Qazaqstanda makýlıarly degeneratsııa kóz aýrýyna shaldyǵýshylardyń sany artyp keledi - Tursyngúl Botabekova
ALMATY. 5 qarasha. QazAqparat /Názıra Eleýhan/ - Qazaqstanda on jyl buryn kóz aýrýlarymen, onyń ishinde jas ereksheligi makýlıarly degeneratsııa (JMD) aýrýymen 1 paıyz adam aýyrsa, qazir halyqtyń 10-12 paıyzy osy jáne taǵy da basqa kóz aýrýlarynyń ár túrine shaldyqqan.
JMD aýrýy jyldan jylǵa "jasaryp" keledi, kezinde qarttardyń aýrýy sanalsa, qazir 40-tan asqan adamdar shaldyǵýda. Bul aýrý kóz janarynyń aıyrylýyna ákelip soǵatynyn eskersek, qazirden bastap, der kezinde anyqtaýǵa basa nazar aýdarý qajet. Bul týraly búgin Almatyda «Jas ereksheligi makýlıarly degeneratsııany emdeýde qoldanylatyn ınnovatsııa soqyrlyqqa jol bermeıdi» degen taqyrypta ótken baspasóz máslıhatynda QR-nyń bas oftalmology, Kóz aýrýlary Qazaq ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń dırektory, medıtsına ǵylymdarynyń doktory, professor Tursyngúl Botabekova málim etti.
Onyń aıtýynsha makýlıarly degeneratsııa (JMD) aýrýy kóz kórýdiń kúrdeli ári qaıta emdelmeıtin buzylystaryna áser etetin basty sebep bolyp tabylady. " Bul másele damyǵan elderde de ózekti problemalardyń biri. Búkil álemde bul aýrýdan 25-30 mln. adam kóz janarynan aıyrylǵan. Eýropada halyqtyń 12 mıllıony, 70-ten asqan árbir besinshi adam bul aýrýdan zardap shegýde. Reseıde jas erekshelik makýlıarly degeneratsııa aýrýy boıynsha 1000 halyqqa shaqqanda 15 jaǵdaı tirkelýde. Al, bizdiń ınstıtýtqa 2009 jyly kelgen adamdardyń 5,6 paıyzynda JMD aýrýy tirkeldi. Elimizde jyldan jylǵa JMD kóz aýrýyna shaldyǵýshylardyń sany artyp keledi", - dedi bas oftalmolog.
Onyń aıtýynsha JMD aýrýy damýynyń basty faktorlary - jas mólsheri, qartaıýmen qatar, kóz fermentteriniń belsendiliginiń tómendeýi, genetıkalyq qalyptasýy, qantamyrlar qyzmetindegi aýytqýlar, júrektiń ıshemııalyq aýrýlary, temegi shegýshilik, durys tamaqtanbaý bolyp tabylady.
"Bastapqy kezeńderinde aýrýdyń damýy eshqandaı aıqyn kórinis tappaı ótetindikten, JMD-ny der kezeńde anyqtaý asa mańyzdy. Kesh anyqtalǵan ýaqytta kóz torynda qalyptan tys tamyrlardyń jańadan túzilýi baıqalady, al ol isiný, qan quıylý jáne kóz kórýiniń edáýir tómendeýine ákeledi. Sondyqtan júrekke basa mán beretindeı, kózge de basa nazar aýdarý qajet. Jylyna bir ret oftalmologtyń qabyldaýynda bolý kerek. Kózdiń janary joq bolsa ómir súrý qıyn emes pe?!", -dep atap ótti ol.
Ár túrli zertteýshilerdiń málimetteri boıynsha, 43-54 jas mólsherindegi adamdardyń arasynda JMD 10-20 paıyzǵa kezdesetin bolsa, al 75 jastan bastap 85 jasqa deıingi jas tobynda kezdesý jıiligi 100 paıyzǵa teń.
