Qazaqstanda stomatologııa salasyn qarjylandyrý sońǵy eki jylda 7 esege artqan - QR bas tis dárigeri Sáýle Esembaeva

- Sáýle Serikqyzy, tujyrymdamada negizinen aýyl turǵyndaryn emdeýge basa nazar aýdarylǵany belgili. Eki jyl ishinde aýyl turǵyndarynyń densaýlyǵyn jaqsartý baǵytynda qandaı sharalar jasaldy?

- Iá, 2011 jyldan beri Qazaqstan azamattaryna kórsetiletin stomatologııalyq qyzmettiń sapasy artyp keledi. Ásirese, aýyl turǵyndaryna, balalar men júkti áıelderge kómek kórsetý birshama alǵa jyljydy. Birinshi kezekte máseleni sheshý úshin biz Úkimetke mektepterdiń qurylysy kezinde stomatologııalyq kabınetterdi de birge josparlaýdyń eskerilýin surap júgindik.

2011 jyldan beri QR Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstrligi men QR Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń qoldaýymen aýyldarda 151 stomatologııalyq kabınet ashyldy. Olardyń sany 245 bolatyn, qazir 396 boldy. 2013 jyly 73 kabınet, Aqmola jáne Qyzylorda oblystarynda 3 jańa stomatologııalyq emhana salyndy. Sóıtip, tis emdeý kabınetimen jabdyqtalǵan mektepterdiń sany 8,3%-den 38%-ǵa deıin ósti. 2013 jyly aýyldy jerlerde 47 stomkabınet ashyldy. Eki jyl ishinde ambýlatorlyq-emhanalyq qyzmetti qarjylandyrý kólemi 7 ese artyp, 222 mln teńgeni qurady. 2013 jyly aýyl turǵyndaryna kómek kórsetý úshin 6 jyljymaly kólik satylyp alyndy.

Osyndaı kómektiń arqasynda aýyl turǵyndarynyń arasyndaǵy naýqastardyń sany 97% dan 83,98% ǵa deıin, balalar arasyndaǵy tisjegi aýrýy 96% dan 74,11%ǵa deıin azaıdy. Qala turǵyndarynyń arasynda 87% -dan 81,76%-ǵa deıin, balalar arasynda 84% dan 73,12%-ǵa deıin azaıdy.

- Qazir birinshi kontakt mamandaryna onkologııalyq aýrýlardy anyqtaýda úlken mindet atqarylyp jatyr. Oǵan keıbir mamandardyń biliktiligi jetpeı jatatyny jáne bar. Sodan naýqas ýaqyt sozyp alyp, aqyry emdeýden kesh qalyp jatady. Tis dárigeri adammen birinshi kontakt jasaıtyn maman ekeni ras. Osy jerde olardyń onkologııalyq biliktiligin jetildirý qalaı júzege asyrylyp jatyr?

- Aýyz qýysy qaterli isigi Qazaqstan boıynsha ekinshi orynda. Sondyqtan, onkologııalyq patologııany anyqtaýda stomatologtardyń alatyn orny zor. Qazir biz dárigerlerdi onkologııalyq patologııany anyqtaýǵa daıyndap jatyrmyz. Osy baǵytta Onkologııa jáne radıologııa Ulttyq ǵylymı zertteý ınstıtýtymen mamyr aıynan beri jumys jasap jatyrmyz. 100 tis dárigeri arnaıy kýrstardan ótti. Almaty oblysynan 40 adam, Atyraý oblysynan 26 adam, Ońtústik Qazaqstan oblysynan 42 adam arnaıy dáris aldy. Men ózim de bas stomatolog retinde dárigerlerge arnaıy algorıtm oılap shyǵardym. Aýyz oıylǵan jaǵdaıda aýyzda birneshe jaralar paıda bolady. Al, jazylmaı uzaq saqtalǵan bir ǵana jara qaterli isiktiń belgisi.

- Qazaqstannyń bas tis dárigeri retinde stomatologııa salasyndaǵy áli de sheshimin tappaǵan problemalardy atasańyz. Olardyń qandaı sheshý joldary bar?

- Problema óte kóp. Jekemenshik kabınetti ashýda múlde bassyzdyq jaılap aldy. Buryn kabınet ashý úshin SES-tiń ruqsaty, óńirdiń bas stomatologynyń qorytyndysy kerek bolatyn. Aldymen, ol kabınet arnaıy sanpın normalaryna sáıkes kele me? Apparat bar ma? Mamandar bar ma? Bul jerde tis salýǵa bola ma? Sonyń bári qatań tekseriletin. Qazir mundaı talaptyń bireýi joq. Bul sybaılas jemqorlyqtyń tamyryna balta shabý úshin jasalyp otyr. Biraq, adam emdeý degenimiz saýda emes qoı. Qazir óz úıinde adamdar kabınet ashyp alǵan. Tis dárigeriniń barlyǵy ımplant salýdy kásip qylyp aldy. Biraq, ol úshin tistiń anatomııasyn, ortodontııany bilý kerek qoı. Terapevtik bilimi bar dárigerler de qazir tis sala beredi. Olardyń arasynda tipti gastarbaıterler de bar. Máselen, Qazaqstanda jumys jasaýǵa sertıfıkaty joq kelimsekter de qazir tis emdeýmen aınalysady. Ózbek, qyrǵyz dárigerler emhanadan emhanaǵa aýysyp júrip aqsha taýyp júr. Emi durys bolmaı qalsa naýqastar ol mamandy tappaı qalady. Bizdi bopsalaıtyn klıentter toby bar. Olardy barlyq qalanyń stomatologtary tanıdy. Bir emhanadan ekinshisine baryp, tis jóndetip, sotqa berip, 10 myń teńge berip, ústine mıllıon teńge óndirip jatqan klıentter bar. Sony tabys kózine aınaldyrǵan.

Sonymen qatar, qazir dárigerlerdi qashyqtan oqytý degen termın paıda boldy. Dárigerlerdi dıplomnan keıingi bilim berý degen ınstıtýt bar. Sonyń saıtyna kirseńiz, sertıfıkat alý úshin myna tetikti basyńyz dep turady. Tek aqshasyn tóleseńiz boldy. Men aıtar edim, tis dárigeri eshqashan qashyqtan bilimin jetildire almaıdy. Olar tájirıbe arqyly, oqý protsesi arqyly bilim alý kerek. Baıqaǵanymyzdaı, ınstıtýt qabyrǵasynda kórsetilgen professorlar Astanada emes, olar shetelde. Árıne, ol ortalyqta bilimin jetildirgen maman durys maman bola almaıdy. Sondyqtan, Qazaqstanda azamattardan túsetin shaǵymdardyń 4 paıyzy tis dárigerleriniń qyzmetine narazylyqtan týady.

- Suhbatyńyzǵa rahmet.