz baǵalaý júıesimen ózara tyǵyz baılanysta úzdiksiz kásiptik bilim berý standarttary ázirlenetin bolady.
      4. Kóshi-qon, qaıta beıindeý.
      AR damýyn turaqty túrde monıtorıngteý, boljaý jáne josparlaý negizinde qajet mamandyqtar men qyzmetter boıynsha kadrlardy qaıta beıindeýdi jáne qaıta bólýdi memlekettik qoldaý, onyń ishinde jańa quzyretterge tegin oqytý, basqa da materıaldyq jáne materıaldyq emes yntalandyrý sharalary iske asyrylady.
      Jergilikti jáne óńirlik eńbek resýrstary naryqtaryndaǵy medıtsınalyq qyzmetkerlerdiń kóshi-qonyn basqarý tetikteri engiziledi.
      Óńirlik jáne jahandyq ekonomıkalyq ıntegratsııa protsesterin eskere otyryp, densaýlyq saqtaý salasynda otandyq eńbek naryǵyna sheteldik jumys kúshin tartý qaǵıdalary men tártibi, onyń ishinde óte tapshy mamandyqtar boıynsha sheteldik mamandar tartýdy ońaılatý sharalary jetildiriledi.
      5. Densaýlyqty nyǵaıtý, qaýipsizdik jáne zeınetke shyǵý.
      Medıtsınalyq qyzmetkerlerdiń qolaıly jáne qaýipsiz eńbek jaǵdaılaryn qamtamasyz etý jónindegi sharalar kesheni ázirlenedi.
      6. Monıtorıng jáne boljaý.
      Densaýlyq saqtaý salasyndaǵy eńbek naryǵy men adamı resýrstardyń damýyna tıimdi monıtorıng júrgizý jáne boljaýdy qamtamasyz etý, kadrlar daıarlaýdy basqarý men josparlaýdyń zamanaýı ádisterin engizý maqsatynda mindetteriniń aıasy keń ınstıtýtsıonaldyq negiz retinde Densaýlyq saqtaý salasynyń kadrlar resýrstarynyń ulttyq observatorııasyn odan ári damytý qamtamasyz etiledi.
      Densaýlyq saqtaýdyń kadr resýrstarynyń kásiptik tirkelimi ázirlenetin bolady.

      Densaýlyq saqtaý júıesiniń kadrlar resýrstaryn úzdiksiz kásibı damytý júıesiniń negizi Ulttyq biliktilik sheńberi bolmaq. Ony qalyptastyrý mynalardy kózdeıdi:
      1) medıtsınalyq jáne farmatsevtıkalyq bilim berý uıymdaryna talapkerlerdi irikteý jáne qabyldaý tásilderin jetildirý;
      2) Eýropalyq biliktilikterdi taný dırektıvalaryna sáıkes medıtsınalyq jáne farmatsevtıkalyq mamandyqtar tizbesin ońtaılandyrý, densaýlyq saqtaý salasynyń kadr resýrstary jónindegi statıstıkany qalyptastyrý qaǵıdattary men tetikterin qaıta qaraý;
      3) praktıkalyq densaýlyq saqtaý uıymdarynyń, dárigerler qaýymdastyǵynyń, ǵylymı uıymdardyń qatysýymen túlekter men jumys isteıtin mamandardyń biliktilik deńgeıin reglamentteıtin densaýlyq saqtaý salasyndaǵy kásiptik standarttardy ázirleý;
      4) quzyrettilik tásiline jáne kásiptik standarttarǵa negizdelgen ıntegratsııalanǵan úlginiń negizinde densaýlyq saqtaý kadrlaryn bazalyq daıarlaýdyń bilim berý baǵdarlamalaryn engizý;
      5) kásiptik standarttarǵa sáıkes rezıdentýra baǵdarlamalaryn jetildirý;
      6) kásiptik standarttarǵa sáıkes jáne halyqaralyq tásilderdi (Maintenance of Certification rásimi) engizýdiń negizinde árbir mamandyq pen biliktilik deńgeıi úshin birizdendirilgen sertıfıkattaý kýrstaryn ázirleý jáne engizý;
      7) farmatsııa salasynda dıplomǵa deıingi jáne dıplomnan keıingi daıyndyq baǵdarlamalaryn jetildirý, bul dárilik zattardyń, onyń ishinde bıologııalyq preparattardyń óndirisi jáne sapasyn baqylaý salasyndaǵy farmatsevtıkalyq kadrlardyń, sondaı-aq farmatsevtıkalyq naryqty retteý salasyndaǵy mamandardyń biliktilik deńgeıin kóterýge múmkindik beredi.
      Túlekterdiń teorııalyq bilimi men praktıkalyq daǵdylarynyń deńgeıin baǵalaý úshin kásiptik standarttar men úzdik halyqaralyq tájirıbege negizdelgen quzyretterdi táýelsiz baǵalaý júıesi engiziledi.
