Qazaqstanda temeki qoraptarynyń syrtyna «qorqynyshty» sýretter jabystyrylatyn bolady

Bul týraly búgin Astanada Temeki shegýden bas tartýdyń búkilálemdik kúnine oraı ótken baspasóz máslıhatynda málim boldy.

QR DSM Medıtsınalyq kómekti uıymdastyrý departamentiniń dırektory Ajar Tóleǵalıeva atap kórsetkendeı, 2011 jyldyń 22 qarashasy kúni Úkimet eki Qaýlyǵa qol qoıdy. Onyń birine sáıkes, endi temeki ónimderiniń qorabyna shylymnyń quramyndaǵy shaıyrly zattar men nıkotınniń kólemi, júıelik ýlar, konseragendik jáne mýtagendik zattar týraly shynaıy málimetter ornalastyrylatyn bolady. Onymen birge, temeki qoraptarynyń syrtyna shylym shegýdiń zardaptary men paıda bolatyn syrqattardan habar beretin, qarasań boıǵa úreı uıalatatyn sýretter nemese pıktogrammalar jabystyrylmaq.

Belsendi shylym shegýshilermen kúresýdiń jańa tásili Qaýlyǵa qol qoıylǵannan 18 aıdan keıin, ıaǵnı 2013 jyldyń sáýir aıynan bastap qoldanyla bastaıdy. Buǵan memlekettik bıýdjetten qarajattar jumsalmaıdy, pıktogrammalardy ónim óndirýshilerdiń ózderi jabystyrýy tıis. Temeki shyǵarýshy kásipkerler óz kezeginde, kontrabandalyq ónimderden qorǵalmaq.

Qazaqstannyń Densaýlyq saqtaý mınıstrligi pıktogrammalardyń 12 túrin bekitip qoıdy. Olar, temeki shegý - ınfarkt pen ınsýltqa, tamyr aýrýlaryna, áıel men erlerdiń bedeýligine, esirtkige táýeldilikke, ókpeniń qaterli isigine, tistiń túsýi men parodantozǵa, teriniń erte qartaıýyna, ókpe emfızemasyna alyp keletinin, sondaı-aq júkti áıel shylym shegý arqyly sábıiniń ómiri men densaýlyǵyn qaterge tigetinin eskertedi. Pıktogrammalar eki jylda bir aýystyrylyp turady.

Ekinshi Qaýlyǵa sáıkes, temeki ónimderi satylatyn saýda oryndaryna jas óspirimniń boıyndaı jerge, temekiden adam azǵasyna keletin qaýip-qaterdi kórneki túrde jetkizetin sýretter ilinedi. Qaýlyny oryndaýdy QR DSM aǵymdaǵy jyldyń jeltoqsanynan kirisedi.

Departament dırektorynyń aıtýynsha, shylym shegýshilermen kúresýdiń mundaı tásili - álemniń úzdik tájirıbesi jáne onyń nátıjesi de dáleldengen. Jáne bul sharalardyń nátıjesinde 1 mln.-ǵa jýyq qazaqstandyq qaýipti ádetten ómir boıyna arylady dep kútilýde.

Temeki shegýdiń zııandyǵy týraly grafıkalyq eskertpelerdi 2001 jyly álem elderi arasynda alǵashqy bolyp Kanada engizdi. Kanadadan úlgi alyp, bul tásildi Brazılııa, Sıngapýr, Taıland, uzyn-sany 35 el óz elderinde qoldana bastady. Qazaqstan bul tizimge TMD elderi arasynda birinshi bolyp engeli otyr.

A.Tóleǵalıeva atap kórsetkendeı, Qazaqstanda temekige áýestenýshilerdiń sany jyl sanap artyp kele jatqanyna qarap, elde epıdemııa júrip jatqanyn aıtýǵa bolady. Olardyń deni temekiniń tútininde: dámi men ıisi joq, biraq kóp mólsherde adamnyń ólimine alyp keletin - kómirqyshqyl gazy, egeýquıryqqa qarsy qoldanylatyn - kúshán (myshıak), nemister kontslagerlerde qoldanǵan - tsıandy sýtek, dárethanalardy tazartýda qoldanylatyn - ammıak, tyrnaqtaǵy boıaýdy ketirýge arnalǵan - atseton, medıtsınada máıitterdi balzamdaý úshin qoldanylatyn - formaldegıd, aǵzaǵa engennen keıin ókpege turyp qalatyn - smola, ıt-mysyqtardyń búrgesimen kúresý úshin paıdalanylatyn - perıdın, esirtkige táýeldilikke alyp keletin - nıkotın bar ekendigin bile bermeıdi.