Qazaqstanda nesıe alý qıyndaıdy: 2027 jyldan bastap qandaı shekteýler engiziledi
ASTANA. KAZINFORM – Qazaqstanda halyqtyń shamadan tys qaryzǵa batýyn azaıtý jáne qarjy júıesin nyǵaıtý maqsatynda nesıe berý tártibi aıtarlyqtaı qatańdatylady. 2027 jyldyń 1 qańtarynan bastap azamattardyń jalpy bereshegine qatysty jańa shekti deńgeı engizýdi josparlap otyr.
Jibek Joly telearnasynyń «Búgin.LIVE» baǵdarlamasynda sarapshylar jańa erejeniń halyqtyń qaryz alý mádenıetine, bankterdiń nesıe saıasatyna jáne kásipke yqpalyn talqylady.
Ulttyq banktiń bul qadamy elimizdegi nesıe naryǵyn qaýipsiz damytý jáne bankterdiń nesıeni oılanyp berýin yntalandyrý qajettiliginen týyndap otyr. Jańadan engiziletin kiriske qatysty borysh koeffıtsıenti azamattyń burynnan bar qaryzdary men jańa nesıesiniń onyń jyldyq tabysyna qanshalyqty sáıkes keletinin anyqtaıdy.
Bul retteýdiń mánin QR Ulttyq banki baspasóz qyzmetiniń jetekshisi Asan Ahmetjan túsindirdi.
– Eger ol kórsetkish tym joǵary bolsa, demek ol adamǵa ary qaraı nesıe tóleý aýyr bolady jáne onyń aqshasyz qalý qaýpi artady degen sóz. Osyndaı sharalar elimizdiń qarjy júıesin nyǵaıtyp, nesıe berý isiniń jolǵa qoıylýyna kómektesedi, – dedi ol.
Ulttyq banktiń málimetinshe, avtokredıt, ıpoteka jáne kepilsiz tutynýshylyq nesıeler boıynsha bıýdjettik synyptama kórsetkishine monıtorıng jalǵasa beredi. Biraq olar úshin jeke shekti mánder engizilmeıdi. Sonymen qatar qoldanystaǵy boryshtyq júkteme koeffıtsıentine qatysty talaptar ózgerissiz qalmaq.
Alaıda el ishinde kerek te, kerek emes te zattardy, tipti smartfon men toıdy da nesıege alyp, sońynda bankrottyqqa júginetinder kóbeıgen. Osy rette ekonomıst Lázzat Janmoldaeva bul shekteýlerdiń uzaq merzimdi perspektıvada ekonomıkaǵa tıgizer paıdasy zor ekenin alǵa tartady.
– Bul bir jaǵynan qarjylyq saýattylyq, erteń maquldanbaıdy, bir qaryzdy ekinshimen jabý, emotsııamen satyp ala salý, «Bankrottyqqa bere salamyn» dep, qaryzdy toltyryp alý degennen saqtaıdy. Ekinshiden qaryzdyq buǵaýdan qutqarý, úshinshi jaǵynan ınflıatsııany tejeý bolady, – dedi sarapshy.
Ekonomıstiń aıtýynsha, buǵan deıin bankter qarapaıym halyqqa qysqa merzimdi nesıe bere otyryp, ústeme paıda taýyp keldi. Mysaly, 2025 jyly bankterdiń tabys ósimi 6,2 paıyz bolsa, onyń aldyndaǵy jyldary bul kórsetkish 17 paıyzǵa deıin jetken. Endi jańa prýdentsııalyq normatıvter men saqtyq qory retindegi provızııalar bankterdiń óz tabysyn azaıtyp, olardy qarapaıym halyqtan góri naqty sektorǵa, ıaǵnı óndiris pen bızneske uzaq merzimdi nesıe berýge májbúrleıdi.
Odan bólek, nesıe berýdi shekteýdiń ekinshi jaǵy da bar. Qarjy sarapshysy Merýert Qýanyshbekqyzy bul shara jeke tulǵalardyń qarjylyq tártibin túzegenimen, shaǵyn jáne orta bızneske aýyr soqqy bolatynyn eskertedi.
– Qazir kóptegen bıznes zardap shegip jatyr. Ásirese, shaǵyn jáne orta bıznes úshin óte aýyr tıedi. Óıtkeni olardyń taýarlary qazir bólip tóleý túrine ótpeıdi. Sol sebepti jalpy taýar aınalymy tejeledi. Nesıe degenimiz ekonomıkanyń «draıveri» ǵoı, – dedi qarjyger.
Sarapshy taýar kólemi men saýdanyń azaıýy ShOB ókilderiniń ary qaraı damýyna kedergi keltirip, salyq túsimin azaıtatynyn, al uzaq merzimdi nátıjeni boljaý qıyn ekenin aıtady.
Mundaı táýekelderdi jumsartý úshin ekonomıst Lázzat Janmoldaeva memleket tarapynan kásipkerlerdi qoldaýdyń balamaly tetikterin iske qosý qajet dep esepteıdi. Atap aıtqanda, «Damý» qory, agrarlyq jáne klasterlik jobalar arqyly halyq kúndelikti tutynatyn et, sút ónimderin shyǵaratyn kásipkerlerge beriletin nesıelerdiń 5 paıyzdyq jeńildetilgen mólsherlemesin keńeıtý naryqtaǵy jaǵdaıdy jumsartýǵa múmkindik bermek.
Aıta keteıik, byltyr bankter aýyl sharýashylyǵyna 207 mlrd teńge nesıe bergen.