      Medıtsınalyq jáne meıirgerlik bilim berýdi odan ári damytý klınıkalyq tájirıbeniń, medıtsınalyq bilim men ǵylymı qyzmettiń úshtuǵyrlyǵyn kózdeıdi, ol mynalardy:
      1) strategııalyq maqsattar men mindetterdiń birtutastyǵy negizinde akademııalyq jáne óndiristik protsesterdi tıimdi basqarýdy;
      2) ýnıversıtettik klınıkalar jaǵdaıynda zamanaýı teorııalyq bilim men naqty praktıkalyq daǵdylardy ıgerýdiń negizinde sapaly medıtsınalyq bilim berýdi;
      3) ozyq tehnologııalar men ǵylymı ázirlemelerge qoljetimdilik negizinde medıtsınalyq kómektiń sapasyn ornyqty kóterýdi;
      4) nátıjelerin dereý praktıkalyq densaýlyq saqtaýǵa transfertteı otyryp, ózekti ǵylymı zertteýler júrgizýge arnalǵan aýqymdy klınıkalyq jáne zerthanalyq bazalardy;
      5) resýrstardy ıntegratsııalaý jáne birlesip paıdalaný negizinde júıelerdiń qarjylyq ornyqtylyǵy men tıimdiligin arttyrýdy qamtamasyz etedi.
      Osy maqsatta medıtsınalyq qyzmetter men kadr daıarlaýdyń tolyq oralymy qaǵıdaty boıynsha ǵylymı uıymdardyń, medıtsınalyq JOO-nyń, statsıonarlyq jáne ambýlatorııalyq uıymdardyń fýnktsııalyq (konsortsıýmdar) jáne uıymdastyrýshylyq (holdıngter) birigýiniń negizinde ıntegratsııalanǵan akademııalyq medıtsına ortalyqtaryn (ýnıversıtettik klınıkalardy) damytý tujyrymdamasy ázirlenedi. Jańa klınıkalyq bazalar men ýnıversıtettik klınıkalardy qurý halyqaralyq jetekshi ýnıversıtettermen jáne medıtsınalyq uıymdarmen strategııalyq áriptestikte júzege asyrylady. Akademııalyq protseske sheteldiń jetekshi mamandaryn, basshylaryn (menedjerlerdi), ǵalymdary men oqytýshylaryn tartý tájirıbesi keńinen damytylady.
      Budan basqa, bilim berý jáne ǵylymı izdenister protsesterine praktıkanyń úzdik mamandary yntaly túrde tartylyp, ǵylymı qyzmetkerler men oqytýshylar praktıkalyq jumys jasaý jáne klınıkalyq zertteýler júrgizý múmkindigin alady. Bul dáriger kadrlardy (dáriger, oqytýshy, ǵalym - bári bir tulǵada) utymdy paıdalanýǵa, kadrlardyń joǵary materıaldyq jáne kásibı yntasyn qamtamasyz etýge múmkindik beredi jáne búgingi kúni álemdik densaýlyq saqtaýdaǵy kásibı damýdyń úzdik standarty bolyp tabylatyn medıtsına kadrlaryn ǵylymı-pedagogıkalyq mansaptyq damytý úlgisin qalyptastyrady.
      Qazaqstan Respýblıkasy JOO-lary men kolledjderiniń meıirgerlik is oqytýshylary úshin Meıirgerlik is boıynsha magıstrdiń qazaqstandyq dıplomy jáne JAMK (Fınlıandııa) ýnıversıtetiniń Master of Health dıplomy beriletin birlesken Qazaqstan-fın ǵylymı-pedagogıkalyq magıstratýrasy engiziletin bolady.
      «Nazarbaev Ýnıversıteti» DBU-nyń Joǵary bilim mektebiniń bilim berý baǵdarlamasy boıynsha medıtsınalyq jáne farmatsevtıkalyq JOO-lardyń menedjerleri men oqytýshylarynyń áleýeti arttyrylady.
      Bilim men daǵdylardy aıqyn jáne tıimdi baqylaý, oqý jáne ǵylymı aqparattyq bazany shekteýsiz keńeıtý múmkindigimen onlaın servıster, kitaphanalar, dárishanalar, stýdentter men oqytýshylar quramynyń jeke elektrondyq akkaýnttaryn qura otyryp, ony tolyq aqparattandyrý medıtsınalyq bilim berýdi odan ári damytýdyń mindetti sharty bolady. Qaıta daıarlaý jáne biliktilikti arttyrý úshin JOO ornalasqan jerlerde uzaq ýaqyt bolý múmkindigi joq mamandar úshin óńirlerde bilim berý júıesindegi qashyqtyqtan oqytý tehnologııalary engiziledi.
      Medıtsınalyq bilim berý baǵdarlamalaryn jetildirý sheńberinde stýdentterdiń zamanaýı ádeptilik standarttaryn, kommýnıkatsııalyq daǵdylardy, bilim alý jáne ony saqtap qalý úshin jetkilikti deńgeıde aǵylshyn tilin mindetti túrde meńgerýin kezeń-kezeńimen engizý qamtamasyz etiledi.
      OMQ oqytý MSAK basymdyǵyn, onyń kópfýnktsııalylyǵy men ámbebaptyǵyn eskere otyryp júrgiziledi. OMQ oqytý standarttary da ázirlengen kásiptik standarttarǵa sáıkestendiriletin bolady.
