Qazaqstanda «Uzaq ómir súrý - óz qolyńda!» uranymen «Densaýlyqqa 7 qadam» marafony bastalady

Bul týraly QR Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń baspasóz qyzmeti habarlady.

Marafonnyń maqsaty - ár azamattyń týylǵannan qarttyq jasqa deıingi óz densaýlyǵyn saqtaý men nyǵaıtý jaýapkershiligin joǵarylatý, salaýatty ómir saltyn ustanýdy qalyptastyrý, ómir sapasyn joǵarylatý men uzaq ǵumyr súrýge yqpal etetin densaýlyǵyn saqtaýǵa daǵdylandyrý.

Marafon saý bolý úshin ómir boıy ustanýǵa qajetti 7 qadamnan turady. 

1-qadam - Otbasyn josparlaý mektebi, Bosanýǵa daıyndyq mektebi, Jas analar mektebi.

Saý balanyń dúnıege kelýiniń basty faktory bolashaq ata-ananyń júktilikti josparlaýǵa jaýapty qaraýy, er men áıel adamnyń ekstragenıtaldyq aýrýdy erte anyqtaý úshin ýaqytyly tekserýden ótýi jáne uryqtyń týa bitken aqaýmen damýynyń aldyn alý maqsatynda der kezinde emdeý, uryqtyń damýyna qaýip týdyratyn júktilikti toqtatý, júktilikke tózbeý jáne taǵy basqalarǵa áser etetin zııandy minez-qulyqtyq qaýipti faktorlardan aldyn ala bas tartý, uryqtyń úılesimdi tamaqtanýyna yqpal etetin júktilikke deıin jáne júktilik kezeńinde áıelderdiń tamaqtanýyn jaqsartý bolyp tabylady.

1-qadam sheńberinde aǵymdaǵy jyldyń 12-16 naýryz aralyǵynda áıelder men erler densaýlyǵy bólimderinde, Densaýlyq mektepterinde otbasyn josparlaý, reprodýktıvtik densaýlyqty saqtaý, jasósipirmder men jastarǵa  medıtsınalyq-psıhologııalyq konsýltatsııa júrgizý, erte jáne mezgilsiz júktiliktiń profılaktıkasy, minez-qulyqtyq qaýipti faktorlar máselesi boıynsha semınar-trenıng; «Men jáne meniń bolashaq balam!», «Baqytty ana», «Eń súıkimdi jáne tartymdy!» taqyryptarynda baıqaý; MSAK uıymdarynda akýsher-gınekolog, ýrolog, psıholog, terapevt jáne taǵy basqa mamandardyń keńes berýi arqyly Ashyq esik kúnderi ótkiziledi.

2-qadam - Deni saý bala mektebi

Balanyń deniniń saý bolýy eń birinshi emizýdi bastaýǵa baılanysty. Balalarǵa Ulttyq profılaktıkalyq ekpeler kúntizbesine sáıkes der kezinde ınfektsııalarǵa qarsy vaktsınatsııa jasaý, balada aýrýdyń paıda bolýynyń aldyn alady jáne onyń ómirin saqtap qalady. Ata-ananyń basty mindeti saý balanyń ósýi men damýyn, densaýlyq saqtaıtyn daǵdylar men ómir boıy óz densaýlyǵyna jaýapty qaraýdy qalyptastyrý, saý úılesimdi tamaqtaný, fastfýdtan, tátti gazdalǵan sýsyndardan bas tartý, belsendi ómir salty - sportpen, dene shynyqtyrýmen shuǵyldanýdy jetildirý, úılesimdi, jaǵymdy psıhologııalyq orta qurý, sondaı-aq áleýmettik tıimsiz temeki shegý, alkogol men esirtkini tutynýdan bas tartýdy qamtamasyz etý.

 2-qadam sheńberinde 17-23 naýryz aralyǵynda perzenthanalarda,  perınataldyq ortalyqtarda, aýrýhanalar men emhanalardyń balalar bóliminde týylǵannan bastap emizýdiń artyqshylyǵy,  «Nárestelerge kútim jasaý» quralyn taratý arqyly ımmýnoprofılaktıka,  Ulttyq vaktsınatsııa kúntizbesi týraly dárister, mektepke deıingi uıymdarda salaýatty ómir salty aspektileri boıynsha semınar-trenıngter; «Qandaı azyq-túlikte dárýmen kóp?», «Baǵdarsham aǵataı - meniń dosym!» atty baıqaý jáne t.b. ótkiziledi.

3-qadam. Jastar densaýlyq ortalyǵy

Jasóspirim bala fızıkalyq, emotsııalyq jáne psıhologııalyq jas ereksheligine sáıkes, ózine erekshe nazar aýdarǵandy talap etedi. Osy jasta densaýlyqty saqtaýdyń basty tásili minez-qulyqtyq qaýipti faktorlar men olardyń densaýlyqqa keri áseri, ómir sapasyn tómendetetin aýrýlardyń asqynýy týraly ýaqytyly aqparattandyrý; psıhologııalyq belsendi zattardy tutynýdan bas tartýǵa turaqty ýájdemeni damytý, reprodýktıvtik densaýlyqty saqtaý men damytý, óz densaýlyǵyń men jaqyndaryńnyń densaýlyǵyna jaýapty qaraý, sondaı-aq ata-ananyń, jaqyndaryńnyń, mektep qoǵamynyń, «teń-teńimen» qaǵıdasy boıynsha qurdastardyń  psıhologııalyq qoldaýy bolyp tabylady.

