Qazaqstanda turmystyq zorlyq-zombylyqqa qatysty qylmystar 10,4%-ǵa kemidi

ASTANA. KAZINFORM – Qazaqstanda otbasylyq-turmystyq zorlyq-zombylyqqa qarsy zańnama kúsheıtilip, onyń aldyn alýdyń jańa tetikteri engizildi. Soǵan qaramastan, sarapshylar turmystyq zorlyqtyń aldyn alýda qoǵamnyń beıjaı qalmaýy sheshýshi ról atqaratynyn atap ótedi.

Bytovoe nasılıe Turmystyq zorlyq-zombylyq
Foto: Kazinform

Sońǵy eki jylda elimizde otbasylyq-turmystyq zorlyq-zombylyqqa qarsy zańnama túbegeıli jańartyldy. Jaýapkershilik qatańdatylyp, quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan jańa júıe iske qosyldy.

2024 jylǵy sáýirde áıelderdiń quqyqtary men balalardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý týraly zań qabyldandy. Sonyń nátıjesinde uryp-soǵý men densaýlyqqa jeńil zııan keltirý úshin qylmystyq jaýapkershilik qaıta engizildi.

Al 2026 jylǵy 2 naýryzda kúshine engen «Quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alý týraly» zań profılaktıkalyq jumysty jańa deńgeıge kóterdi. Endi polıtsııamen qatar otbasyny qoldaý ortalyqtary, mobıldi toptar, jergilikti atqarýshy organdar men qoǵamdyq uıymdar birtutas júıe aıasynda jumys isteıdi.

Іshki ister mınıstrliginiń málimetinshe, bıylǵy toǵyz aıda turmystyq zorlyq-zombylyq úshin jaýapkershilikke tartylǵandar sany ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 18,4%-ǵa artqan. Al osy saladaǵy qylmystar 10,4%-ǵa azaıǵan.

Bul kórsetkishter quqyq qorǵaý júıesiniń turmystyq zorlyq-zombylyq týraly habarlamalarǵa jedel áreket ete bastaǵanyn kórsetedi. Degenmen sarapshylar statıstıkany birjaqty baǵalamaýǵa shaqyrady. Óıtkeni tirkelgen habarlamalar sanynyń ózgerýi zorlyq-zombylyqtyń naqty taralýymen qatar, azamattardyń kómekke júginý belsendiligine de baılanysty bolýy múmkin.

Elimizde turmystyq zorlyq-zombylyqqa qarsy reformalardyń júrgizilýine qoǵamdyq suranys ta yqpal etti.

Atap aıtqanda, Saltanat Núkenovanyń ólimine qatysty is qoǵamda úlken rezonans týdyryp, otbasyndaǵy zorlyq-zombylyq máselesin ashyq talqylaýǵa túrtki boldy.

Bul qaıǵyly oqıǵa aýyr qylmystyń aldynda eskertý belgileri bolýy múmkin ekenin jáne olardy der kezinde baıqaý tek polıtsııanyń ǵana emes, aınaladaǵy adamdardyń da jaýapkershiligi ekenin kórsetti.

Sarapshylar qaıtalanatyn shaǵymdardy, qorqytýdy, ańdýdy, adamnyń júrip-turý erkindigin shekteýdi jáne qarjylyq baqylaýdy zorlyq-zombylyqtyń qaýipti belgileri retinde ataıdy.

Halyqaralyq tájirıbede de turmystyq zorlyq-zombylyq jeke otbasynyń máselesi emes, adam quqyqtarynyń buzylýy retinde qarastyrylady.

Bul ustanym Birikken Ulttar Uıymynyń Áıelderge qatysty kemsitýshiliktiń barlyq nysandaryn joıý týraly konventsııasynda, Bala quqyqtary týraly konventsııada jáne Eýropa Keńesiniń Ystanbul konventsııasynda kórinis tapqan.

Álemdik tájirıbede zorlyq-zombylyqtyń aldyn alýdyń tıimdi tásilderi retinde qaýip-qaterdi keshendi baǵalaý, polıtsııa, dárigerler, pedagogter men áleýmettik qyzmetkerlerdiń birlesken jumysy, jábirlenýshilerdi jeke súıemeldeý jáne mamandardy arnaıy daıarlaý qoldanylady.

Qoǵam nazaryn osy máselege aýdarýǵa baǵyttalǵan halyqaralyq bastamalardyń biri – «Zorlyq-zombylyqqa qarsy 16 kún» aktsııasy.

1991 jyldan beri ótkizilip kele jatqan aktsııa jyl saıyn 25 qarashada bastalyp, 10 jeltoqsan – Adam quqyqtary kúni aıaqtalady.

Bul kúnderdiń tańdalýy áıelderdiń qaýipsizdigi adam quqyqtarynyń ajyramas bóligi ekenin kórsetedi. 2026 jyly halyqaralyq aktsııanyń basty baǵyty zardap shekkenderdiń ádil sotqa qol jetkizýi men kináli adamdardyń jazasyz qalmaýyna jol bermeýge arnalǵan.

Sarapshylardyń pikirinshe, turmystyq zorlyq-zombylyqpen kúrestegi negizgi kedergilerdiń biri – qoǵamda qalyptasqan kózqarastar.

Jýrnalıst Ǵazıza Raıymbek bala kezinde zorlyq-zombylyqtyń kýási bolǵanyn jáne sol kezde eresekterden «bul – otbasylyq másele» degen sózdi estigenin aıtady.

