Qazaqstanda prodýktıvti logıka tujyrymdamasy damyp keledi
ASTANA. KAZINFORM – Qoǵamnyń ıntellektýaldyq áleýetin arttyrý, ǵylymı tanym men logıkalyq oılaý mádenıetin qalyptastyrý el bolashaǵynyń mańyzdy baǵyttarynyń biri. Osy jolda otandyq fılosofııa ǵylymyna eleýli úles qosyp kele jatqan ǵalymdardyń biri – fılosofııa ǵylymdarynyń kandıdaty, dotsent Asqar Leshan Ámirhanuly. Bul týraly fılosofııa ǵylymdarynyń doktory, ǵalym Berik Atash aıtty.
Onyń aıtýynsha, Leshan Asqar álemdik fılosofııa tarıhyn tereń meńgergen, klassıkalyq jáne akademııalyq fılosofııa ókilderiniń eńbekterin túpnusqadan oqyp, ǵylymı turǵyda taldaı biletin zertteýshi. Ol logıka salasynyń bilikti mamany retinde ǵana emes, birneshe tildi meńgergen polıglot, ózindik ǵylymı ustanymy qalyptasqan oıshyl retinde de tanylǵan.
Asqar Leshan Ámirhanuly 1956 jylǵy 15 qarashada qazirgi Túrkistan oblysynda dúnıege kelgen. S.M. Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń fılosofııa-ekonomıka fakýltetinde bilim alyp, oqý ornyn úzdik dıplommen támamdaǵan. Ǵylymǵa degen qushtarlyǵy ony Máskeý memlekettik ýnıversıtetiniń aspırantýrasyna jetelep, sonda kandıdattyq dıssertatsııasyn sátti qorǵady.
Ǵylymı izdenisin halyqaralyq deńgeıde jalǵastyrǵan ǵalym 1987-1990 jyldary Máskeý memlekettik ýnıversıtetinde, 1992-1993 jyldary Ystanbul ýnıversıtetinde, sondaı-aq Germanııanyń jetekshi bilim berý jáne ǵylymı ortalyqtarynda kásibı biliktiligin arttyrdy.
Bul tájirıbe onyń dúnıetanymyn keńeıtip, fılosofııalyq izdenisterine jańa serpin berdi. Ǵylym men bilim salasyndaǵy eńbegi úshin ál-Farabı atyndaǵy altyn jáne kúmis medaldarmen, M.V. Lomonosov atyndaǵy altyn medalmen marapattalǵan.
Berik Atashtyń pikirinshe, Leshan Asqardyń ereksheligi onyń ǵylymı tereńdigi men adamı bolmysynyń úılesiminde.
– Leshan aǵamyz qaı ortada da adamdarmen tez til tabysa biletin, aqjarqyn, ázil-qaljyńynyń ózinde tereń oı jatatyn sheshen jan. Ol fılosofııalyq tujyrymdardy kúndelikti ómirmen sheber baılanystyryp, kúrdeli máselelerdi qarapaıym ári uǵynyqty jetkize alady. Sóz saptaýyndaǵy tapqyrlyq, oıyndaǵy utqyrlyq pen uıymdastyrýshylyq qabileti ony aınalasyna syıly tulǵa etti. Bul logıkalyq oılaý mádenıeti men sheshendik ónerdi ómir tájirıbesimen ushtastyra bilgeniniń kórinisi, – deıdi ǵalym.
Asqar Leshannyń ǵylymı izdenisteriniń negizgi baǵyty – logıka. Ol matematıkalyq, kópmándi, dıalektıkalyq jáne formaldi emes logıka, sofıstıka men sheshendik óner logıkasy salalaryn tereń zerttegen. Osy izdenisterdiń nátıjesinde Berik Atashpen birlesip, shyǵarmashylyq oılaýdy damytýǵa baǵyttalǵan «prodýktıvti logıka» tujyrymdamasynyń qalyptasýyna negiz qalady.
Ǵalymnyń shyǵarmashylyq murasy logıkamen ǵana shektelmeıdi. Ol ulttyq fılosofııa, epıstemologııa jáne aýdarmataný baǵyttarynda da nátıjeli eńbek etip keledi. Osy ýaqytqa deıin 200-den astam ǵylymı maqala, oqýlyq, oqý quraly men monografııa jarııalaǵan.
Sonymen qatar onyń aqyndyq qyry da shyǵarmashylyq tulǵasynyń ózindik bir arnasy sanalady.
Búginde Asqar Leshan Ámirhanuly ǵylymdaǵy izdenisin jalǵastyra otyryp, urpaq tárbıesine de erekshe mán berip, nemere súıgen baqytty otbasynyń aqsaqaly atanyp otyr. Onyń ómir joly bilimge adaldyqtyń, úzdiksiz izdenistiń jáne oılaý mádenıetin ómirlik ustanymǵa aınaldyrýdyń ónegesi.
Buǵan deıin ǵalym Ámirhan Temirbaevtyń ǵylymdaǵy joly týraly jazǵan edik.
