Qazaqstanda saperlar qalaı daıarlanady
ASTANA. KAZINFORM – Qazaqstan Qarýly Kúshterinde bitimgerlerdiń róli áskerı mindetpen shektelmeıdi. Olar el ishindegi qaýipsizdikti qamtamasyz etip qana qoımaı, halyqaralyq deńgeıde beıbitshilikti saqtaýǵa atsalysyp keledi. Kazinform agenttiginiń tilshisi mereke qarsańynda osy baǵyttaǵy mıssııalardy keńinen baıandady.
Injenerlik ásker — qaýipsizdiktiń negizi
Elimizdegi eń jaýapty ári qaýipti salalardyń biri — ınjenerlik áskerler qyzmeti. 1992 jyly qurylǵan qurylym áskerdiń qozǵalysyn qamtamasyz etý, qorǵanys shepterin nyǵaıtý jáne jaýyngerlik is-qımyldardyń tıimdiligin arttyrý baǵytynda strategııalyq mańyzdy mindetterdi atqaryp keledi.
Onyń aýqymyn keńeıtip, naqty mazmunyn aıqyndaıtyn negizgi kúsh — ınjenerlik áskerlerdiń quramyndaǵy mamandar.
— Quramda saperlar, ınjener-barlaýshylar, mehanık-júrgizýshiler, pontonshylar, kınologtar jáne ózge de mamandar qyzmet etedi. Barlyǵy ortaq maqsatqa jumylǵan. Ol — áskerı baǵyttardy ázirleý, fortıfıkatsııalyq qurylys salý, mınalyq-jarylǵysh bógetterdi ornatý jáne zalalsyzdandyrý, ótkelder uıymdastyrý, sondaı-aq áskerdi sýmen qamtamasyz etý. Bul baǵyttaǵy negizgi daıarlyq ortalyǵy Almaty oblysy Qonaev qalasyndaǵy № 58012 áskerı bóliminde ornalasqan. Dál osy jerde kásibı daıyndyq qalyptasady, — delingen Qorǵanys mınıstrliginiń jaýabynda.
Ýaqyt óte kele júıeniń ishki qurylymy da, múmkindigi de aıtarlyqtaı kúsheıdi. Otyz jyldan astam kezeńde ınjenerlik áskerlerdiń basqarý júıesi jańaryp, qurylymy jetildirilip, tehnıkalyq jaraqtandyrylýy zamanaýı talaptarǵa saı jańǵyrtyldy. Sonyń nátıjesinde olardyń atqaratyn mindeti de keńeıe túsken.
Tasqynmen kúreste aldyńǵy shepte
Áskerı ınjenerlerdiń atqarǵan jumystarynyń aýqymy 2024 jylǵy kóktemgi sý tasqyny kezinde aıqyn kórindi. Tabıǵı apat jaǵdaıynda olar qysqa ýaqyt ishinde birneshe strategııalyq mindetti qatar oryndap, eldi mekenderdegi qaýipsizdikti qamtamasyz etýge jumyldy.
Alǵashqy kezekte ınjenerlik bólimshelerdiń jedel áreketi arqyly kólik qatynasyn qalpyna keltirý jumystary júrgizildi. Pontondy-mostyq park jıyntyǵynyń kómegimen Aqtóbe oblysyndaǵy Oıyl ózeninde, sondaı-aq Soltústik Qazaqstan jáne Aqmola oblystaryndaǵy Esil ózeninde paromdyq ótkelder jedel túrde ornatyldy.
Infraqurylymdyq sheshimderdiń nátıjesinde sý tasqyny saldaryn joıý jumystary jedel qarqyn aldy. Injenerlerdiń arqasynda sý basqan aımaqtardan úsh myńnan astam adam evakýatsııalanyp, bir jarym myń aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy qaýipsiz jerge jetkizildi. Sonymen qatar zardap shekken óńirlerge 400 tonnadan astam gýmanıtarlyq kómek jetkizý qamtamasyz etildi.
Jaǵdaıdyń kúrdeliligi ár óńirde ártúrli sheshimderdi talap etti. Atap aıtqanda, Atyraý oblysynda eldi mekenderdi tasqyn sýdan qorǵaý maqsatynda jarý jumystary júrgizilse, Shyǵys Qazaqstan oblysynda buzylǵan jol ýchaskesine aýyr mehanıkalandyrylǵan kópir ornatylyp, kólik qatynasy qaıta jandandy. Al Aqmola oblysynda zardap shekken aýyldardy elektr tehnıkalyq qamtamasyz etý jumystary uıymdastyryldy.