      Medıtsınalyq JOO-nyń derbestigin keńeıtý, ýnıversıtet ınfraqurylymyn salý men rekonstrýktsııalaý kezinde memlekettik-jekeshelik áriptestikti damytý, korporatıvti basqarýdyń úzdik qaǵıdattaryn engizý jónindegi sharalar bilim berýdi basqarý tıimdiligin arttyrýdyń negizi bolady.

      Halyq densaýlyǵyn saqtaý jáne nyǵaıtý jónindegi qoıylǵan strategııalyq maqsattardyń negizinde osy Baǵdarlamany iske asyrý sheńberinde 2020 jylǵa deıingi kezeńge medıtsına ǵylymyn damytýdyń basym baǵyttary aıqyndalatyn bolady.
      Otandyq medıtsına ǵylymyn damytýdyń birinshi kezekti mindeti - álemdik ozyq standarttar men tujyrymdamalar transfertiniń negizinde onyń ádisnamalyq tásilderin jańǵyrtý bolmaq. Osy maqsatpen otandyq ǵylymı-zertteý baǵdarlamalary men jobalardyń halyqaralyq baǵdarlamalarmen jáne jobalarmen ıntegratsııasyna basa nazar aýdarylatyn bolady, otandyq jobalardyń halyqaralyq kóp ortalyqty zertteýler baǵdarlamalaryna tartylýy yntalandyrylady.
      Perspektıvaly jáne básekege qabiletti ǵylymı-zertteý jobalaryn, onyń ishinde startap jobalar, ınnovatsııalyq granttar, venchýrlik qordyń qarjylandyrýy nysanynda memlekettik qoldaý sharalaryn, onyń ishinde qarjylaı kómekti iske asyrý jalǵasady.
      Ǵylymı quzyretterdi damytý, strategııalyq basym baǵyttar boıynsha oqytý men ǵylymı taǵylymdamalardyń orta merzimdi baǵdarlamasy ázirlenedi. Ǵylymı kadrlarmen almasý damytylady jáne ǵylymı jumystyń halyqaralyq standarttaryna úıretýde, onyń ishinde zertteýlerdiń dızaıny men ádisnamasyn jasaýda, ǵylymı eńbekterdi rásimdeýde kómek kórsetiledi.
      Ǵylymı kadrlar tapshylyǵy jaǵdaıynda ǵylymı mektepti damytý:
      1) ǵylymı kadrlardy daıyndaý mamandyqtary men baǵyttarynyń sanyn kóbeıtýge;
      2) bilim jáne ǵylym uıymdaryna daryndy mamandardy tartýdyń, olardy ǵylymı zertteýler júrgizýge yntalandyrýdyń áleýmettik-ekonomıkalyq tetikteriniń keshendi júıesin qurýǵa negizdeledi.
      Budan basqa, 2018 jyldan bastap otandyq jetekshi medıtsınalyq JOO-lar men ǵylymı uıymdardyń bazasynda post-doktorantýra baǵdarlamalaryn engizý máselesi pysyqtalatyn bolady.
      Ǵylymı quzyretterdi jáne álemdik tehnologııalar transfertin damytý sheńberinde medıtsınalyq qyzmetkerlerdiń kásiptik jáne ǵylymı qoǵamdastyǵyn, kásiptik birlestikter men qaýymdastyqtardy damytýdy qoldaý, sondaı-aq medıtsınalyq ǵylym men bilimdi damytýdaǵy olardyń rólin joǵarylatý qamtamasyz etiledi.
      Ǵylymı-zertteý jobalary men baǵdarlamalaryn barabar, turaqty jáne ashyq qarjylandyrý qamtamasyz etiledi. Osy maqsatta jekelegen ǵylymı zertteýlerdi qarjylandyrýdy baǵdarlamalyq-nysanaly jáne negizgi qarjylandyrýdan ǵylymı-zertteý qyzmetin tek granttar negizinde qarjylandyrýǵa kezeń-kezeńimen aýystyrý júzege asyrylady. Bul rette, ǵylymı qyzmetkerlerdiń múddesi úshin qarjylandyrý men eseptiliktiń anyqtyǵy jáne qarapaıymdylyǵy qamtamasyz etiledi.
      Ǵylymı zertteýler men jobalardyń da, ǵylymı uıymdardyń da menedjmentiniń tıimdiligin arttyrý boıynsha jumystar jalǵasady. Álemdik jetekshi elderdiń tájirıbesi boıynsha medıtsına jáne farmatsevtıka ǵylymynyń damýy ýnıversıtetter aınalasyna shoǵyrlanady. Osy maqsatta resýrstardy (ǵımarattardy, jabdyqtardy, adamı resýrstardy jáne ózgelerin) birlesip paıdalaný úshin ǵylymı, bilim berý jáne medıtsınalyq uıymdardyń ıntegratsııalanýy yntalandyrylady.
      Ujymdyq paıdalaný zerthanalaryn, klınıkaǵa deıingi jáne klınıkalyq zertteýler júrgizý úshin ǵylymı zerthanalar men bazalardyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn nyǵaıtýdy odan ári damytý qamtamasyz etiledi. Medıtsınalyq tehnologııalardyń klınıkalyq synaqtarynyń ornalasýyn júıeli qoldaý jáne yntalandyrý júzege asyrylady.
