Qazaqstanda sý únemdeý tehnologııalary 700 myń gektardan astam jerge engizildi

Prezıdenttiń Qazaqstan halqyna Joldaýynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev aýyl sharýashylyǵyn turaqty damytý úshin sý resýrstaryn únemdeý jáne zamanaýı sýarý tehnologııalaryn keńinen engizý mindetterin aıqyndady. Úkimet sý resýrstaryna túsetin júktemeniń artýyna baılanysty agrarlyq sektorda sýdy paıdalaný tásilderin kezeń-kezeńimen jańǵyrtyp, sý ysyrabynyń aldyn alýǵa jáne sýarý tıimdiligin arttyrýǵa basymdyq berip keledi. Osy maqsatta aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerin qoldaý sharalary keńeıtilip, sýarý ınfraqurylymy jańǵyrtylýda, sondaı-aq sýarý júıelerine qajetti jabdyqtardyń otandyq óndirisi damyp keledi. Egindik sýǵa suranysy joǵary ári transshekaralyq sý kózderine táýeldi óńirlerge erekshe kóńil bólinýde. Júzege asyrylyp jatqan sharalar sharýalardyń sýdy tıimdi paıdalanatyn zamanaýı sýarý tehnologııalaryna kóshýine múmkindik berip otyr.

Úsh jylda 237 myńnan 700 myń gektardan astamǵa deıin

Memleket basshysynyń sýarmaly jerlerde jyl saıyn 150 myń gektar alqapqa sý únemdeý tehnologııalaryn engizý jónindegi tapsyrmasyn júzege asyrý aıasynda Sý resýrstary jáne ırrıgatsııa mınıstrligi sharýalardy memlekettik qoldaý sharalaryn keńeıtkenin PrimeMinister.kz.  sholý materıalynda tarqatyp jazǵan.

Osyǵan oraı, 2023 jyly zamanaýı sýarý júıeleri shamamen 30 myńǵa gektar alqapqa engizilse, 2024 jyly bul kórsetkish 152,8 myń gektardy, 2025 jyly 153,6 myń gektardy, al 2026 jyldyń basynan beri 158,8 myń gektardy qurady.

Nátıjesinde, úsh jyl ishinde sýarmaly jerlerde sý únemdeý tehnologııalaryn qoldaný kólemi úsh esege jýyq artty.

Atap aıtqanda, 2023 jyly zamanaýı sýarý júıeleri 237,1 myń gektar alqapta qoldanylsa, 2024 jyly bul kórsetkish 389,9 myń gektarǵa, 2025 jyly 543,5 myń gektarǵa jetti. Al 2026 jylǵy 1 qyrkúıektegi jaǵdaı boıynsha sý únemdeý tehnologııalary qoldanylatyn alqap kólemi 702,3 myń gektardy qurady.

Búginde bul tehnologııalar elimizdegi jalpy kólemi 1,9 mln gektar sýarmaly jerdiń 36%-ynda qoldanylady.

Tamshylatyp sýarý tehnologııasynyń qoldanysy da aıtarlyqtaı keńeıdi. Onyń kólemi 2023 jylǵy 42,5 myń gektardan bıyl 254,3 myń gektarǵa deıin ósip, shamamen alty esege artty.

Sol kezeńde jańbyrlatyp sýarý alqaby 188,3 myńnan 379 myń gektarǵa deıin eki esege ósti. Tek 2026 jyldyń basynan beri tamshylatyp sýarý júıeleri 86,5 myń gektarǵa, jańbyrlatyp sýarý júıeleri 65,9 myń gektarǵa engizildi.

2027 jyly sý únemdeý tehnologııalarymen qamtýdy 912,2 myń gektarǵa deıin jetkizý josparlanyp otyr, bul shamamen 1,428 mlrd tekshe metr sýdy únemdeýge múmkindik beredi. 2028 jyly mundaı alqaptar kólemi 1,1 mln gektarǵa deıin ulǵaıady, únemdelgen sý 1,721 mlrd tekshe metrge deıin jetpek, 2029 jyly tıisinshe 1,2 mln gektar, ıaǵnı 1,975 mlrd tekshe metr bolmaq.

2030 jylǵa qaraı sý únemdeý tehnologııalarymen 1,3 mln ga sýarmaly jerdi qamtý josparlanýda. Bul kórsetkishke jetkende jyl saıynǵy únem 2,2 mlrd tekshe metr sýdy quraıdy.

Sýdy únemdeý naqty nátıje bere bastady

Zamanaýı sýarý júıelerine kóshý aýyl sharýashylyǵy óndirýshilerine sý berý kólemi men rejımin dálirek retteýge, ónimsiz shyǵyndardy azaıtýǵa, vegetatsııalyq kezeńde daqyldardy ylǵalmen turaqty qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Belgili bir sharýashylyq kóleminde bul sý, elektr jáne sýarý shyǵyndaryn tómendetedi. Birkelki jáne ýaqtyly sýarý sonymen qatar ónimdilikti arttyrýǵa jaǵdaı jasaıdy, dese de naqty ekonomıkalyq áser tehnologııaǵa, mádenıetke, aımaqqa, ınfraqurylym jaǵdaıyna jáne resýrstardyń qunyna baılanysty ártúrli bolyp otyrady.

