Qazaqstandaǵy áıelder kásipkerligi: genderlik teńsizdikti joıý úshin ne isteý qajet
ASTANA. KAZINFORM – Qazaqstanda shaǵyn jáne orta bıznes ekonomıkanyń mańyzdy bóligin alyp otyr. 2025 jyly onyń JІÓ-degi úlesi 40,5% kórsetken. Demek, jumyspen qamtý, kásipkerlik belsendilikti arttyrý jáne ekonomıkalyq ósimdi qalyptastyrýda bul sektordyń úlesi orasan. Bıznes nysandarynyń jartysynan astamy áıel kásipkerlerge tıesili. Ekonomıkalyq zertteýler ınstıtýty eldegi áıelder kásipkerligin damytýǵa qandaı qoldaý kórsetiletinin taldap kórdi.
2025 jylǵy 1 qańtardaǵy jaǵdaı boıynsha eldegi 2 mln 71 myń jumys istep turǵan ShOB sýbektisiniń 1 mln 24 myńyn (49,5%) áıelder basqarady. Jumyspen qamtýdaǵy úlesi de aıtarlyqtaı – ShOB sektorynda 4,5 mln adam jumyspen qamtylsa, onyń shamamen 1,54 mıllıony (34%) áıelder basqaratyn kásiporyndarda eńbek etedi.
– Kásipker-áıelder sany kóp bolǵanymen, 2024 jyly olar jeke kásipkerlik pen shaǵyn bıznes aıasynda shoǵyrlanypty. Al turaqty ári aýqymdy kompanııalardaǵy orny shekteýli kúıde qalyp otyr. Basshylyq qyzmette de osyndaı erekshelik baıqalady: orta kásiporyndardaǵy áıel basshylardyń úlesi – 34,3%, shaǵyn kásiporyndarda – 29%, al iri bızneste nebári – 19,1%, – dep jazylǵan ınstıtýt habarlamasynda.
Áıelder basqaratyn kásiporyndardyń basym bóligi saýda (438,3 myń), ózge qyzmet túrleri (179,8 myń) jáne aýyl, orman jáne balyq sharýashylyǵy (81,9 myń) salasynda tirkelgen.
Salalarǵa bólip qarastyrsaq áıelder saýda, bilim berý, densaýlyq saqtaý jáne qyzmet kórsetý salalarynda kóbirek shoǵyrlansa, al erler – qurylys, kólik, ónerkásip jáne aqparattyq-kommýnıkatsııalyq sektorlarda basym. Tehnologııalyq turǵydan kúrdeli, aýqymy keń, kapıtaldy kóp qajet etetin salalarda áıelder óte az. Elimizde kásipker áıelder jetkilikti, biraq olar aýqymdy bızneste azyraq.
Qazaqstanda áıelder kásipkerligin damytýǵa baǵyttalǵan memlekettik saıasat 2000-jyldardyń basynda qalyptasa bastady. 2000 jyly Úkimet qaýlysymen áıelder kásipkerligin qoldaýǵa qarjy bólý alǵash ret ınstıtýtsıonaldyq deńgeıde bekitildi.
Búginde elimizde keshendi qoldaý júıesi qalyptasqan. «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasynyń «Kásipker áıel» bastamasy konsýltatsııalyq, aqparattyq jáne servıstik qoldaý kórsetedi.
Halyqaralyq áriptestik te mańyzdy ról atqarady. 2021 jyldan bastap Visa men Halyk Bank áıelder bıznesin damytýǵa baǵyttalǵan «She’s Next» baǵdarlamasyn júzege asyrady. 2025 jyly baǵdarlamaǵa IT-bıznes baǵyty qosylyp, tsıfrlyq sektorǵa qoldaý arta tústi.
Granttarmen qatar bıznestegi áıelder úlesi 50%-dan joǵary qatysýshylar 30 mln teńgege deıin 9% mólsherlememen 60 aıǵa deıin jeńildetilgen nesıe ala alady. 2018 jyldan beri bul múmkindikti 630-dan astam kásipker áıel paıdalanǵan.
2024 jyldan bastap «Damý» qory «Úmit» baǵdarlamasyn júrgizip, áıelderge uzaq merzimdi qarjylandyrýdy qoljetimdi etýge jáne shıkizattyq emes sektorlarda bıznesti damytýǵa jaǵdaı jasap keledi.
Eýropalyq qaıta qurý jáne damý bankiniń de qoldaýy orasan zor. Onyń baǵdarlamalary qarjylandyrýmen qatar, konsýltatsııalyq jáne tehnıkalyq kómekti kórsetip, saladaǵy máselelerdi eńserýge baǵyttalǵan. 2023-2025 jyldary bul qoldaý aıtarlyqtaı keńeıdi. 2023 jyly «Women in Business Kazakhstan» II baǵdarlamasyna 35 mln dollarǵa deıin qarajat bólindi, onyń keminde 10%-y «jasyl» jobalarǵa baǵyttaldy. 2024 jyly qosymsha 15 mln dollar, al 2025 jyly taǵy 25 mln dollarǵa deıin qarjy qarastyrylǵan.
Osylaısha, Qazaqstandaǵy áıelder kásipkerligi ekonomıkanyń mańyzdy ári turaqty damyp kele jatqan segmentine aınaldy. Áıelder ShOB sýbektileriniń jartysyna jýyǵyn basqaryp, sektordaǵy jumyspen qamtýdyń úshten birinen astamyn qamtamasyz etedi.
– Desek te saladaǵy máselelerdi sheshý úshin áıelderdiń kásipkerlikpen aınalysýyn arttyrýmen qatar, olardyń bıznesiniń ósýine jaǵdaı jasaý kerek. Qarjy bóletin resýrstardyń qoljetimdiligin arttyrý, bilim berý men keńes berýdi damytý, áıelderdiń tehnologııalyq jáne aýqymdy salalarǵa shyǵýyna jaǵdaı jasaý qajet. Mundaı tásil áıelder kásipkerliginiń ekonomıkadaǵy rólin kúsheıtip, ekonomıkany ártaraptandyrýǵa jáne genderlik teńsizdikti azaıtýǵa múmkindik beredi, – deıdi Ekonomıkalyq zertteýler ınstıtýty.
Aıta keteıik, Astanada áıel kásipkerlerdiń úlesi artyp keledi.