      Halyqaralyq retsenzııalanatyn basylymdardaǵy jarııalanymdar kólemi, qazaqstandyq avtorlardyń jumystarynan úzindi keltirý sany, patentteý kólemi jáne alynǵan nátıjelerdi kommertsııalaý men praktıkalyq densaýlyq saqtaýǵa engizý deńgeıi ǵylymı zertteýlerdiń básekege qabilettiliginiń ıntegraldyq kórsetkishteri bolady.
      Otandyq medıtsına ǵylymynyń deńgeıin baǵalaý jáne sapasyn arttyrý maqsatynda jyl saıyn elimizdiń ǵylymı uıymdarynyń Ulttyq reıtıngi jarııalanatyn bolady, bul olardyń ashyqtyǵy men básekege qabilettiligin joǵarylatýǵa múmkindik beredi.

aqparattyq-kommýnıkatsııalyq tehnologııalar negizinde densaýlyq
saqtaý ınfraqurylymyn odan ári damytýdy qamtamasyz etý

      Densaýlyq saqtaý júıesin odan ári reformalaý halyqtyń qoljetimdi, tolyqqandy, sapaly medıtsınalyq kórsetiletin qyzmetterge muqtajdyǵyna ıkemdi jaýap beretin ınfraqurylymdy qalyptastyrýǵa negizdeletin bolady.
      Tik jáne kólbeý ıntegratsııa men medıtsına uıymdarynyń birigýi jolymen memlekettik densaýlyq saqtaý ınfraqurylymyn ońtaılandyrý júrgiziledi.
      Kólbeý ıntegratsııa qyzmetterdiń sabaqtastyǵyn, tolyqtyǵyn jáne sapasyn arttyrýǵa múmkindik beredi (máselen, aýdandyq aýrýhana men emhananyń birigýi, bir beıindi klınıkalardyń kóp beıindilermen birigýi). Tik ıntegratsııa basqarýǵa ıkemdilikti jáne tıimdilikti kóterýge múmkindik beredi (máselen, oblystyq jáne aýdandyq týberkýlezge qarsy dıspanserlerdiń birigýi).
      JOO men ǵylymı ortalyqtardy qosa alǵanda, oblystyq jáne respýblıkalyq uıymdar deńgeıinde «Nazarbaev Ýnıversıteti» DBU tájirıbesi boıynsha kezeń-kezeńimen derbes densaýlyq saqtaý uıymdaryna (DDSU) transformatsııalaý múmkindigi qaralady.
      Ýnıversıtettik klınıkalardy damytý úshin strategııalyq áriptester: sheteldik jetekshi ýnıversıtetter men medıtsına ortalyqtary, onyń ishinde senimgerlikpen basqarý negizinde tartylatyn bolady.
      Tutastaı alǵanda, memlekettik ınfraqurylymdardy ońtaılandyrý sheńberinde aýrýhanalyq sektorda tıimsiz paıdalanylyp otyrǵan resýrstardy bosatý men qaıta bólýge basty nazar aýdarylady, ol mynalardy kózdeıdi:
      1) emdeý-dıagnostıkalyq protsesterin ońtaılandyrý, menedjmenti jaqsartý jáne tıimsiz jumys isteıtin nysandar men bólimshelerdi halyqtyń suranysyna ıe medıtsınalyq qyzmetterdi (MSAK, ońaltý, pallıatıvti kómek jáne ózgelerin) kórsetý úshin transformatsııalaý; bul rette, halyqtyń densaýlyǵyn saqtaý maqsatynda eskirgen standarttar men jeli normatıvterin qoldanýdan alshaqtaý qajet;
      2) joǵary bilikti mamandar men kúrdeli tehnologııalyq jabdyqty qajetsinbeıtin keıbir medıtsınalyq qyzmetterdi kórsetýdi ortalyqtan alý; mundaı tehnologııalardy transfertteý jáne tıisti medıtsınalyq kómekti patsıenttiń turǵylyqty jerine jaqyn ornalasqan densaýlyq saqtaý uıymdarynda kórsetý qajet;
      3) aýdanaralyq, oblystyq jáne respýblıkalyq deńgeılerde mamandandyrylǵan ortalyqtar qura otyryp, kúrdeli tehnologııalardy jáne biliktiligi joǵary arnaýly mamandardyń quzyretterin talap etetin densaýlyq saqtaý qyzmetterin ortalyqtandyrý; bul rette joǵary tehnologııalyq qyzmetter kórsetetin jáne beıindi baǵyttar boıynsha densaýlyq saqtaý uıymdarynyń qyzmetin úılestiretin uıymdardyń róli men jaýapkershiligin kóterý boıynsha sharalar qabyldanady.
      Osy sharalardy iske asyrý emdeý qarqyndylyǵyna qaraı tósek qoryn saralaýdy jáne basqarýdy jáne, tıisinshe, ambýlatorııalyq, statsıonardy almastyratyn, statsıonarlyq jáne ońaltý medıtsınalyq kómegin úılesimdi damytýdy qamtamasyz etýge múmkindik beredi.