Onyń tájirıbesi otbasyndaǵy zorlyq-zombylyqty syrt kózden jasyrýǵa tyrysatyn kózqarastyń áli de kezdesetinin kórsetedi.

Mádenıettanýshy Zıra Naýryzbaı qyz alyp qashýdy ejelgi dástúr retinde aqtaýǵa bolmaıtynyn atap ótedi. Onyń pikirinshe, adamnyń erkinen tys jasalǵan áreketti romantıka nemese dástúr dep kórsetý durys emes. Mundaı áreket zorlyq-zombylyq bolyp sanalady.

Máslıhat depýtaty, jeti balanyń ákesi Nurlan Mýslım de áıelge nemese balaǵa kúsh kórsetýdiń er azamattyń qaıratyna eshqandaı qatysy joq ekenin aıtady. Onyń pikirinshe, naǵyz kúsh adamnyń jaýapkershiliginen kórinedi.

Mamandar turmystyq zorlyq-zombylyq árdaıym dene jaraqatymen nemese ashyq agressııamen baıqala bermeıtinin eskertedi.

Qarjy sarapshysy Rashıda Egembaeva jasyryn qaryzdar, otbasylyq qarajatqa qol jetkizýdi shekteý jáne adamnyń jumys isteýine tyıym salý da nazar aýdarýdy qajet etetin belgiler ekenin atap ótedi.

Bul tujyrymdardy jýyrda Tatulyq.kz jobasynyń brıfınginde tanystyrylǵan zertteý nátıjeleri de tolyqtyra túsedi.

Psıhologtar Alına Asanova men Janna Orynbasar tórt saýalnama aıasynda jınalǵan 6 935 jaýapty taldaǵan.

Nátıjesinde qatysýshylardyń shamamen árbir ekinshisi emotsıonaldyq shıelenisti bastan keshiretini anyqtalǵan. Al árbir tórtinshi adamǵa jeke shekarasyn qorǵaý qıynǵa soǵady.

Sonymen qatar 500 adam qatysqan áleýmettik saýalnama turǵyndardyń basym bóligi qaýip tóngen jaǵdaıda polıtsııaǵa habarlasý qajettigin biletinin kórsetti.

Alaıda respondentter psıhologııalyq qysym men ekonomıkalyq baqylaýdy árdaıym zorlyq-zombylyq retinde tanı bermeıdi.

Bul jaǵdaı quqyqtyq tetikterdiń tıimdi jumys isteýi úshin azamattardyń zorlyq-zombylyq belgilerin ajyrata bilýi mańyzdy ekenin kórsetedi.

Mamandardyń aıtýynsha, turmystyq zorlyq-zombylyqtyń aldyn alýda aınaladaǵy adamdardyń áreketi de erekshe mańyzǵa ıe.

Máselen, kórshi páterden aıqaı-shý estilgende jaǵdaıǵa beıjaı qaramaý, jaqyn adamy jubaıynan qorqatynyn aıtsa, ony muqııat tyńdap, sózine sený qajet.

Sondaı-aq jábirlenýshiniń áreketinen kiná izdemeý, zorlyq-zombylyqty «otbasynyń ishki isi» dep aqtamaý, ańdýdy romantıkalyq sezimniń kórinisi retinde qabyldamaý mańyzdy.

Sarapshylar agressııaǵa únsiz qaraý zorlyq-zombylyqtyń jalǵasýyna jaǵdaı jasaýy múmkin ekenin eskertedi.

Aldaǵy «Zorlyq-zombylyqqa qarsy 16 kún» halyqaralyq aktsııasy da qoǵamda qaýipsizdik pen ózara qurmet mádenıetin qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan.

Mamandar bul qaǵıdalar tek halyqaralyq naýqan kezinde emes, kúndelikti ómirde de saqtalýy kerek ekenin atap ótedi.

l
Foto: Kazinform

Turmystyq zorlyq-zombylyq belgilerin tanýǵa jáne onyń aldyn alýǵa arnalǵan aqparat Tatulyq.kz platformasynda da jarııalanyp keledi.

Atalǵan resýrsta psıhologtardyń, zańgerlerdiń jáne polıtsııa sarapshylarynyń túsindirme beınerolıkteri, podkastar men vebınarlar, sondaı-aq daǵdarys ortalyqtary týraly málimetter ornalastyrylǵan.

Joba azamattardyń zorlyq-zombylyq túrleri týraly bilimin arttyryp, ózderin jáne jaqyndaryn qorǵaýǵa kómektesýdi kózdeıdi.

Qaýip tóngen jaǵdaıda azamattar polıtsııanyń 102 nemese biryńǵaı shuǵyl qyzmettiń 112 nómirine habarlasa alady.

Otbasy, áıelder men balalardyń quqyqtaryn qorǵaý máseleleri boıynsha 111 baılanys ortalyǵyna, al balalar men jastarǵa arnalǵan 150 senim telefonyna júginýge bolady.

Aıta keteıik, buǵan deıin Quryltaı depýtaty Aıjan Aımaǵanova turmystyq zorlyq-zombylyqtyń aldyn alý úshin «Elektrondy qorǵanys aımaǵy» pılottyq jobasyn engizýdi usynǵan bolatyn. Bastama qaýip týraly sıgnaldarǵa polıtsııanyń jedel áreket etýin jáne qabyldanǵan sharalardy tsıfrlyq tirkeýdi kózdeıdi.