Qazaqstanda mıtohondrııalyq almastyrý terapııasy synaqtan ótip jatyr
ALMATY. KAZINFORM – Qazaqstan ana jaǵynan beriletin aýyr tuqym qýalaıtyn aýrýdyń aldyn alýǵa múmkindik beretin ınnovatsııalyq ádis – mıtohondrııalyq almastyrý terapııasyn qoldanatyn dúnıe júzindegi alǵashqy eldiń qataryna enýi múmkin.
Bul týraly Qazaqstan reprodýktıvti medıtsına qaýymdastyǵynyń prezıdenti, Halyqaralyq reprodýktologııa akademııasynyń rektory Vıacheslav Lokshın aıtty.
– Byltyrdan beri PERSONA emhanasynyń bazasynda biz AQSh-tan kelgen belgili ǵalym, álemge tanymal embrıolog, Oregon densaýlyq saqtaý men ǵylym ýnıversıtetiniń embrıondyq jáne gendik terapııa ortalyǵynyń dırektory Shýhrat Mıtalıpovpen birlesip klınıkalyq zertteý júrgizip jatyrmyz. Qazaqstan Ulybrıtanııa men Grekııadan keıin bul ádisti qoldana bastaǵan alǵashqy eldiń biri bolýy múmkin. Bul tuqym qýalaıtyn aýrýdyń aldyn alýda jańa múmkindikterge jol ashpaqshy, - dedi ol Óńirlik kommýnıkaýtsııalar qyzmetinde ótken brıfıng kezinde.
Onyń aıtýynsha, bul tehnologııa anadaǵy zaqymdanǵan mıtohondrııalardy saý donorlyq mıtohondrııalarǵa almastyrady da, ata-ananyń genetıkalyq materıaly saqtalady. Bul baǵytqa genetıka, medıtsına men bıoetıka toǵysyndaǵy eń bolashaǵy bar jetistiktiń biri retinde qarap otyr.
Jalpy, 2026 jyl osy sala úshin mańyzdy kezeń boldy. Qazaqstanda EKU baǵdarlamasy arqyly dúnıege kelgen alǵashqy balanyń týǵanyna 30 jyl toldy. Osy ýaqyt ishinde eldiń reprodýktıvti medıtsınasy alǵashqy tájirıbeden bastap genetıka men molekýlalyq bıologııamen ıntegratsııalanǵan joǵary tehnologııalyq júıege deıin damydy.
– Keıingi úsh onjyldyqta Qazaqstannyń reprodýktıvti medıtsınasy densaýlyqty tıimdi saqtaıtyn úlken salaǵa aınaldy. Mamandardyń kásibıliginiń arqasynda elimizde kópten kútken 46 myńnan astam bala dúnıege keldi. Bul – dárigerlerdiń, embrıologtar men ǵylymı qaýymdastyqtyń eńbeginiń arqasy, - dedi Lokshın.
Qazaqstan reprodýktıvti medıtsına qaýymdastyǵynyń prezıdentiniń aıtýynsha, «Ańsaǵan sábı» baǵdarlamasy aıasynda EKU-ǵa bólinetin kvotalar sany jeti esege artqan. Bul kezekti qysqartyp, bedeýlikti emdeýde myńdaǵan otbasyǵa múmkindik berdi. 2021-2025 jyly ǵana eldegi 18 emhanada shamamen 34 myń EKU tsıkli júrgizilip, nátıjesinde 13 myńnan astam bala dúnıege kelipti.
Qazaqstan osy salada medıtsınalyq týrızm ortalyǵyna aınalyp keledi. Keıingi 10 jylda elimizge 40-tan astam elden patsıentter kelip em alǵan. Otandyq klınıkalar osylaısha Ortalyq Azııa mamandary úshin bilim beretin bazaǵa aınaldy.
Lokshınniń sózinshe, osyndaı jetistikke qaramastan, bul sala da biraz qıyndyqqa tap bolyp otyr. Olardyń qatarynda 35 jastan asqan áıelderdegi fertıldiliktiń tómendeýi, analyq bez qorynyń azdyǵy kezinde emdeýdiń kúrdeliligi, sondaı-aq túrli áleýmettik toptarǵa tehnologııalardy qoljetimdi ete túsý bar.
Sonymen qatar sýrrogat ana bolý, donorlyq baǵdarlamalar men genetıkalyq tehnologııany qoldaný sııaqty etıkalyq jaǵyna da nazar aýdaryp otyr.
Mamandardyń pikirinshe, reprodýktıvti medıtsınanyń bolashaǵy pánaralyq tásilderdi damytýǵa, jasandy ıntellektini engizýge, tindik bıo-ınjenerııa men úlken derekterdi taldaýǵa baılanysty.
Eske salaıyq, buǵan deıin Qazaqstanda 30 jyldyń ishinde EKU arqyly 40 myńǵa jýyq bala dúnıege kelgenin habarlaǵan edik.