Sýdy únemdeý tehnologııalaryn qoldaný sý shyǵynyn orta eseppen 20-30%-ǵa qysqartýǵa múmkindik beredi. Al naqty áser ósiriletin daqylǵa, klımattyq jaǵdaılarǵa, topyraqtyń túri men jaǵdaıyna, relefke, sondaı-aq sharýashylyq ishindegi sýarý júıesine baılanysty. 2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha zamanaýı sýarý júıeleri 543,5 myń gektarǵa engizilip, 874 mln tekshe metr sý únemdelip otyr.

Sý únemdeý tehnologııalary qoldanylatyn aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń aýqymy keń. Eń úlken úlesi mal azyǵy úshin egiletin daqyldarda – shamamen 30%, dándi daqyldar – 20%, kókónis – 19,5%. Sýdy kóp qajet etetin kúrish pen maqta boıynsha bul kórsetkish – 20,3%.

2030 jylǵa qaraı sý únemdeý tehnologııalaryn qoldaný aýmaǵyn 1,3 mln gektarǵa deıin jetkizý josparlanyp otyr, bul jyl saıyn 2,2 mlrd tekshe metr sýdy nemese sýarý úshin paıdalanylatyn sý kóleminiń 30%-na deıin únemdeýge múmkindik beredi dep kútilýde.

Sýdy únemdeý tehnologııalary sýarmaly eginshilik damyǵan aımaqtarda qarqyndy engizilýde. Bıyl zamanaýı sýarý júıelerimen qosymsha qamtylǵan 158,8 myń gektardyń shamamen 50 myń gektary Túrkistan oblysyna tıesili bolyp otyr. Almaty oblysynda bul kórsetkish 25,5 myń ga, Qyzylorda oblysynda 19,2 myń ga, Jetisý oblysynda 11,8 myń ga, Jambyl oblysynda 10,2 myń ga qurady.

Bul óńirlerde tamshylatyp jáne jańbyrlatyp sýarýdy keńeıtý sýarý jelilerin rekonstrýktsııalaýmen jáne sýdy esepke alý men bólýdiń tsıfrlyq júıelerin engizýmen qatar júrgizilýde.

Sharýalardy qoldaý birneshe ese artty

Sý únemdeý tehnologııalaryn engizýdi jedeldetýdiń negizgi tetikteriniń biri – aýyl sharýashylyǵy óndirýshilerine memlekettik qoldaýdy keńeıtý. Mundaı júıelerdi satyp alý jáne ornatý shyǵyndaryn óteý úlesi 60%-dan 80%-ǵa deıin, al olardy paıdalanǵan kezde sýarý sýynyń qunyn sýbsıdııalaý kólemi 50%-dan 85%-ǵa deıin ulǵaıtyldy.

2026-2028 jyldary sý únemdeý tehnologııalaryn ınvestıtsııalyq sýbsıdııalaýǵa 214,6 mlrd teńge qarastyrylǵan. Bul aldyńǵy úsh jyldyq kezeńmen salystyrǵanda shamamen tórt ese kóp. Ol kezeńde osy maqsattarǵa 54,6 mlrd teńge baǵyttalǵan bolatyn. 2026 jyly qarjylandyrý kólemi – 58,5 mlrd teńge, 2027 jyly – 74,6 mlrd teńge, 2028 jyly – 81,5 mlrd teńgeni quraıdy. Budan bólek, osy kezeńde sý berý qyzmetteriniń qunyn sýbsıdııalaýǵa 13,5 mlrd teńge qarastyrylǵan.

Qarjylandyrýdy bólý kezinde Jambyl, Qyzylorda jáne Túrkistan oblystaryna basymdyq berildi. Osy úsh óńirde shamamen 905 myń ga sýarmaly jer bar. Bul rette atalǵan oblystarda sýarý sýynyń tapshylyǵy baıqalady jáne olar transshekaralyq sý resýrstaryna aıtarlyqtaı táýeldi. Sonymen birge qoldaý sharalarynyń tizbesi keńeıtildi. Oǵan egistikti lazerlik tegisteý, jerasty sýlaryn kóterýge jumsalatyn elektr energııasy shyǵyndaryn óteý, ylǵaldandyrý sýarýy jáne tuzdanǵan topyraqty shaıý jumystaryna arnalǵan sharalar engizildi.

Otandyq zaýyttar sany tórtten jetige deıin ósti

Sý únemdeıtin sýarý tehnologııalarynyń keńeıýi zamanaýı sýarý jabdyqtaryna turaqty suranysty qalyptastyryp qana qoımaı, onyń el ishinde óndirilýine de serpin berip otyr. Eki jylda osy segmenttegi otandyq kásiporyndardyń sany tórtten jetige deıin ósti: úsh zaýyt Túrkistan oblysynda, ekeýi – Astanada, bir-birden – Almaty qalasy men Atyraý oblysynda.

Olardyń jıyntyq óndiristik qýaty jylyna 3 390 jańbyrlatqysh mashınany quraıdy. Bul shamamen 205 myń ga jerdi sýarýǵa jetkilikti. Elimizdiń jyl saıynǵy ishki qajettiligi 1000-1200 mashına bolǵan jaǵdaıda, qazirgi óndiris kólemi sharýalardyń suranysyn jalpy alǵanda tolyq qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Tek 2026 jyldyń basynan beri aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshiler shamamen 65,6 myń ga jerdi sýarýǵa 1 010-ǵa jýyq jańbyrlatqysh mashına satyp aldy.

Buǵan deıin sý únemdeý tehnologııalaryn qoldanbaıtyn agrarshylar sýbsıdııadan qaǵylatynyn jazdyq.