Saperlar sabaǵy qalaı ótedi?
Mundaı kúrdeli operatsııalardy tek joǵary daıyndyqtan ótken áskerı ınjenerler oryndaı alady.
— Saperlardy oqytý jarylǵysh zattardy anyqtaý men zalalsyzdandyrýdy, mına qoıý jáne eńserý tásilderin, sondaı-aq túrli ınjenerlik tapsyrmalardy qaýipsiz oryndaý mashyqtaryn qamtıdy. Bilim berý protsesi kezeń-kezeńimen júretin júıeli oqytýǵa negizdelgen, — delingen jaýapty vedomstvonyń aqparatynda.
Mamandardyń aıtýynsha, oqytý úderisi naqty qurylymǵa baǵynady. Aldymen teorııalyq bazaǵa mán beriledi, keıin praktıkalyq jattyǵý júrgiziledi, al qalyptasqan daǵdylar turaqty túrde tekserilip otyrady.
Bul júıede basty nazar qaýipsizdikke aýdarylady. Saladaǵy negizgi talap — tártipke baǵyný jáne ár áreketti dál oryndaý. Sebebi saper mamandyǵynda kez kelgen qatelik aýyr saldarǵa ákelýi múmkin.
Robot saperdi almastyra ala ma?
Jaýapty ári qaýipti qyzmettiń aldyńǵy shebinde júrgen mamandardyń biri — leıtenant Baýyrjan Makıev. Ol — Arys qalasyndaǵy Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteriniń Mınasyzdandyrý ortalyǵy ınjenerlik-saperlik rotasynyń komandıri. Áskerı joly 2010 jyly Qonaev qalasyndaǵy ınjenerlik-saperlik brıgadada merzimdi áskerı qyzmetten bastalyp, ýaqyt óte kele kásibı maman retinde qalyptasty. Qazirgi tańda ol Arys qalasyndaǵy tótenshe jaǵdaı saldaryn joıý jumystaryna qatysyp, jergilikti aýmaqty jarylý qaýpi bar zattardan tazartý mindetin atqaryp júr.
Osy kúrdeli qyzmettiń ishki mazmunyn mamannyń ózi de erekshe atap ótedi.
— Alǵash jarylǵysh zatpen jumys isteý sáti ár mamannyń esinde qalady. Sol kezde barlyq nazar tek tapsyrmaǵa baǵyttalady. Ýaqyt óte kele bul sezim júıelilikke jáne komandaǵa tolyq senimge aınalady, — deıdi Baýyrjan Makıev.
Onyń sózinshe, salada emotsııadan góri kásibı saqtyq mańyzdy.
— Bul — úreı emes, kásibı jaýapkershilik. Ár operatsııa aldyn ala josparlanady, qaýip tolyq taldanady. Negizgi maqsat — qaýipsizdikti qamtamasyz etý, — deıdi ol.
Búginde saper qyzmetine zamanaýı tehnologııalar engizilgen. Drondar qaýipti aýmaqty aldyn ala barlaýǵa múmkindik berse, robottandyrylǵan júıeler adamdy tikeleı qaýipten alystatyp, keıbir jumystardy qashyqtan oryndaýǵa jol ashady.
— Degenmen barlyq jaǵdaıda sońǵy sheshim mamanǵa tıesili bolyp qala beredi. Tájirıbede eń qaýipti jaǵdaılar adamı faktormen baılanysty. Eń qaýipti qatelik — kúmándi zatqa jaqyndaý nemese ony qozǵaýǵa tyrysý. Mundaı jaǵdaıda eń durys áreket — qaýipsiz qashyqtyqta bolyp, mamandardy shaqyrý, — deıdi spıker.
Qaýipti mamandyqtyń taǵy bir qyry — otbasynyń qoldaýy.
— Basynda otbasyma ońaı bolǵan joq, ýaıym men alańdaýshylyq kóp boldy. Ýaqyt óte olar jumystyń ereksheligin túsine bastady. Sondyqtan qoldaýǵa tyrysady. Qazir jubaıymmen tórt ul tárbıelep otyrmyz. Olar da — bolashaq Otan qorǵaýshylary, áskerı áýlettiń jolyn jalǵastyrýy múmkin, — deıdi ol.
Saper jumysynyń qaýipsizdigi men tıimdiligi tikeleı tehnıkalyq jabdyqtalýǵa da baılanysty. Aıta ketý kerek, qazaqstandyq saperlerdiń qarý-jaraǵynda Germanııada jasalǵan zamanaýı mına izdegish qurylǵylar bar. Olar jarylǵysh zattardy 4 metr tereńdikke deıin anyqtaı alady, sonyń ishinde tankige qarsy mınalardy 50 santımetr, al jaıaý áskerge qarsy mınalardy 15 santımetr tereńdikten tabýǵa múmkindik beredi.