3-qadam sheńberinde 17-23 naýryz aralyǵynda densaýlyq saqtaý áleýetin damytý men nyǵaıtý, minez-qulyqtyq qaýipti faktorlardyń profılaktıkasy jóninde jasóspirimder men jastar úshin trenıng, reprodýktıvtik densaýlyqty saqtaý, erte jáne mezgilsiz júktiliktiń profılaktıkasy jóninde semınar, AITV ınfektsııasy, nashaqorlyqtyń profılaktıkasy, kontratseptsııa tásilderi jóninde jasóspirimder men jastar úshin trenıngter, akýsher-gınekolog, ýrolog, dermatovenerolog mamandardyń qabyldaýy arqyly Ashyq esik kúnderi, psıhologııalyq-áleýmettik jáne zańdyq konsýltatsııalar; «Men salaýatty ómir saltyn tańdaımyn!», «Deni saýdyń-jany saý» jáne t.b. atty sporttyq sharalar, dıktanttar, shyǵarmalar, mazmundamalar ótedi.  

4-qadam. Skrınıngter - aýrýlardy erte anyqtaý

Eresek adamdardyń densaýlyǵy eń birinshi áleýmettik mańyzdy aýrýlardy erte anyqtaýǵa, der kezinde emdeý men aýrýdyń asqynýynyń, ómir sapasynyń tómendeýiniń, múgedektik pen ómir súrýdiń qysqarýynyń aldyn alýǵa baılanysty. Adamnyń ómir saltyn ózgertýde, onyń ishinde dene belsendiligi, úılestirilgen tamaqtaný, dene salmaǵyn, arterıaldy qan qysymyn baqylaý, temeki men alkogoldi tutynýdan bas tartý aýrýdyń asqynýynyń aldyn alýǵa múmkindik beredi.

4-qadam sheńberinde 24-30 naýryz aralyǵynda áleýmettik mańyzdy aýrýlardy erte anyqtaý úshin skrınıngtik profılaktıkalyq tekserý arqyly Ashyq esik kúnderi ótedi, emdelýshiler úı basyn tekserý jolymen skrınıngtik tekserip-qaraýǵa shaqyrylady; halyq kóp baratyn oryndarda  salaýatty ómir saltynyń túrli aspektileri boıynsha mamandardyń konsýltatsııa berýi arqyly «Densaýlyq qalashyǵy» uıymdastyrylady. 

              5-qadam - Emdelýshi men árbir medıtsınalyq qyzmetkerdiń seriktes qarym-qatynasy

Densaýlyqty saqtaýda, ómir sapasyn jaqsartýda, aýrýdy basqarýdaǵy basym ról ózin-ózi baqylaý, ózine-ózi kómektesý qaǵıdalaryn meńgergen, densaýlyq saqtaý daǵdylaryn ıgergen jáne óz densaýlyq áleýetin damytýǵa ýájdemesi joǵary belsendi emdelýshige tıesili. Atalǵan maqsatqa jetýdegi basty qural Densaýlyq mektepterinde oqý, emdelýshi men shaǵyn tártiptik komandadaǵy ár medıtsına qyzmetkerimen  seriktes qarym-qatynasyn qurý bolyp tabylady.

 5-qadam sheńerinde 24-30 naýryz aralyǵynda aqparattyq-bilim berý materıaldaryn taratý arqyly  kardıolog, endokrınolog, pýlmonolog, pedıatr, akýsher - gınekolog, ýrolog, onkolog mamandardyń arterıalyq qan qysymyn, holesterın deńgeıin, qan quramyndaǵy qantty, Ketle ındeksin ólsheý, kózdiń kórýin  tekserýmen emhanalardaǵy Densaýlyq mektepterinde Ashyq esik kúnderi ótedi.

6-qadam - Minez-qulyqtyq qaýipti faktorlar boıynsha Densaýlyq mektepteri

Minez-qulyqtyq qaýipti faktorlardyń áleýmettik mańyzdy aýrýlardyń asqynýyna ákelip soǵatyny dáleldengen. Adamnyń ýájdemelik suhbattasýdyń kómegimen zııandy ádetterden bas tartýdy ustanýy alkogoldi ishimdikter men esirtkini tutynatyn shylymqorlardyń sanyn shekteýge múmkindik beredi.

6-qadam sheńberinde 31 naýryz ben 6 sáýir aralyǵynda shylymqorlyqtan jáne basqa da minez-qulyqtyq qaýipti faktorlardan bas tartýǵa ýájdemeni qalyptastyrý boıynsha trenıngter, semınarlar; halyqty qabyldaý kezinde MSAK-tyń mamandarymen túsindirý jumystary; ortaq jaýapkershilik máselesi týraly halyq arasynda keńinen aqparattyq-bilim berý men túsindirý jumystary júrgiziledi.

 7-qadam - Belsendi uzaq ǵumyr

Belsendi uzaq ǵumyr  - tıimdi dene belsendiligin, maılar men kómirsýlardy shekteı otyryp úılesimdi tamaqtanýdy saqtaý, kókónister men jemisterdi kóp mólsherde tutyný, as tuzyn tutynýdy shekteý, uıyqtaý men demalý tártibin saqtaý, aýyr salmaq túsirmeý, sondaı-aq áleýmettik belsendilik uzaq ýaqyt saý jáne belsendi ómir súrý múmkindigi.

7-qadam sheńberinde 31 naýryz ben 6 sáýir aralyǵynda Qart adamdar klýbynda belsendi, saý uzaq ǵumyr men respýblıka halqynyń ómir súrý uzaqtyǵy 80 jasqa deıin jáne odan joǵaryǵa jetkizý boıynsha ómir sapasyn qamtamasyz etý máselesi jóninde trenıngter, semınarlar ótedi.  

7 sáýirde barlyq óńirlerde «Densaýlyqqa 7 qadam» marafonynyń qorytyndysyn shyǵarý arqyly Dúnıejúzilik densaýlyq kúnine arnalǵan baspasóz konferentsııasy ótedi.