Qazaqstanda jaıylymdardyń 40 paıyzy tozǵan – depýtattar dabyl qaqty
ASTANA. KAZINFORM – Jerti tıimsiz paıdalaný onyń tozýyna ákep soqty jáne jaıylymdardy basqarýdyń biryńǵaı tsıfrlyq júıesin engizý qajet. Bul týraly «Aýyl» partııasy» fraktsııasynyń depýtattary Premer-Mınıstr Oljas Bektenovke depýtattyq saýal joldady.
Elimizdegi jer resýrstarynyń 80%-dan astamy aýyl sharýashylyǵy jerlerine tıesili, al olardyń jalpy kólemi 220 mln gektardan asady. Onyń ishinde 190 mln gektary – jaıylym, 25 mln gektary – egistik, 5 mln gektary – shabyndyq jerler.
– Osyndaı orasan zor áleýetke qaramastan, aýyl sharýashylyǵy jerleriniń sapalyq jaǵdaıy kúrdeli máselege aınalyp otyr. Búgingi tańda 100 mln gektarǵa jýyq jer degradatsııaǵa ushyraǵan. Onyń ishinde jaıylymdardyń 40% tozǵan, egistiktiń 30% erozııaǵa shaldyqqan, al sýarmaly jerlerde tuzdaný protsesi kúsheıgen, – dedi depýtat Jıgýlı Daırabaev Májilistiń jalpy otyrysynda.
Onyń aıtýynsha, negizgi másele – jerdiń tapshylyǵynda emes, ony tıimdi paıdalana almaýda. Máselen, jaıylymdardyń tek 90 mln gektary ǵana naqty paıdalanylyp otyr. Qalǵan jerler ınfraqurylymnyń joqtyǵy, sý kózderiniń jetispeýi jáne shalǵaı ornalasýy sebepti ıgerilmegen. Sonyń saldarynan aýyl mańyndaǵy jaıylymdarǵa shamadan tys júkteme túsip, tez tozady.
– Mal basynyń ósýin eskersek, qazir 32,9 mln malǵa keminde 130 mln gektar jaıylym qajet. Demek, qosymsha 40 mln gektar jaıylymdy ekonomıkalyq aınalymǵa engizý mindeti tur. Egistik jerlerde de jaǵdaı kúrdeli. Aýyspaly egis júıesi tolyq saqtalmaıdy: 25 mln gektar egistiktiń tek 15 mln gektarynda ǵana qoldanylady. Bul, ásirese, shaǵyn sharýashylyqtarǵa tıesili. Nátıjesinde topyraq qunarsyzdanyp, ónimdilik tómendep jatyr, – dedi fraktsııa ókili.
Statıstıka deregine sáıkes, jer degradatsııasy tabıǵı faktorlarmen qatar, agrotehnıkalyq talaptardyń saqtalmaýy, jaıylym júktemesiniń artýy, sýarmaly jerlerdi durys paıdalanbaý sııaqty antropogendik sebeptermen de baılanysty.
– Taǵy bir ózekti másele – aýyl sharýashylyǵy jerleriniń ár sanaty boıynsha naqty ekonomıkalyq qunynyń bolmaýy. Búginde jaıylym, egistik, sýarmaly jáne shabyndyq jerlerdiń gektaryna qatysty sapasy men ónimdilik áleýetine negizdelgen ádil baǵalaý júıesi joq. Bul jerdi tıimdi paıdalanýǵa jáne basqarýǵa keri áser etýde. Tııanaqty jumys isteıtin fermerler úshin de jerdiń naqty qunyn aıqyndaý asa mańyzdy. Óıtkeni jer ádil baǵalansa, ony kepilge qoıyp, qoljetimdi nesıe alý jeńildeıdi. Bul sharýashylyqty damytýǵa jáne óndiris tıimdiligin arttyrýǵa múmkindik beredi, – dedi J.Daırabaev.
Osyǵan baılanysty depýtattar Úkimetke shalǵaı jerlerde jaıylymdardy ıgerý úshin 2026-2030 jyldarǵa arnalǵan naqty ınfraqurylymdyq baǵdarlama qabyldap, qudyqtar men uńǵymalar qazý, sý jetkizý, jol jáne elektr jelilerin tartý jumystaryn qosymsha qarjylandyrýdy usyndy.
Jaıylymdardy basqarýdyń biryńǵaı tsıfrlyq júıesin engizip, ár óńir boıynsha jaıylym júktemesiniń shekti normalaryn bekitý jáne onyń saqtalýyn qatań baqylaý kerektigi de aıtyldy.
– Aýyspaly egis júıesin engizýdi memlekettik qoldaýmen baılanystyryp, ony saqtamaıtyn sharýashylyqtarǵa qatysty shekteý sharalaryn, al engizgenderge yntalandyrý tetikterin qarastyrǵan jón. Topyraq qunarlylyǵyn, tuzdanǵan jerlerdi qalpyna keltirý úshin melıoratsııa, erozııaǵa qarsy tehnologııalardy engizý boıynsha maqsatty memlekettik baǵdarlama ázirleý qajet dep sanaımyz, – dedi depýtat.
Eske sala ketsek, Aqtóbede bıyl 94 myń gektar jer memleket menshigine qaıtaryldy.