      Strategııalyq damý maqsattarynyń, densaýlyq saqtaý obektilerin jobalaýdyń, salýdyń, jaraqtandyrýdyń halyqaralyq standarttaryn beıimdeýdiń jáne medıtsınalyq kórsetiletin qyzmetter sapasyn qamtamasyz etýdiń negizinde densaýlyq saqtaý júıesiniń birtutas ınfraqurylymyn damytýǵa uzaq merzimdi qajettilikti aıqyndaý boıynsha jumys jalǵasady.
      Osy maqsatta densaýlyq saqtaý salasynyń ınfraqurylymyn damytýdyń óńirlerdiń ereksheligin jáne turǵyndardyń medıtsınalyq kómektiń naqty túrlerine muqtajdyǵyn eskeretin, óńirler men medıtsınalyq kómek kórsetý deńgeıleri boıynsha biryńǵaı perspektıvalyq jospar (sheberlik-jospary) pysyqtalyp, bekitiledi. Onyń negizi biryńǵaı qurylymǵa saı bolatyn, densaýlyq saqtaý uıymdarynyń qolda bar jelisi, josparlanyp otyrǵan qaıta qurylymdaý (ashý, biriktirý, jabý, qaıta beıindeý) jónindegi aqparatty, obektilerge qajettilikti (qosymsha obektilerdi salý jáne ornyna salý) jáne t.b. kórsetetin óńirlerdi damytý josparlary bolady.
      Sheberlikr-jospardyń negizinde densaýlyq saqtaý jelisin, eń aldymen, jeke ınvestıtsııalardy yntalandyrý jáne tartý, MJÁ-ni basymdyqpen damytý negizinde ınvestıtsııalyq josparlaý jáne damytý júzege asyrylady.
      Osy maqsatta BUU Eýropalyq ekonomıkalyq komıssııasynyń (UNECE) Densaýlyq saqtaý salasyndaǵy MJÁ jónindegi memlekettik saıasat standartynyń usynymdary negizinde Qazaqstan Respýblıkasynyń densaýlyq saqtaý salasyndaǵy MJÁ-niń jol kartasy ázirlenetin bolady.
      Memlekettik ınvestıtsııalar kontsessııa men MJÁ qoldanysy shektelgen, MJÁ-ni damytý ekonomıkalyq turǵydan orynsyz bolatyn salalarda, sondaı-aq salanyń damýy úshin strategııalyq mańyzy bar sektorlarda (ana bolý, týberkýlez, AITV jáne t.s.s) densaýlyq saqtaý jelisin damytýǵa josparlanady jáne baǵyttalatyn bolady.
      Jekeshe sektordy jáne MJÁ-ni damytýdy yntalandyrý maqsatynda MJÁ jobalaryn daıyndaý men konsýltatsııalyq súıemeldeýdi qarjylyq qamtamasyz etý sharalarynyń kesheni ázirlenedi, úlgilik jobalyq qujattardy ázirleý júzege asyrylady, tarıf qalyptastyrý jáne medıtsınalyq qyzmetterdi tutyný kólemderin kepildendirý, memlekettik organdardyń shart boıynsha, onyń ishinde densaýlyq saqtaý obektileriniń qoljetimdiligi úshin aqy tóleý negizinde uzaq merzimdi kontsessııalyq mindettemeler qabyldaýy boıynsha arnaıy normatıvtik aktiler jasalady.
      MJÁ tetikteri boıynsha, onyń ishinde memlekettik menshik nysandaryn senimgerlikpen basqarýǵa berý, jekeshelendirý, obektilerdi kontsessııa úlgisi boıynsha salý nemese rekonstrýktsııalaý negizinde satý úshin obektilerdiń naqty tizbesi qalyptastyrylady.
      Bul rette MJÁ-niń mynalardy kózdeıtin túrli nysandary iske asyrylady:
      1) TMKKK jáne MÁMS-ge kiretin búkil kórsetiletin qyzmetter aıasyn usynýda jekeshe medıtsına uıymdarynyń qatysýyn keńeıtý;
      2) medıtsınalyq jáne medıtsınalyq emes kórsetiletin qyzmetterdiń jekelegen túrlerin (zerthanalar, radıologııa qyzmetteri, tazalaý, tamaqtandyrý, materıaldyq jáne materıaldyq emes qundylyqtardy satyp alý, medıtsınalyq tehnıkany kútip-ustaý jáne ózgelerin) uzaq merzimdi aýtsorsıngke berý;
      3) respýblıkalyq jáne jergilikti densaýlyq saqtaý uıymdaryn jekeshe kompanııalarǵa, onyń ishinde sheteldik kompanııalarǵa senimgerlikpen basqarýǵa berý;
      4) memlekettik densaýlyq saqtaý uıymdaryn jekeshelendirý; básekeles ortaǵa beriletin uıymdardyń, kórsetiletin qyzmetterdiń tizbesi jańartylady;
      5) kontsessııanyń ártúrli úlgileri boıynsha densaýlyq saqtaý obektilerin salýǵa jekeshe ınvestıtsııalar tartý;
      6) medıtsınalyq tehnıkanyń, zerthanalyq qyzmettiń jáne densaýlyq saqtaýdaǵy aqparattyq júıelerdiń jaraqtandyrylýyn jáne tıimdi jumys isteýin qamtamasyz etý úshin jekeshe kompanııalardy tartý.
