Qazaqstandaǵy Konstıtýtsııalyq reforma qytaılyq áleýmettik jelide qalaı talqylanyp jatyr
ASTANA. KAZINFORM — Qazaqstandaǵy Konstıtýtsııalyq reforma jyl basynan beri basty jańalyqtardyń biri retinde álem jurtshylyǵynyń nazaryn ózine aýdara bastady. Іrgemizdegi Qytaıda elimizdegi sońǵy saıası úderisterdi blogerler men qarapaıym ınternet qoldanýshylary talqylap jatyr.
ońǵy kezde qytaılyq blogerler Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń bastamasymen qolǵa alynǵan saıası reformalardyń zańdy jalǵasy retinde baǵalanǵan jańa Konstıtýtsııa jobasy týraly jańalyqtardy ústinen ilip áketip, qalyń kópshilikpen edel-jedel bólisip jatyr.
Kóbinese Kazinform halyqaralyq aqparat agenttiginiń qytaı tilindegi jańalyqtaryna silteme jasalǵan bul jazbalar men saraptamalar birden qalyń kópshiliktiń nazaryna ilinip, qyzý pikirtalasqa muryndyq bolyp jatqany baıqalady.
Qytaılyq blogerlerdiń bizdegi Konstıtýtsııalyq reformaǵa ár qyrynan, jan-jaqty taldaý jasaýǵa tyrysqany baıqalady. Onyń sebebi túsinikti de, Qazaqstan — Qytaıdyń jaqyn jáne mańyzdy kórshisi. «Bir beldeý, bir jol» bastamasy alǵash Astanada aıtyldy jáne Qazaqstan atalǵan bastamaǵa alǵashqylardyń biri bolyp qosylǵan. Sondaı-aq, Qazaqstan — Qytaıdyń Ortalyq Azııadaǵy eń basty saýda-ekonomıkalyq seriktesi.
Bul rette táýelsizdik alǵan otyz bes jylǵa taıaý ýaqyt bederindegi memlekettik qurylystyń qalyptasý jáne nyǵaıý úderisteri, Qazaqstan Respýblıkasy bastan ótkergen saıası, áleýmettik, ekonomıkalyq jáne Konstıtýtsııalyq reformalar, sýperprezıdenttik júıeniń tarıhı-kezeńdik qajettiligi men saldarlary, elimiz ustanǵan kópvektorly dıplomatııalyq saıasat, 2022 jyldan keıin eldiń áleýmettik-ekonomıkalyq ómirinde qarqyn alǵan oń ózgerister kóbirek tilge tıek bolǵany ańǵarylady.
Sondaı-aq «kúshti Prezıdent — yqpaldy Parlament — esep beretin Úkimet» tujyrymdamasy aıryqsha qyzyǵýshylyq týdyryp, eldegi saıası úderisterdiń máni men bolashaq yqtımal baǵyty jaıly ájeptáýir tolǵanystar jasalǵan.
Mysaly, 300 myńnan astam oqyrmany bar ıÝıın Kelemao eldiń táýelsizdik kezeńindegi tarıhyna sholý jasaı kele, Qazaqstanda sýperprezıdenttik júıege núkte qoıylǵanyna, jańa Konstıtýtsııa boıynsha Prezıdent, parlament jáne úkimet birin-biri jiti qadaǵalap, ózara úılesimdi áreket etetin jańa júıeniń jobasy jasalǵanyna nazar aýdarypty.
Bloger vıtse-prezıdent ınstıtýtynyń Qazaqstan úshin mańyzy, bılik transformatsııasyna baılanysty jańa erejelerdiń engizilýi, qos palataly parlamentten bir palataly quryltaıǵa aýysýdyń ulttyq-tarıhı dástúr men zamanaýı saıası mádenıetti úılestirý boıynsha aıryqsha máni, halyq keńesiniń el men halyq arasyn jalǵaıtyn konsýltatsııalyq organ retindegi mártebesi men qyzmeti týraly pirin bildirdi.
«Kezekti reformanyń súıindiretin basty ereksheligi — bul joly Qazaqstan shetten eshkimdi kómekke shaqyrǵan joq, bótenniń qabaǵyna qaraǵan joq, ózine laıyq júıeni keleli keńespen óz betinshe bekitti. Qasym-Jomart Toqaev osy arqyly kúlli álemge Qazaqstandyq joldyń qandaı bolatynyn anyq kórsetti. Aıǵaı-shýsyz, ymyramen, jalpy halyqtyń mámilesimen iske asyp jatqan ózgerister Orta Azııa elderi úshin de úlgi bolatyny daýsyz», dep túıindegen eken.
Árıne, bizdi Qytaıdaǵy qarapaıym jurtshylyqtyń elimizdegi saıası reforma týraly qalaı oılaıtyny da qyzyqtyrdy. Sholyp qaraǵanymyzda, qytaılyq jeli qoldanýshylaryn eldegi saıası turaqtylyq jalǵasa ala ma, Konstıtýtsııalyq reforma memlekettik basqarýdyń tıimdiligine qalaı áser etýi múmkin, aımaqtaǵy kúshter qurylymyna áseri qandaı, Qytaı men Qazaqstan qarym-qatynasyna yqpal ete me degen suraqtar kóbirek qyzyqtyrǵanyn baıqadyq.
Jazylyp jatqan pikirlerdiń basym kópshiligi — reformaǵa sáttilik tilegen izgi tilekter men úmitke toly jazbalar. «Qazaqstan órkenıet jolynda», «Bılik halyqqa qaıtarylyp jatyr», «Qazaq halqy qandaı baqytty», «Qazaqstanda quqyq ústemdigine baǵdarlanǵan jańa júıe qurylyp jatqany qýantady», «Zamanmen birge ilgeri jyljyp, burynǵynyń negizinde eskini jańartqan, eldikti nyǵaıtqan, Qazaqstan tek alǵa!», «Bul zamana talabyna beıimdelgen, jańalyqqa jaqtas bolǵan, demokratııaly, erkin jáne órkenıetti qoǵamǵa qaraı nyq qadam basqan qaıyrly reforma, qazaq halqyna sáttilik!» degen pikirlerdi oqyǵanda, jaqyn kórshiniń iltıpatyna kóńilimiz kádimgideı marqaıyp qaldy.
Túıindep kelgende, bizdegi Konstıtýtsııalyq reforma týraly qytaılyq áleýmettik jelide kóterilgen pikir-talas qytaı qoǵamynyń kórshi elderdegi saıası úderisterge beıjaı qaramaıtynyn, Qytaı azamattarynyń memlekettik basqarý modeline baılanysty ózgeristerge aıryqsha qyzyǵýshylyq tanytatynyn kórsetti.
Jalpylaı aıtqanda, reformany qoldaýshylardyń, oǵan tileýles bolǵandardyń úni basym.
Qazaqstandaǵy Konstıtýtsııalyq reforma elimizdiń saıası ómirindegi kezeńdik máni bar aıtýly oqıǵa ǵana emes, sonymen birge qazirdiń ózinde qytaı qoǵamyna Ortalyq Azııadaǵy saıası-áleýmettik transformatsııany jańa qyrynan tanýǵa múmkindik beretin fenomendik qubylysqa aınalyp úlgerdi.
Osyǵan deıin Qazaqstannyń jańa Konstıtýtsııa jobasy álemdik BAQ-ta tarıhı sheshim retinde baǵalanyp otyrǵany týraly jazdyq.