Qazaqstanda JRVI jáne tumaýmen syrqattanǵandar sany ósken

 Aǵymdaǵy jyly respýblıka boıynsha tumaýǵa qarsy barlyǵy 2 mln-nan astam qaýipti top adamdar (sozylmaly ókpe, júrek-tamyr syrqattanýymen, ımmýndyq jetispeýshiligimen balalar, álsiz jáne jıi aýyratyn balalar, medıtsına qyzmetkerleri jáne júkti áıelder) egildi.

Qazir tumaýǵa qarsy egilý aıaqtalǵanyna baılanysty mynadaı arnaıy emes profılaktıka sharalaryn saqtaý qajet:

- óz-ózińizdi emdeýmen aınalyspaı, respıratorlyq aýrýdyń alǵashqy belgileri paıda bolǵan kezde tez arada dárigerge júginý;

- aýyrǵan adamdarmen qarym-qatynasty shekteý;

- úıde naýqas adam bolǵan jaǵdaıda ony oqshaýlaýdy qamtamasyz etý, naýqas jáne saý adamdar da betperde paıdalanýy qajet. Úı-jaıdy jıi jeldetý jáne barlyq betterdi súrte otyryp, ylǵaldy jınaý júrgizý;

- ımmýnıtetti jaqsartý preparattaryn (anaferon, ınterferon, vıferon, ınterferon ındýktory), vırýsqa qarsy jaqpamaılar (oksalın, antıvır jáne t.b.), polıvıtamınder paıdalaný;

- qoldy sabynmen jıi jáne turaqty jýý, eń jaqsysy - syrqattanǵan kezde nemese naýqasty kútken ýaqytta antıseptıkpen jýý kerek;

- vıtamınder men aqýyzǵa baı, ımmýnıtetti arttyratyn taǵamdardy (pııaz, sarymsaq, shópten, ıtmurynnan jasalǵan sýsyndardy jáne qaraqat, ashytqan qyryqqabat, tsıtrýs sııaqty quramynda S vıtamıni kóp ónimderdi) qoldaný;

- saýyqtyrý jattyǵýlar: júgirý, uzaq qashyqtyqqa júrý, kúndelikti shynyǵý, tynys alý jattyǵýlary (ásirese taza aýada, ormanda, saıabaqta), júzý, monshaǵa barý kerek.

Ýaqytyly den qoıý jáne epıdemııaǵa qarsy, aldyn alý sharalardy qabyldaý maqsatynda Komıtettiń aýmaqtyq organdarymen 1 jeltoqsannan bastap QR halqynyń jiti respıratorlyq vırýstyq ınfektsııalarmen jáne tumaýmen syrqattanýshylyǵyna jáne tumaý vırýsynyń aınalymyna, onyń ishinde oqýshylar arasyndaǵy syrqattanýshylyqqa kúndelikti monıtorıng júzege asyrylady.

Epıdemııalyq maýsymnan bastap (2016 jylǵy 1 qazannan bastap) 6 qańtarǵa 250 myńnan astam JRVI jaǵdaıy, onyń 822 zerthanaly dáleldengen tumaý jaǵdaıy tirkeldi.