      Bul rette memlekettik jáne jekeshe kórsetiletin qyzmetti berýshiler úshin teń ekonomıkalyq jaǵdaı jasalady.
      Sonymen qatar ınfraqurylymdy sátti damytý jáne sheberlik-josparyn iske asyrý úshin jekeshe medıtsına uıymdaryn, onyń ishinde sheteldik qatysýy bar uıymdardy memlekettik qoldaý, olar úshin damý stımýldaryn jasaý jóninde júıeli sektoraralyq jumys júrgiziledi. Bul sharalar:
      1) normatıvtik quqyqtyq retteýdi jetildirýdi jáne densaýlyq saqtaý salasyndaǵy jeke sektor úshin ákimshilik kedergilerdi azaıtýdy;
      2) qoljetimdi qarjylandyrýdy, onyń ishinde Bıznestiń jol kartasy 2020, Qazaqstan Respýblıkasyn ındýstrııalyq-ınnovatsııalyq damytýdyń 2015-2019 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasyna densaýlyq saqtaý sektoryn qosý arqyly qamtamasyz etýdi;
      3) negizgi quraldardy jańartýǵa ketetin shyǵystardy jáne qymbat medıtsınalyq jabdyqtyń servısine jumsalatyn shyǵyndardy qosý arqyly barabar jáne ádil tarıftik saıasatty qamtamasyz etýdi qamtıdy*.
      EDYU standarttarynyń negizinde densaýlyq saqtaý ınfraqurylymy standarttarynyń (sáýlet, ınjenerlik, tehnologııalyq jáne t.b.) jańa júıesin keshendi ázirleý jáne engizý, sondaı-aq densaýlyq saqtaý obektileriniń resýrs únemdeýi, energııa tıimdiligi jáne ekologııalyǵy salasyndaǵy standarttar júzege asyrylady.

paıdalanýdyń tıimdiligin arttyrý

      Densaýlyq saqtaý uıymdaryn jaraqtandyrýdyń, olardyń medıtsınalyq tehnıkany paıdalanýy men qalpyna keltirýiniń tıimdi júıesin qurý mynadaı keshendi sharalardyń júrgizilýin kózdeıdi:
      1) medıtsınalyq tehnıkaǵa, jóndeýge jáne tehnıkalyq qyzmet kórsetýge qajettilikterdi josparlaý júıesin jetildirý, ol:
      belgili bir memlekettik densaýlyq saqtaý uıymdary úshin medıtsınalyq tehnıkamen jaraqtandyrýdyń úlgilik standarttaryn, medıtsınalyq kómekti kórsetýdi óńirlendirý esepke ala otyryp, ázirleý men engizýdi;
      medıtsınalyq tehnıka úlgisin ońtaıly tańdaýdyń biryńǵaı ádisnamasyn jáne oǵan tehnıkalyq qyzmet kórsetý boıynsha kórsetiletin qyzmetterge baǵa qalyptastyrý ádisnamasyn ázirleýdi jáne engizýdi;
      baǵasyn, tıisti memlekettik standarttarǵa sáıkes keletin tehnıkalyq sıpattamalaryn, múmkin bolatyn barlyq jıyntyqtaryn kórsete otyryp, búkil tirkelgen medıtsınalyq tehnıkanyń derekqoryn (anyqtamalyq júıesin) qurýdy qamtıdy;
      2) MJÁ negizinde ortalyqtandyrylǵan satyp alý jolymen densaýlyq saqtaý uıymdaryn medıtsınalyq tehnıkamen jaraqtandyrý baǵdarlamalaryn ázirleý.
      Medıtsınalyq jáne servıstik qyzmetter kórsetýge, shyǵys materıaldaryn jetkizýge arnalǵan uzaq merzimdi kelisimsharttardyń negizinde jekeshe kompanııalardyń medıtsınalyq tehnıkany jetkizýiniń negizinde servıstik MJÁ tetikteri engiziledi. Bul medıtsınalyq uıymdardyń ınvestıtsııalyq baǵdarlamalaryn utymdy etýge, kórsetiletin qyzmetterdiń sapasyn jaqsartýǵa, sondaı-aq satyp alynǵan tehnıkaǵa ónim berýshiler men óndirýshiler tarapynan turaqty servıstik qyzmet kórsetýdi qamtamasyz etýge múmkindik beredi.
      Bul rette medıtsınalyq tehnıkany satyp alý jáne onyń lızıngi fýnktsııasyn júzege asyratyn uıymdar tıisti kórsetiletin qyzmetter naryǵynda konkýrstyq jolmen anyqtalatyn bolady;
      3) medıtsınalyq tehnıkany satyp alýdyń lızıngtik júıelerin damytý, onyń ishinde ulttyq damý ınstıtýttary arqyly damytý*. Negizgi quraldardy jańartý maqsatynda medıtsınalyq tehnıkany satyp alýdyń servıstik jáne lızıngtik modelin damytý tetigi jetildiriletin bolady.
