Qazaqstandaǵy jeke detektıvter zań qabyldanǵanǵa deıin nemen aınalysady

Degenmen, bul sala ókilderi elde burynnan jumys istep keledi. Olar joǵalǵan adamdardy izdeýmen qatar, seriktesterdiń senimdiligin tekserip, azamattarǵa túrli kúrdeli jaǵdaılarda kómek kórsetedi. Alaıda arnaıy zańnyń bolmaýy olardyń qyzmetin tolyq retteýge múmkindik bermeı otyr. Sol sebepti olar resmı túrde detektıv retinde emes, keńesshi, qaýipsizdik salasynyń mamany nemese taldaýshy retinde jumys isteýge májbúr.

Salanyń qalaı jumys isteıtini týraly Astanada qyzmet etetin jeke detektıv Dýlat Kazinform tilshisine aty-jónin jarııalamaý shartymen aıtyp berdi.

Qylmystyq izdestirýden – jeke tájirıbege

— Men eńbek jolymdy qylmystyq izdestirý bóliminde bastap, 2006 jylǵa deıin qyzmet ettim. Qyzmetten ketkennen keıin de osy baǵytqa jaqyn jumyspen aınalysýdy jalǵastyrdym. Іzdestirý salasynan ketýime ómirimdi ózgertýge degen qajettilik sebep boldy, óıtkeni jumys ýaqytymnyń basym bóligin alyp, únemi issaparlar men kúdiktilerdi ustaý sharalarymen baılanysty edi. Sonyń saldarynan otbasyna ýaqyt bólý qıyn boldy, sondyqtan otbasy quryp, bos ýaqytymdy kóbeıtkim keldi. 

Alǵashynda bul ispen ózim ǵana aınalystym, keıin osy salaǵa qyzyǵýshylyǵy bar, jumys isteýge daıyn adamdar qosyla bastady. Jeke detektıv tek quqyq qorǵaý organdarynyń burynǵy qyzmetkerleri ǵana bolady dep aıtýǵa kelmeıdi, bul kóbine mamandyqqa degen qyzyǵýshylyqqa baılanysty. Munda qarapaıym azamattar da jumys isteı alady, eń bastysy — salaǵa qyzyǵýshylyq pen adamdarmen jáne aqparatpen jumys isteýge daıyn bolý.  

Negizgi suranys – otbasy jáne mámile qaýipsizdigi

— Kóbine adamdar otbasylyq-turmystyq máseleler boıynsha júginedi. Meniń negizgi baǵytym — izdestirý, ıaǵnı bıologııalyq ata-analardy tabý jáne úzilgen baılanystardy qalpyna keltirý. Sonymen qatar tapsyrys berýshiler alaıaqtarǵa tap bolmaýy úshin seriktesterdi tekserý qyzmeti de suranysqa ıe.

— Tapsyrys berýshilerdiń ortaq beınesin sıpattap bere alasyz ba?

— Bul jerde naqty shekteý joq, tapsyrys berýshi kez kelgen adam bolýy múmkin. Árkim ártúrli jaǵdaımen keledi. Kóp jaǵdaıda biz olarmen betpe-bet kezdespeımiz, óıtkeni jumys negizinen onlaın júrgiziledi. Adam álemniń kez kelgen jerinde bolýy múmkin, al biz onyń máselesin sheshýmen aınalysamyz.

— Qyzmet quny qalaı belgilenedi?

— Quny istiń kúrdeliligine, oǵan ketetin ýaqyt pen qosymsha shyǵyndarǵa baılanysty. Keıbir jumysty 20 myń teńgege de oryndaýǵa bolady, al keıbiri odan qymbatqa túsedi. Degenmen zańǵa qaıshy keletin tapsyrystardy qabyldamaımyz.

Polıtsııa men jeke detektıv jumysynyń aıyrmashylyǵy qandaı?

— Quqyq qorǵaý organdary óz mindetin atqarady. Al jeke detektıvter negizinen jeke jáne kommertsııalyq sıpattaǵy máselelermen aınalysady. Mysaly, qaýipsizdik qyzmeti joq nemese seriktesterine kúmáni bar kompanııalar olardy tekserý úshin bizge júginedi. Mundaı jaǵdaıda biz táýelsiz maman retinde tapsyrys berýshiniń múddesin kózdeımiz.

Keıde adamdar otbasylyq máselelermen keledi. Mysaly, bir adam jubaıynyń opasyzdyq jasaǵanyna senip, ajyrasýǵa daıyn turady. Mundaıda asyǵys sheshim qabyldamaýǵa keńes beremiz. Aldymen jaǵdaıdy anyqtap alǵan durys, óıtkeni keıde kúdik rastalmaıdy. Sondyqtan eń áýeli mán-jaıdy tekserip, múmkin bolsa, otbasyn saqtap qalýǵa tyrysý kerek, sodan keıin ǵana sheshim qabyldanady.

