Qazaqstandaǵy konstıtýtsııalyq reforma: sheteldik BAQ ne jazdy
ASTANA. KAZINFORM – Jahandyq medıa Qazaqstandaǵy josparlanyp otyrǵan konstıtýtsııalyq reformalarǵa aıryqsha nazar aýdaryp otyr. Bul ózgerister eldiń syrtqy seriktesteri úshin qandaı mańyzǵa ıe? Tolyǵyraq Kazinform tilshisiniń sholýynan oqyńyz.
Birpalataly Parlament: Qazaqstannyń jańa saıası qurylymy Eýropa úshin mańyzy qandaı?
Eureporter basylymy Qyzylordada ótken Ulttyq quryltaıdyń V sessııasynda usynylǵan basty bastamalardy taldap, olardyń halyqaralyq mańyzyn túsindirdi. Sessııada birpalataly Parlamentke kóshý jáne ony «Quryltaı» dep ataý, Halyq keńesiniń qurylýy, vıtse-prezıdent ınstıtýtyn engizý, sondaı-aq Konstıtýtsııalyq komıssııa jumysy nátıjesinde ótkiziletin jalpyulttyq referendým qaraldy.
Basylym bul reformalardyń tek ákimshilik ózgeris emes ekenin, olar bılik qurylymyn jańasha qaraýǵa jáne eldiń turaqtylyǵyn nyǵaıtýǵa baǵyttalǵanyn atap ótti. Sonymen birge, bul bastamalar Qazaqstannyń halyqaralyq seriktesteri úshin de mańyzdy. El energetıkalyq qaýipsizdik, mańyzdy shıkizat jetkizilimderi jáne Orta dáliz arqyly Eýropa men Azııany baılanystyrýda basty seriktes bolyp sanalady.
– Usynylyp otyrǵan bir palataly Parlament tıimdilikti arttyrýǵa baǵyttalǵan. Ol qyzmetterdiń qaıtalanýyn azaıtyp, ınfraqurylym, energetıka jáne ónerkásip salasyndaǵy sheshimderdi qabyldaýdy jyldamdatady, - dep jazdy Eureporter.
«Quryltaı» ataýy reformalardy tarıhı dástúrmen baılanystyryp, olardyń sımvoldyq mánin kúsheıtedi. Halyq keńesi memleket pen qoǵam arasyndaǵy baılanysty nyǵaıtyp, áleýmettik jáne etnıkalyq talaptardy jınaýǵa múmkindik beredi. Vıtse-prezıdent ınstıtýty bıliktiń sabaqtastyǵyn saqtap, tranzıt táýekelin azaıtady jáne uzaq merzimdi basymdyqtardyń turaqtylyǵyn qamtamasyz etedi. Konstıtýtsııalyq komıssııa barlyq protsestiń zańdylyǵy men tutastyǵyn qadaǵalaıdy, bul reformalardyń qoǵamǵa ashyq ári túsinikti ótýine jaǵdaı jasaıdy.
Eureporter baǵalaýynsha, birpalataly Parlamenttiń qurylýy Astananyń geosaıası turaqsyzdyq jaǵdaıynda memlekettiń turaqtylyǵyn nyǵaıtýǵa umtylatynyn, sonymen birge bıznes pen halyqaralyq seriktestikke ashyq ekenin kórsetetin mańyzdy sıgnal bolyp tabylady. Reformalardyń óńirler arasyndaǵy qatynastarǵa áseri kelesi onjyldyqta Eýropalyq Odaq pen Qazaqstan arasyndaǵy yntymaqtastyq arqyly aıqyndalady.
The Times of Central Asia: Toqaev Ulttyq quryltaıdy almastyrýǵa baılanysty aýqymdy reformalardy usyndy
The Times of Central Asia basylymynyń habarlaýynsha, Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev Ulttyq quryltaı men Halyq Assambleıasyn joıý josparyn jarııalap, olardyń ornyna memleket pen qoǵam arasyndaǵy jańa ózara áreket mehanızmderin usyndy. Bul qadam Qyzylordada ótken Ulttyq quryltaıdyń V sessııasynda jarııalanyp, Prezıdenttiń reformatorlyq baǵdarlamasynda sheshýshi kezeńge aınaldy.
Toqaevtyń aıtýynsha, burynǵy konsýltatıvtik qurylymdar ýaqyt óte kele bir-biriniń fýnktsııalaryn qaıtalaı bastaǵan jáne sheshim qabyldaýda shekteýli ókiletke ıe bolǵan. Sondyqtan jańa mehanızmder parlamenttik qurylymdy kúsheıtip, bılik sheshimderiniń sapasy men tıimdiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan.
