Qazaqstanda turǵyn úıdi jalǵa alý baǵasy qaı óńirde qandaı

Jaldaý naryǵy ulǵaıyp keledi. 2026 jyldyń qańtar–naýryz aılarynda turǵyn úıdi jalǵa berý jáne paıdalaný salasynda kórsetilgen qyzmet kólemi 333,9 mlrd teńgege jetti. Bul ótken jyldyń atalǵan kezeńimen salystyrǵanda 12,7%-ǵa kóp. Jalpy qyzmet kóleminiń ishinde halyqtyń óz qarajaty esebinen tólengen qyzmetter 53,6 mlrd teńgege jetip, bir jylda 10,3%-ǵa ósti.

Al 2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha, turǵyn úıdi jalǵa berý jáne paıdalaný qyzmetteriniń kólemi 830,2 mlrd teńge bolǵan edi. Bul 2024 jylǵy kórsetkishten nebári 0,3%-ǵa artqanymen, 2019 jylmen salystyrǵanda, naryq kólemi 2,5 ese ulǵaıǵan. 2020 jyly sala 3,7%-ǵa qysqardy. Buǵan pandemııa áser etkeni shúbásiz. Al 2021 jyly 28,1%-ǵa ósti. 2022 jyly qaıtadan 8,9%-ǵa tómendep, keıin 2023 jyly 42,1%-ǵa, al 2024 jyly 57,1%-ǵa kúrt joǵarylaǵan.

Ásirese, aqshasyn halyq tóleıtin jaldaý qyzmetteri kóleminiń ósimi aıryqsha boldy. 2024 jyly bul kórsetkish 55,9 mlrd teńgeden 188,7 mlrd teńgege deıin, ıaǵnı 3,4 esege ulǵaıdy. Al 2025 jyly 4,1%-ǵa tómendep, 180,9 mlrd teńge kóleminde tirkeldi. Soǵan qaramastan, bul kórsetkish aldyńǵy jyldarmen salystyrǵanda, aıtarlyqtaı joǵary deńgeıde qaldy.

Týrıstik maqsattaǵy turǵyn úıdi jalǵa berý naryǵy

Naryq qurylymynda týrıstik salaǵa qatysty jeke turǵyn úıdi jalǵa berý qyzmetteri de esepke alynady. 2025 jyldyń qorytyndysynda olardyń kólemi 232,4 mlrd teńgege jetip, bir jyl ishinde 22,9%-ǵa ósti. Bul 2019 jylmen salystyrǵanda, shamamen tórt esege kóp.

Naryqtyń eń iri bóligi burynǵydaı týrıstik salaǵa jatpaıtyn páterler men úılerdi jalǵa berý qyzmetterine tıesili. 2025 jyly bul segmenttiń kólemi 7,2%-ǵa azaıyp, 575,5 mlrd teńge boldy. Al onyń aldynda 2024 jyly 93,5%-dyq kúrt ósim tirkelgen edi.

Sarapshylardyń pikirinshe, oǵan halyqty tabysty kórsetýge jáne tıisti salyqty tóleýge shaqyrý is-sharalary áser etken bolýy múmkin. Kóptegen jalǵa berýshi mindetti tólemderdi aýdara bastaǵan soń, esepke alynatyn aınalym ulǵaıǵan.

Sonymen qatar, halyqtyń ózi tólegen turǵyn úıdi jalǵa alý qyzmetteriniń kólemi turaqty túrde ósip jatyr. Bir jyl ishinde ol 6,5%-ǵa artyp, 154,6 mlrd teńgege jetti. Al naryqtaǵy úlesi 23,4%-dan 26,9%-ǵa deıin kóbeıdi.

Naryq kólemi turaqtanǵanymen, turǵyn úıdi jalǵa alý quny toqtaýsyz ósip barady.

Ulttyq statıstıka bıýrosynyń málimetinshe, 2026 jylǵy maýsymda jaıly turǵyn úıdi jalǵa alý aqysy ótken jyldyń osy kezeńimen salystyrǵanda 13,9%-ǵa joǵary boldy. Al 2025 jyldyń maýsymynda mundaı ósim kórsetkishi 12,7% bolǵan edi.

Baǵa, ásirese, 3-4 jyl buryn qatty joǵarylaǵan. Eń joǵary ósim 2022 jáne 2023 jyldary tirkelip, kórsetkish 23,6% jáne 25,4% bolǵan.

Baspanany jalǵa alý qunynyń joǵarylaýy tolastamaı tur. 2026 jyldyń alǵashqy jartyjyldyǵynda jaldaý aqysy taǵy 2,1%-ǵa ósti. Aqpan men naýryzda qysqa ýaqytqa arzandaǵanmen, sáýirde qaıtadan kóterile bastady. Mamyr jáne maýsymda da aıtarlyqtaı qymbattady.

Qaı óńirlerde jaldaý aqysy joǵary

Turǵyn úıdi jalǵa alý baǵasynyń eń joǵary ósimi Pavlodar oblysynda tirkeldi (38,9%).