Sonymen qatar óndiristik jaǵdaılarǵa qatysty ótinishter de bolady. Bir jaǵdaıda tapsyrys berýshiniń týysy jumys ornynda kóz jumǵan. Quqyq qorǵaý organdary ony jazataıym oqıǵa dep tanyǵanymen, tapsyrys berýshi buǵan senbeı, kisi óltirý bolýy múmkin dep kúmándanǵan. Biz oqıǵa ornyna baryp, mán-jaıdy tekserip, bolǵan jaǵdaıdy túsindirdik. Nátıjesinde bul shynymen jazataıym oqıǵa ekeni anyqtalyp, tapsyrys berýshiniń kúdigi seıildi.

— Este qalǵan taǵy qandaı ister bar?

— 20 jyl ishinde túrli tapsyrmalar boldy, biraq bárin aıta berýge bolmaıdy — tapsyrys berýshilerdiń qupııalylyǵy saqtalýy tıis. Bul jumysta quqyq qorǵaý organdaryndaǵy tájirıbe kóp kómektesedi.

Mysaly, bir tapsyrys berýshiniń týysy shetelde qyzmet etip júrip óz-ózine qol jumsaǵan. Bul oqıǵa shamamen 40 jyl buryn bolǵan. Sol istiń mán-jaıyn qaıta qaraý qajet boldy. Biz buryn birge qyzmet etken adamdardy, kýágerlerdi áleýmettik jeliler arqyly álemniń ár túkpirinen izdedik. Bul ońaı bolǵan joq, biraq nátıjesinde qajetti derekter tabyldy.

Qazirgi kezde ınternettegi alaıaqtyq jıilep ketti. Ásirese onlaın tanysý kezinde adamdardan aqsha suraý jaǵdaılary jıi kezdesedi.

— Mundaı jaǵdaıda quqyq qorǵaý organdaryna habarlaısyzdar ma?

— Iá, mindetti túrde habarlaımyz. Tapsyrys berýshige aldyn ala eskertiledi: eger jumys barysynda qylmysker anyqtalsa, bul týraly tıisti organdarǵa aqparat beriledi. Mysaly, bir jaǵdaıda alaıaq shetelge qashyp ketken. Biz onyń ornalasqan jerin anyqtadyq, tapsyrys berýshi bul málimetti quqyq qorǵaý organdaryna usyndy. Sonyń nátıjesinde kúdikti ustaldy.

— Qazirgi tańda arnaıy zań bolmasa, qandaı erejelerge súıenip jumys isteısizder?

— Jumysymyzdyń negizi — Qazaqstan Respýblıkasynyń qoldanystaǵy zańnamasy. Jeke zań ázirge qabyldanbaǵanymen, Eýropanyń birqatar elinde de detektıvter arnaıy retteýsiz jumys isteıdi. Jalpy, bizdiń qyzmet adamdar óz máselesimen jalǵyz qalǵan kezde baǵyt-baǵdar berip, sheshim tabýǵa kómektesýge baǵyttalǵan.

— Sizdiń oıyńyzsha, jeke detektıvtik qyzmet týraly zań qabyldansa, ne ózgeredi?

— Zań halyqaralyq tájirıbege negizdelip, tek shekteýlermen ǵana shektelmeýi tıis. Sonymen qatar bul salada tek burynǵy quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetkerleri emes, qarapaıym azamattardyń da jumys isteýine múmkindik berilýi mańyzdy. Sondaı-aq detektıvterdi daıarlaıtyn arnaıy kýrstar nemese oqý ortalyqtaryn ashý qajet dep sanaımyn. Onda zańnamamen jumys isteý, tapsyrys berýshimen qarym-qatynas jáne psıhologııa negizderi úıretilýi tıis. Bul asa mańyzdy, óıtkeni keıde emotsıonaldyq turǵydan kúrdeli jaǵdaıda júrgen adamdarmen jumys isteýge týra keledi.

Buǵan deıin QR Prezıdenti janyndaǵy Adam quqyqtary jónindegi komıssııa tóraǵasy, Konstıtýtsııalyq sot janyndaǵy ǵylymı-konsýltatıvtik keńes múshesi Igor Rogov Qazaqstanda jeke detektıvtik qyzmet zańmen rettelmegenin aıtqan bolatyn. Onyń sózinshe, bul naryq is júzinde qalyptasqanymen, naqty erejeler joq, sondyqtan zań qabyldaý qajettiligi áldeqashan týyndaǵan.

Aıta keteıik, zań jobasyna sáıkes jeke detektıvtik qyzmet lıtsenzııalanatyn kásipkerlik qyzmet túrine jatqyzylýy múmkin.