Qazaqstandaǵy et ındýstrııasy: naryq eksportqa daıyn ba
ASTANA. KAZINFORM - Qazaqstannyń mal sharýashylyǵy júıeli ózgerister kezeńinde tur – uzaq jyldar boıy negizinen ishki naryqqa baǵdarlanǵan jáne jeke-jeke damyǵan sala búginde bir ýaqytta jańa syn-qaterler men múmkindikterge tap bolyp otyr.
Turan qazaqstandyq mal ósirýshiler qaýymdastyǵy men Dala.Camp kásibı qaýymdastyǵynyń analıtıkalyq derekterine sáıkes, etke álemdik suranys artyp keledi, eksportqa básekelestik artyp keledi, veterınarlyq standarttar men óndiris standarttary ózgerý ústinde, al el ishinde turaqty jáne basqarylatyn damý modeline kóshý qajettiligi barǵan saıyn baıqalady.
Sarapshylardyń pikirinshe, dál búgin qabyldanatyn sheshimder Qazaqstannyń jahandyq jetkizý tizbekterine kiriktirilgen, eksportqa baǵdarlanǵan ári ornyqty ónerkásip qalyptastyra ala ma, joq pa — sony aıqyndaıdy.
FAO men USDA derekterin qosa alǵanda, birqatar derekkózdiń baǵalaýy boıynsha, álemdegi iri qara sany shamamen 0,9-1,1 mlrd bas, al 2022-2024 jyldary álemdegi sıyr eti óndirisiniń kólemi jylyna 58-61 mln tonna deńgeıinde.
AQSh, Brazılııa jáne Úndistan áli de iri óndirýshiler qatarynda. Al etke (sonyń ishinde sıyr etine) jahandyq suranys turaqty ósip otyr: buǵan halyq sanynyń ósýi, damýshy elderdegi ál-aýqattyń artýy jáne Azııa men Afrıkadaǵy tamaqtaný ádetteriniń ózgerýi sebep bolyp otyr.
Alaıda, ázirge Qazaqstan sıyr etiniń álemdik naryǵynda mańyzdy oıynshy emes: eksporttaýshy elder boıynsha salystyrmaly materıaldarda elimiz júıeli álemdik eksporttaýshylar tobyna kirmeıdi jáne jahandyq jetkizilimderdiń eleýli úlesin qalyptastyrmaıdy.
Sonymen qatar, sıyr etiniń álemdik naryǵy joǵary shoǵyrlanǵan – eksportty sapa standarttaryn, ónimdi segmentteýdi (muzdatylǵan/salqyndatylǵan) jáne naryqtyń baǵa logıkasyn aıqyndaıtyn shekteýli elder ǵana (sonyń ishinde Brazılııa, Úndistan, AQSh, Aýstralııa) qalyptastyrady.
Osy oraıda Qazaqstannyń mańyzdy qurylymdyq artyqshylyǵy saqtalyp otyr: elimiz iri qara mal sany kóp memleketterdiń álemdik tobyna kiredi: Turan qaýymdastyǵynyń málimeti boıynsha, Qazaqstan 8,6 mln mal basy sanymen 39-oryndy ıelendi.
Alaıda, bul resýrs eksportqa jáne qaıta óńdeýge aınalmaıdy. Geografııalyq ornalasý qosymsha artyqshylyq sanalady: jetkizilimderdiń logıstıkalyq kartasynyń baǵalaýy boıynsha negizgi naryqtarǵa qoljetimdilik 2-den 10 kúnge deıingi merzimde qamtamasyz etilýi múmkin, bul Qazaqstandy qashyqtaǵy eksporttaýshylarǵa qaraǵanda tıimdi etedi.
El ishinde shıkizat bazasy men qaıta óńdeý arasyndaǵy qurylymdyq alshaqtyq saqtalady: analıtıkalyq materıaldar bir mezgilde ishki naryqtaǵy sıyr etiniń tapshylyǵyn jáne et óńdeıtin kásiporyndardyń júktemesiniń azdyǵyn kórsetedi — bul «ferma — qaıta óńdeý — naryq» tizbeginiń júıelik tıimsizdiginiń belgisi.
Ósýdiń negizgi kedergisi jeke qosalqy sharýashylyqtardyń (JQSh) ústemdigi bolyp qala beredi: mal basynyń basym bóligi eksporttyq tizbekterge ıntegratsııalanbaǵan, álsiz standarttalǵan jáne qarjylandyrý men basqarýǵa qol jetimdiligi shekteýli segmentte shoǵyrlanǵan.
Sarapshylar Qazaqstannyń eksporttyq áleýeti suranyspen emes, salanyń ishki uıymdastyrylýymen — mal basynyń qurylymymen, standarttaý deńgeıimen, basqarýmen, kooperatsııamen shekteletinin atap ótti.
Qosymsha táýekel faktory baǵa qubylmalylyǵyn kúsheıtetin jáne fermerlerdiń ınvestıtsııalyq motıvatsııasyn tómendetetin turaqty offteık mehanızmderiniń bolmaýy bolyp qala beredi. Bul rette salaǵa ınvestıtsııalar fragmenttik sıpatqa ıe, al óndiristik kórsetkishter kóbine sonymen birdeı ekonomıkalyq nátıje bermeıdi.
Osy jáne basqa máseleler Qazaqstannyń etti mal sharýashylyǵyn damytýdyń mańyzdy baǵdarlary qalyptasatyn halyqaralyq salalyq alań – Dala.Camp Forum 2026 sharasynda kásibı talqylaý taqyryby bolady.
Forýmnyń maqsaty – aldaǵy 10 jylǵa salaǵa qarqyn beretin, onyń mádenıetin qalyptastyryp, damýyn aıqyndaıtyn kúshti kásibı platforma qurý.
Forým 2026 jylǵy 14-15 aqpan kúnderi Rixos Burabay-da «Qazaqstannyń et ındýstrııasyndaǵy iri qara: bolashaqtyń jol kartasy» taqyrybynda ótedi. Іs-shara alańynda fermerlerdi, reprodýktorlardy, bordaqylaý alańdaryn, qaıta óńdeýshilerdi, ınvestorlardy, salalyq sarapshylardy, sondaı-aq memlekettik organdar men halyqaralyq ınstıtýttardyń ókilderin biriktirý josparlanyp otyr.
Forýmǵa QR Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Aıdarbek Saparov ta qatysady dep josparlanyp otyr, bul osy sharanyń memlekettik jáne salalyq kún tártibin qalyptastyrýda mańyzdy ekenin kórsetedi.
Іs-sharaǵa Qazaqstan, Ózbekstan, Qyrǵyzstan, Ázirbaıjan, Tájikstan, AQSh, Brazılııa, Gollandııa, Frantsııa, BAÁ jáne Túrkııadan 150-ge jýyq delegat jınalady.
Qazaqstanda etti mal sharýashylyǵyn damytýǵa arnalǵan forým ótedi.