JRVI-men syrqattanǵandardyń negizgi úlesin (66 %) balalar quraıdy, 1 jasqa deıingi balalarǵa JRVI-dyń 10%-y, júkti áıelderge 4%-y keledi. Barlyq JRVI-men syrqattanǵandar ishinde oqýshylardyń úles salmaǵy 20%-dy, tumaýmen syrqattanǵandar 15%-dy qurady. Tumaýdyń negizgi asqynýy pnevmonııa bolyp tabylady, ol kóbine qaýipti topqa jatatyndar arasynan baıqalady. Epıdemııalyq maýsym bastalǵannan bastap pnevmonııanyń 5 myńnan astam jaǵdaı tirkeldi, onyń 75% 14 jasqa deıingi balalar arasynan tirkeldi. Sońǵy aptada syrqattanýshylyqtyń baqylaýdaǵy deńgeıi Almaty, Qostanaı oblystarda joǵary. Osyǵan baılanysty bul óńirlerde birinshi kezekte tárbıeleý, bilim berý jáne densaýlyq saqtaý uıymdarynda epıdemııaǵa qarsy, profılaktıkalyq is-sharalardy kúsheıtý týraly oblystardyń Bas memlekettik sanıtarııalyq dárigerleriniń qaýlylary shyǵaryldy. Oqýshylar arasynda toptyq syrqattanýshylyq tirkelgen joq, kanıkýl bastalǵanǵa deıin bilim berý uıymdarynda oqý protsesi toqtatylǵan joq. Uıymdastyrylǵan ujymda JRVI jáne tumaýmen syrqattanýyn aldyn alýdyń eń tıimdi ádisi retinde klasta (topta) nemese tolyq bilim berý uıymda oqý protsesin ýaqytsha toqtatý praktıkasy qoldanylady (syrqattaný deńgeıi klass (toptyń) sanynan 20% jáne odan joǵary nemese protseske jalpy bilim berý uıymnyń 30% jáne odan joǵary qosylǵan jaǵdaıda). Komıtettiń zerthanalyq qyzmeti tumaý vırýsynyń jáne basqa da tumaý emes ınfektsııalardyń aınalymyna monıtorıngti júzege asyrýda. Qazirgi ýaqytta boljam boıynsha anyqtalǵan aǵymdy epıdemııalyq maýsymda vaktsına quramyna kirgen tumaý jaǵdaılarynyń ishinde 48%-y tumaýdyń A(H3N2 Gonk Kong) vırýsy jáne 52%-y V (Brısben) vırýsynyń aınalymy anyqtaldy. Ótken maýsymda halyq arasynda aınalymda bolǵan A (H1N1(pandemııalyq) tumaý vırýspen syrqattaný jaǵdaılary tirkelmegen. Budan basqa aldyńǵy jyldardaǵydaı QR aýmaǵynda paragrıpp, respıratorlyq-sıntsıtıaldy, metapnevmovırýsty, bokavırýsty, rınovırýsty jáne adenovırýsty sııaqty tumaý emes ınfektsııalardyń aınalymy baıqalady. Komıtet demalys aıaqtalýyn jáne balalar, mektep oqýshylary jáne t.b. jańa uıymdastyrylǵan ujym qalyptastyrýyn eskere otyryp, JRVI jáne tumaýmen syrqattanýyn jáne vırýsty ınfektsııalar qozdyrǵyshynyń ózgerýin qantar aıynyń ekinshi jartysy jáne aqpan aıynyń birinshi onkúndikte ósýin boljamdaıdy.

Tumaý - bul tumaý vırýsymen týdyrylatyn tynys alý joldarynyń jiti ınfektsııalyq aýrý. Tumaý vırýsynyń úsh túri bar: A, V jáne S, onyń ishinen keń taraǵan túrleri A jáne V tumaý vırýstary. Tumaýdyń A túri óz kezeginde ózgere alatyn 15 túrin qosady, olar epıdemııa týdyra alady jáne onyń eń qaýipti eki túri jyl saıyn tumaýǵa qarsy maýsymdyq vaktsına quramyna qosylady. Tumaý vırýstarynyń V jáne S túrleri adamdar arasynda epıdemııa týdyrmaıdy. Aýrý jedel bastalady: qaltyraý, bas aýrý, bulshyqetterdiń, aıaq-qoldarynyń, beldiń aýrýy, jaryqtan qorqý, álsizdik jáne adınamııa paıda bolady. Dene temperatýrasy tez ósip, birinshi táýlik sońynda 39oC jáne odan joǵary ósedi. Tumaýdan basqa búgingi kúni 200 astam ártúrli qozdyrǵyshtarynyń tumaýtárizdes aýrýlar belgili (adeno, rıno, respıratorly-sıntıtsıaldy, boko, pnevmo jáne basqa vırýstar) bul aýrý bastalǵannan 7 kún boıy baıqalatyn dene temperatýrasynyń 38oC  joǵary jáne jótelmen ótetin vırýsty aýrý jaǵdaıy. Tumaýtárizdes aýrýlardyń kóptúrliligi jáne vırýsty ınfektsııalar qozdyrǵyshy ózgerýi áserinen tumaýtárizdes aýrýlarǵa qarsy vaktsına joq. Tumaý jáne JRVI aýrý kózi aýrý adam bolyp tabylady. Juqtyrý aýa tamshy jolymen túshkirgende, jótelgende paıda bolady. Infektsııany juqtyrǵannan bastap aýrý bastalǵanǵa deıingi kezeń birneshe saǵattan birjarym táýlik aralyǵynda bolýy múmkin. Uıymdastyrylǵan balalar ujymdarda tumaý jáne JRVI-men syrqattanýdyń ósýine ýaqytyly den qoıý maqsatynda 7172741889 telefony arqyly habarlasyńyz.