Odan keıin bul kórsetkish:

• Soltústik Qazaqstan oblysynda – 35,2%;
• Qyzylorda oblysynda – 19,6%;
• Aqtóbe oblysynda – 17,1%;
• Mańǵystaý oblysynda – 15,5%;
• Shyǵys Qazaqstan oblysynda – 15,3%.

Respýblıkalyq mańyzy bar qalalardaǵy jaldaý aqysynyń ósimine toqtalsaq: Almatyda – 14%-ǵa, Astanada 13,7%-ǵa, Shymkentte 11,3%-ǵa joǵarylady.

Al eń tómen ósim:

• Aqmola oblysynda – 5,1%;
• Batys Qazaqstan oblysynda – 5,5%;
• Ulytaý oblysynda – 7,1% tirkeldi.

Sarapshylardyń pikirinshe, jaldaý aqysynyń eki tańbaly qarqynmen ósýi jalǵassa, turǵyn úıdiń qoljetimdiligi naryqtaǵy basty másele bolyp qala beredi. Jalǵa berýshiler men jalǵa alýshylar arasyndaǵy qatynastardy resmı túrde retteý daýlardyń sanyn azaıtýy múmkin. Alaıda turǵyn úı usynysy artpasa, joǵaryda atalǵan amal ózdiginen baǵanyń ósýin toqtata almaıdy.

Aıta keteıik, buǵan deıin Qazaqstanda 1 mln adam ózin úıge muqtaj retinde tirkegenin jazǵanbyz.

Bul týraly BIZDIÑ ORTA podkastynda «Otbasy bank» AQ basqarma tóraǵasynyń orynbasary Jansultan Mataı aıtqan edi.

— Jalpy búgingi tańda 1 mıllıonǵa jýyq adam ózin úıge muqtaj retinde tirkegen. Onyń ishinde jańa júıede shamamen 360 myń adam kezekte tur. Olar ózderiniń jáne otbasy músheleriniń atynda turǵyn úı joq ekenin rastap, málimetterin jańartty, — dedi Jansultan Mataı.

Onyń aıtýynsha, elimizde turǵyn úıge degen joǵary suranys birneshe faktormen baılanysty. Sonyń biri — turǵyn úımen qamtylý deńgeıiniń halyqaralyq standarttan tómen bolýy.

— BUU standarttaryna sáıkes ár adamǵa 30 sharshy metr turǵyn úıden kelýi kerek. Bizde bul kórsetkish búginde 25 sharshy metr. Sonymen qatar 2000-2002 jyldary dúnıege kelgen jastar qazir oqýyn aıaqtap, jeke baspana alýǵa umtylyp jatyr. Jyl saıyn elimizde 300-400 myń bala dúnıege keledi. Sondyqtan turǵyn úıge suranys áli de joǵary, — dedi ol.

Sonymen qatar, Úkimet memlekettik turǵyn úı qoryndaǵy turǵyn úılerdi jekeshelendirý qaǵıdalaryna ózgerister engizgenin habarlaǵanbyz. Endi jekeshelendiriletin turǵyn úıdiń qaldyq qunyna qaraı ony 15 jylǵa deıin bólip tóleýge múmkindik beriledi.

Qaýlyǵa sáıkes, Qazaqstan azamattary burynǵydaı memlekettik turǵyn úı qorynan bir ǵana turǵyn úıdi jekeshelendirýge quqyly. Bul rette turǵyn úıdi kýpondyq tetik arqyly jekeshelendirý azamattyń atalǵan quqyqty paıdalanýyna kedergi keltirmeıdi.

Sonymen qatar qujatta turǵyn úıdi jekeshelendirý uǵymy naqtylandy. Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattary memlekettik turǵyn úı qoryndaǵy ózderi turyp jatqan turǵyn úıdi zańnamada belgilengen tártippen jeke menshigine satyp ala alady.

Taǵy bir ózgeriske sáıkes, negizgi jaldaýshynyń otbasy múshesiniń buryn jekeshelendirilgen turǵyn úıde 50 paıyz nemese odan az úlesi bolsa, bul onyń keıin memlekettik turǵyn úı qoryndaǵy turǵyn úıdi jekeshelendirý quqyǵynan aıyrylýyna negiz bolmaıdy.

Sondaı-aq jekeshelendiriletin turǵyn úı qunyn tóleý tártibi ózgerdi. Endi bólip tóleý merzimi turǵyn úıdiń qaldyq qunyna qaraı belgilenedi.

Atap aıtqanda:

· turǵyn úıdiń qaldyq quny 15 mln teńgege deıin bolsa, bólip tóleý merzimi 10 jylǵa deıin bolady;

· turǵyn úıdiń qaldyq quny 15 mln teńgeden assa, tólemdi 15 jylǵa deıin bólip tóleýge múmkindik beriledi.

Qaýly 2026 jylǵy 17 shildeden bastap qoldanysqa engizildi.