      Medıtsınalyq tehnıkany óndirýshiden sońǵy tutynýshyǵa deıin qadaǵalaý úshin derekter bazasyn júıelendirý maqsatynda biryńǵaı Medıtsınalyq tehnıkanyń ulttyq derekter bazasy (óndirýshi, tirkelýi, jınaǵy, quny jáne t.b. týraly málimetter) qurylady;
      4) óńirlerde MJÁ negizinde ortalyqtandyrylǵan medıtsınalyq servıstik qyzmetterdi jáne medıtsınalyq uıymdarmen uzaq merzimdi kelisimsharttar jasasý negizinde medıtsınalyq jabdyqtyń jumysqa jaramdylyǵyn qamtamasyz etetin medıtsınalyq jáne tehnıkalyq mamandardy úzdiksiz oqytý ortalyqtaryn qurý;
      5) densaýlyq saqtaý uıymdaryn resýrsty únemdeýge yntalandyrý jáne ýájdeý júıesin qalyptastyrý. Bul maqsatta negizgi quraldardy jańartýǵa ketetin shyǵystardy óteý úshin tarıfke shyǵyndardy qosa otyryp, medıtsınalyq qyzmetke tarıfti aıqyndaý ádistemesi qaıta qaralatyn bolady*;
      6) negizgi bilimi bar, medıtsınalyq tehnıkaǵa qyzmet kórsetý jónindegi ınjenerler men medıtsınalyq tehnıkterdi daıyndaýdy qamtamasyz etý, emdeý uıymdarynda medıtsınalyq tehnıka jónindegi servıstik qyzmetkerlerdiń shtat birlikterin engizý.
      Bul rette, negizgi quraldardy tıimdi basqarýǵa baǵyttalǵan biryńǵaı amortızatsııalyq saıasat ázirlenedi, ol keıinnen negizgi quraldardy jańartýǵa qaıta ınvestıtsııalaý maqsatynda tıisti tarıftik alymdardy shoǵyrlandyrý úshin medıtsınalyq uıymdarda amortızatsııalyq qorlar qurýdy kózdeıdi.
      Budan basqa, medıtsınalyq tehnıka satyp alýdy uzaq merzimdi josparlaý tetigi engiziledi jáne básekege qabiletti otandyq óndirýshilerdi qoldaý sharalary kórsetiledi.
      Kórsetilgen keshendi sharalar medıtsınalyq uıymdarǵa ózderine qajetti jabdyqty satyp alýǵa múmkindik beredi, tikeleı satyp alý júıesinen uzaq merzimdi lızıngtik júıege ótý oryn alady.

      Osy Baǵdarlamany iske asyrý sheńberinde júıeni paıdalanýshylarmen ózara tyǵyz is-qımyl jasaý negizinde júıeniń talap etiletin fýnktsıonaly bóliginde biryńǵaı standarttardy, tehnologııalyq erekshelikterdi jáne túrli aqparattyq júıelerdiń sıpattamalaryn ázirleý bóliginde densaýlyq saqtaý salany aqparattandyrý damytý jalǵasatyn bolady.
      Belgilengen talaptar men standarttarǵa sáıkes keıinnen densaýlyq saqtaý salasyndaǵy AKT naryǵyna shyǵý úshin túrli baǵdarlamalyq ónimderdi elektrondyq densaýlyq saqtaý talaptaryna sáıkestigi turǵysynan sertıfıkattaý rásimi uıymdastyrylady jáne engiziledi.
      Bul rette jekeshe sektordyń qatysýyn keńeıtý, MJÁ jáne densaýlyq saqtaý obektilerin jekeshelendirýdi damytý sheńberinde densaýlyq saqtaý uıymdaryna AKT naryǵynda gospıtaldyq jáne basqa da medıtsınalyq aqparattyq júıelerdi tańdaý erkindigi usynylatyn bolady.
      MÁMS úshin elektrondyq densaýlyq saqtaýdyń, salyq organdarynyń, áleýmettik saqtandyrý jáne áleýmettik qorǵaý uıymdarynyń resýrstaryna negizdelgen aqparattyq negiz jasalady.
      Elektrondyq densaýlyq saqtaý resýrstaryna qoljetimdilik jáne qajetti aqparattyń turaqty túrde engizilýi medıtsınalyq jáne farmatsevtıkalyq qyzmet sýbektilerin lıtsenzııalaý men akkredıtteý úshin mindetti shart bolady.
      Densaýlyq saqtaý sapasy qyzmetkerleriniń dıplomǵa deıingi jáne dıplomnan keıingi bilim berý deńgeıinde elektrondyq densaýlyq saqtaýdyń negizderi boıynsha áleýetteri arttyrylatyn bolady.
      Medıtsınalyq aqparattyq júıelerdiń halyqaralyq standarttary negizinde biryńǵaı standarttalǵan talaptar pysyqtalatyn bolady, olar barlyq klınıkalyq aqparattyq júıeler úshin mindetti túrde talap etiletin bolady.
      MJÁ negizinde densaýlyq saqtaýdyń jekelegen uıymdaryn, qyzmetterin, óńirlik júıelerin aqparattandyrý jónindegi ınvestıtsııalyq jobalardy iske asyrýdyń servıstik úlgisi engiziledi. Osyny eskere otyryp, memlekettiń atynan ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdar bıýdjettik AT-jobalaryn daıyndaý jáne iske asyrý merzimderi aqparattyq tehnologııalardyń damý jáne eskirý merzimderine saı kelmeıtindikten, jahandyq jáne óńirlik aqparattyq júıelerdi qurý men engizý jónindegi jobalarǵa tikeleı bıýdjettik ınvestıtsııalardy josparly túrde azaıtatyn bolady.