Basylym Májilis depýtaty Nıkıta Shatalovtyń pikirin keltirdi. Depýtattyń aıtýynsha, Halyq keńesin qurý – burynǵy organdardy jaı biriktirý emes, kerisinshe parlamenttik qurylymdy kúsheıtip, oǵan kóbirek ókilettik pen jaýapkershilik berýdi kózdeıdi.
Reformalardy qoldaýshylar bul ózgerister 2022 jyldan keıin bastalǵan parlamenttik baqylaýdy kúsheıtý kýrsyn jalǵastyrady dep sanaıdy. Al synshylar jańa ınstıtýttardyń qanshalyqty táýelsiz bolatynyna baılanysty naqty eseptiliktiń qalyptasatynyn eskertedi. ıAǵnı reformalardyń tabysty bolýy tek olardyń táýelsizdigi men naqty ókilettilikterine baılanysty bolady.
Caspian Post: Qazaqstan 2026 jyly saıası júıesin nege qaıta quryp jatyr?
The Caspian Post basylymynyń jazýynsha, álemdik saıasat turaqsyzdyq pen qaqtyǵystar dáýirine enip jatqan qazirgi jaǵdaıda Qazaqstandaǵy ishki saıası ózgerister halyqaralyq mańyzǵa ıe bola bastady.
Qaqtyǵystar, saýda shıelenisteri jáne strategııalyq belgisizdik jaǵdaıynda 2026 jylǵy 20 qańtarda Qyzylordada ótken V Ulttyq quryltaı eldiń ınstıtýtsıonaldyq damýy úshin sheshýshi núkte boldy.
Basylymda aldaǵy ózgerister 2022 jylǵy reformalardan beri eń aýqymdy bolyp baǵalanatyny atap ótildi.
– Jalpy alǵanda, reformalar ınstıtýttyq qaıtalanýdy qysqartýǵa, bılik ıerarhııasyn naqtylaýǵa jáne turaqsyz álemde ótpeli kezeńdi tıimdi basqara alatyn boljamdy ári senimdi júıe qurýǵa baǵyttalǵan, - dep jazady Caspian Post.
The Diplomatic Insight: Qazaqstandaǵy ınstıtýtsıonaldyq ózgerister jáne strategııalyq basqarý
Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev 20 qańtarda Ulttyq quryltaıda eldiń saıası júıesin jańartý jónindegi aýqymdy bastamalardy jarııalady. The Diplomatic Insight basylymynyń jazýynsha, bul qadam eldiń saıası damýy úshin mańyzdy beles bolyp otyr. Bastamalardy dál osy ýaqytqa saı tańdaý da kezdeısoq emes: Qazaqstan bir ýaqytta Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa tóraǵalyq etedi jáne «Shyǵys–Batys» pen «Soltústik–Ońtústik» negizgi tranzıttik dálizderin damytýda basty ról atqarýda.
Reformalardyń basty maqsaty – basqarý júıesin turaqty, boljamdy jáne tıimdi etip qurý.
Osy maqsatta vıtse-prezıdent ınstıtýtyn engizý qarastyrylǵan. Bul qurylym memleketke syrtqy saıasatty tıimdi júrgizýge jáne daǵdarys jaǵdaılaryn basqarýǵa qosymsha múmkindikter beredi. Sonymen birge, halyqaralyq seriktesterge bıliktiń aýysýy kezinde tártip pen boljamdylyq qamtamasyz etiletini týraly naqty sıgnal beredi. Prezıdent Toqaevtyń aıtýynsha, bul qadam prezıdenttik bıliktiń qurylymyn ózgertýge emes, ǵalamdyq turaqsyzdyq jaǵdaıynda eldiń qaýipsizdigin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan.
The Diplomatic Insight basylymy reformalardy eldiń bolashaǵyn qorǵaýǵa baǵyttalǵan pragmatıkalyq qadam dep baǵalaıdy. Olardyń tabysty bolýy – iske asyrý sapasyna, referendýmǵa degen halyq senimine jáne konstıtýtsııalyq ózgeristerdi turaqty ınstıtýtsıonaldyq tájirıbege aınaldyra alý qabiletine baılanysty.
Maqalanyń aǵylshyn tilindegi túpnusqasyn myna jerden oqýǵa bolady.
Aıta keteıik, Konstıtýtsııalyq reforma jónindegi komıssııa 24 qańtarda jumysyn bastap, azamattar men sarapshylardan túsken barlyq usynystardy salystyrmaly kestege engizgen. Búgin tórtinshi otyrys ótti, onda adamnyń jeke basyna tıispeý, «Mıranda erejesi» bekitildi.