Sonymen qatar jeke qorǵanys júıesi de joǵary deńgeıde. Saperlar «Dospeh» dep atalatyn jarylysqa qarsy qorǵanys kostıýmin kıedi. Ol jarylystan, soqqy tolqynynan, jaryqshaqtardan jáne ashyq jalynnan qorǵaıdy. Salqyndatý júıesiniń arqasynda mundaı kostıýmde +500 gradýs temperatýrada 30 mınýtqa deıin jumys isteýge bolady. Taǵy bir osyndaı qorǵanys kıimi «Saqtaý» dep atalady.
Golan jotasynan Afrıkaǵa deıin
Elimizdiń halyqaralyq qaýipsizdik júıesindegi orny tek ulttyq qorǵanys sheńberimen shektelmeı, bitimgerlik mıssııalar arqyly da aıqyn kórinis taýyp otyr.
Qazaqstan — Ortalyq Azııada halyqaralyq bitimgerlik baǵdarlamalarǵa qatysatyn birden-bir el. Bul tájirıbe 2014 jyldan beri turaqty túrde damyp keledi. Sol ýaqyttan bastap áskerı mamandar BUU mıssııalaryna belsendi qatysyp, halyqaralyq beıbitshilikti qoldaýǵa úlesin qosyp keledi.
2014 jyldan beri 67 qazaqstandyq Batys Sahara, Kot-d’Ivýar, Malı, Ortalyq Afrıka Respýblıkasy jáne Lıvandaǵy BUU mıssııalarynda áskerı baıqaýshy jáne shtab ofıtseri retinde qyzmet atqardy. Keıin bul baǵyt odan ári keńeıdi. 2018 jyldan bastap Lıvandaǵy BUU-nyń Ýaqytsha kúshteri mıssııasy quramynda 538 qazaqstandyq áskerı qyzmetshi bitimgerlik bólimshede mindet atqardy.
Jınaqtalǵan tájirıbe 2024 jyly jańa deńgeıge kóterildi. Qazaqstan alǵash ret Golan jotalaryna derbes bitimgerlik mıssııaǵa 139 áskerı qyzmetshini jiberdi. Jeke qurammen birge Qorǵanys mınıstrligi Sırııaǵa 15 brondalǵan dońǵalaqty tehnıka, júk tasıtyn KamAZ kólikteri, jol talǵamaıtyn avtokólikter, atys qarýy jáne áskerı jabdyqtardy jetkizdi. Aıta keterligi, mundaı aýqymdy kontıngent pen tehnıkany alys qashyqtyqqa jetkizý eldiń áskerı tájirıbesinde alǵash ret júzege asty.
Sırııadaǵy qyzmet barysynda qazaqstandyq kontıngent 557 tapsyrmany oryndady. Sonymen qatar 15 operatsııa júrgizilip, jarylys qaýpi bar 240-tan astam nysan zalalsyzdandyryldy. Bul mindetterdi arnaıy daıyndyqtan ótken «Bitimger» ortalyǵynyń saperlary júzege asyrǵan.
Osy baǵyttaǵy jumystyń mańyzyn Memleket basshysy da atap ótti.
— Qazaqstan alǵash ret bitimgerlik mindetin derbes oryndaýǵa kiristi. Golan jotalaryndaǵy operatsııa aıasynda Birikken Ulttar Uıymymen qarym-qatynasymyz múlde jańa deńgeıge kóterildi. Biz tolyqqandy bitimgerlik kúshteri bar elderdiń qataryna qosyldyq. Qazaqstan — osy salada mol tájirıbe jınaqtaǵan Ortalyq Azııadaǵy birden-bir memleket, — dedi Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Ulttyq bitimgerlik kúshter quramynda tabysty qyzmet atqarǵan ofıtserler men sarbazdarmen kezdesýde.
Búginde bul baǵyttaǵy qyzmet odan ári keńeıip keledi. Qazirgi tańda 158 qazaqstandyq áskerı qyzmetshi Afrıka men Taıaý Shyǵystaǵy bitimgerlik kúshter quramynda qyzmet atqarýda. Aldaǵy ýaqytta Birikken Ulttar Uıymy aıasyndaǵy jańa mıssııalarǵa qatysý josparlanyp otyr. Osylaısha, Qazaqstan halyqaralyq beıbitshilik pen kelisimdi nyǵaıtý isine júıeli úles qosyp keledi.