      Saladaǵy óndiristik protsesterdi aqparattandyrýdyń dástúrli tásilderimen qatar, patsıentterdiń densaýlyq jaǵdaıyn utqyr medıtsınalyq qurylǵylardyń kómegimen alystan avtomattandyrylǵan monıtorıngteý sekildi ınnovatsııalyq AKT engizýdi qoldaý júzege asyrylatyn bolady.
      Medıtsınalyq kómektiń ıntegratsııalanǵan úlgisin iske asyrý sheńberinde patsıentterdiń medıtsınalyq qyzmetkerlerdiń qabyldaýyna óz betinshe onlaın jazylýy, naqty ýaqyt rejıminde konsýltatsııa berý jáne patsıentterdi jeke statsıonarlyq kompıýterler men smartfondardy paıdalana otyryp baqylaý kezeń-kezeńimen engiziledi.
      Klasterlik júıeniń jumysyn basqarý jáne úılestirý úshin ulttyq telemedıtsına jelisi keńeıtilip*, qoldanystaǵy aqparattyq júıeler sheńberinde aqparattyq tehnologııalar jetildiriledi.
      Kózdelgen sharalardy sátti iske asyrý jáne aqparattyq júıelerdiń tıimdi paıdalanylýyn qamtamasyz etý úshin densaýlyq saqtaý júıesi mamandaryn aqparattandyrý máseleleri jóninde oqytý boıynsha keń aýqymdy is-sharalar iske asyrylady.

      Membaǵdarlamany iske asyrý 2016-2019 jyldarǵa eseptelgen jáne:
      1) qoǵamdyq densaýlyq saqtaý qyzmetin qurýdy;
      2) medıtsınalyq-sanıtarııalyq alǵashqy kómekti basymdyqpen damytýdy;
      3) medıtsınalyq kómektiń barlyq deńgeıleriniń ıntegratsııasyn damytýdy;
      4) densaýlyq saqtaý salasyndaǵy menedjmenttiń tıimdiligin damytýdy, korporatıvtik basqarý elementterin engizýdi;
      5) densaýlyq saqtaý salasynda jekeshe sektordy jáne básekelestikti ári qaraı damytýdy: densaýlyq saqtaý obektilerin senimgerlik basqarýdy jáne jekeshelendirýdi, jeke otbasylyq praktıkany damytýdy;
      6) adamı resýrstardy strategııalyq basqarýdy damytýdy;
      7) medıtsınalyq bilim berýdi jańǵyrtýdy, medıtsına ǵylymyn, bilim berýdi jáne praktıkany ıntegratsııalaýdy;
      8) mektep medıtsınasyn densaýlyq saqtaý júıesinde odan ári damytýdy;
      9) halyqaralyq standarttardyń negizinde dári-dármekpen qamtamasyz etýdi jetildirýdi;
      10) mindetti áleýmettik medıtsınalyq saqtandyrýdy engizýdi;
      11) memlekettiń, kásiptik qoǵamdastyqtar men patsıentterdiń áriptestigi arqyly medıtsınalyq kórsetiletin qyzmetter sapasyn basqarý júıesin damytýdy;
      12) densaýlyq saqtaý salasy ınfraqurylymynyń tıimdiligin arttyrýdy jáne ońtaılandyrýdy;
      13) densaýlyq saqtaý salasyndaǵy aqparattyq tehnologııalardy odan ári damytýdy kózdeıdi.

      Baǵdarlamany iske asyrýǵa 2016-2019 jyldary memlekettik bıýdjet qarajaty, sondaı-aq Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasynda tyıym salynbaǵan basqa da qarajat baǵyttalatyn bolady.
      Baǵdarlamany iske asyrýǵa jumsalatyn jalpy shyǵyndar 1 969 729 500 myń teńgeni quraıdy.
      Bıýdjet qarajatynan qarjylandyrýdyń jalpy kólemine keıinnen MÁS qorynyń qarajaty qosylady.
      Baǵdarlamany qarjylandyrý kólemi Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasyna sáıkes tıisti qarjy jyldaryna arnalǵan respýblıkalyq jáne jergilikti bıýdjetterdi bekitý kezinde jáne respýblıkalyq jáne jergilikti bıýdjetterdiń, Medıtsınalyq áleýmettik saqtandyrý qorynyń kiris bóligi múmkindikteri turǵysynan, sondaı-aq basqa da balamaly kózderdiń tartylýymen naqtylanatyn bolady.

      Eskertpe:
      *- is-sharalardy iske asyrý jekeshe ınvestıtsııalar jáne basqa da balamaly qarjylandyrý kózderin tartý arqyly júzege asyrylatyn bolady;
      **- is-sharalardy iske asyrý Áleýmettik medıtsınalyq saqtandyrý qorynyń kiris bóligi turǵysynan júzege asyrylatyn bolady.

© 2012. Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrliginiń "Respýblıkalyq quqyqtyq aqparat ortalyǵy" ShJQ RMK