Qazaqstanda kimderge bás tigýge tyıym salynǵan jáne zań qalaı oryndalyp jatyr

Týrızm jáne sport mınıstrligi

QR Týrızm jáne sport mınıstrligi 2024 jyldyń 18 naýryzynan bastap eGov portaly arqyly «Qumar oıyndarǵa qatysýǵa ózin-ózi shekteý» tetigin iske qosty. ıAǵnı kez kelgen adam 6 aıdan 10 jylǵa deıingi merzim aralyǵynda ózine shekteý qoıa alady. Sonyń ishinde memlekettik, quqyq qorǵaý, áskerı jáne tótenshe jaǵdaılar qyzmetinde jumys isteıtin adamdarǵa bul mindetti.

- 2026 jyldyń mamyr aıyna deıin bás tigý men qumar oıyndarǵa qatysýǵa ózin-ózi shekteý qoıý boıynsha júıege jalpy 457 396 ótinish kelip túsken. Shekteý qoıý merzimi ártúrli bolǵandyqtan (6 aıdan bastap 10 jylǵa deıin-red) onyń jartysynda (233 757 ótinish) merzimi aıaqtaldy. Qazir 223 639 ótinishi boıynsha shekteý qoldanysta,- dep habarlady QR Týrızm jáne sport mınıstrligi.

Memlekettik qyzmet isteri agenttigi

«Oıyn bıznesi týraly» Zańynyń 15-babyna súıensek, elimizde 21 jasqa tolmaǵan azamattar bás tige almaıdy. Al Zańnyń 15-1-babynda qumar oıyndarǵa jáne bás tigýge qatysýdy shekteý túrleri jazylǵan. Zańǵa sáıkes elimizde azamat 21 jasqa tolǵanda óz-ózine 6 aıdan 10 jylǵa deıingi merzim aralyǵynda shekteý qoıa alady. Ol úshin jeke basyn kýálandyratyn qujat boıynsha ótinish toltyrady, shekteý merzimin tańdaıdy, elektrondy qoltańbasy arqyly rastaıdy. Bir aıta keterligi keri sheginýge jol joq. Ótinishti qaıtaryp alýǵa bolmaıdy. Dese de sot arqyly shekteýdi alyp tastaýǵa múmkindik bar. Sonymen birge eger adam sot arqyly qabiletsiz dep tanylsa onyń otbasy músheleri, jaqyn týystary shekteý qoıýǵa ótinish bere alady.

Óz-ózine shekteý qoıǵan adamdardyń tizimi elimizde qupııa saqtalady. Degenmen qajettilik týyndasa polıtsııa, arnaýly memlekettik organdar, QR Ulttyq banki jáne qarjy naryǵy men qarjy uıymdaryn retteý, baqylaý jáne qadaǵalaý jónindegi ýákiletti organ jeke suraý salyp, belgili bir adam týraly málimet ala alady.

Elimizde biryńǵaı esepke alý júıesi bir ortalyqtan basqarylǵanymen, áskerı, tótenshe jaǵdaılar jáne quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetkerleri týraly aqparat ár organda jeke-jeke jınaqtalady.

- Ákimshilik memlekettik qyzmetshilerge qatysty «Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik qyzmeti týraly» Zańynyń jáne tártiptik jaýaptylyqqa tartý tártibin reglamentteıtin zańǵa táýeldi normatıvtik quqyqtyq aktilerdiń erejeleri qoldanylatynyn atap ótken jón. Agenttik óz quzyreti sheginde sybaılas jemqorlyqqa qarsy saıasatty qalyptastyrýdy jáne iske asyrýdy, sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl salasyndaǵy jumystardy úılestirýdi, sybaılas jemqorlyq quqyqbuzýshylyqtaryn jasaýǵa yqpal etetin sebepter men jaǵdaılardy barynsha azaıtýdy, sondaı-aq sybaılas jemqorlyqqa qarsy mádenıetti qalyptastyrýdy júzege asyrady,- dep habarlady QR Memlekettik qyzmet isteri agenttigi. Osylaısha Agenttik qandaı da bir naqty jaýap qatpady.

Jergilikti salalyq departamentter

Aqtóbe oblystyq tótenshe jaǵdaılar departamenti bul málimettiń qupııa ekenin jetkizdi. Al Aqtóbe oblystyq qorǵanys isterý jónindegi departament bastyǵynyń orynbasary Ernur Asqarovtyń aıtýynsha, áskerı qyzmetshilerdiń shekteý qoıǵany týraly aqparat ár bólimnen bólek-bólek jınaqtalady.

- Qorǵanys departamentine habarlama keledi. Habarlamaǵa sáıkes aýdandarǵa tapsyrma beremiz. Olar óz qyzmetkerleriniń «qumar oıyndarǵa qatysýǵa ózin-ózi shekteý» qoıylǵanyn rastap, aqparat beredi. Sony jınaqtap, mınıstrlikke joldaımyz. Bári de túgel «qumar oıyndarǵa qatysýǵa ózin-ózi shekteý» qoıǵan jáne ol 10 jylǵa jaramdy. Buıryq mindetti túrde oryndalady. Monıtorıngti ortalyqtan júrgizedi,- dedi Ernur Asqarov.

Elimizde tyıym salynǵanyna qaramastan áskerı qyzmetshiler bás tigý jolyn taýyp júr. Máselen «Batys» óńirlik qolbasshylyǵy basqarmasynyń aǵa ofıtseri 2020-2024 jyldary qumar oıyn oınaǵan. Bul týraly qyzmettik tekserý kezinde málim boldy. Іs materıalynda áskerı qyzmetshiniń tek 1 jylǵa óz-ózine shekteý qoıǵany, ýaqyty aıaqtalǵanda birden bás tikkeni anyqtaldy. Sol aralyqta ol 1 mln teńgeden astam aqshasyn uttyrǵan.

Taǵy bir mysal. SQO-da qumar oıynǵa áýes toǵyz memqyzmetshi jumystan shyǵaryldy.

Ekibastuzda TÚKSh, jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary bóliminiń sektor meńgerýshisiniń jeke shoty boıynsha aınalym 6,8 mln teńge bolǵan. Uqsas zańbuzýshylyqtar aýyldyq okrýg ákimi, Turǵyn úı ınspektsııasy bóliminiń basshysynyń orynbasary, sondaı-aq qala ákimdiginiń qurylymdyq bólimsheleriniń jeti qyzmetkeri tarapynan da anyqtaldy. 

Qazirgi kezde Aqtóbe oblysy boıynsha 4 myńǵa jýyq memlekettik qyzmetshi bar. QR Memlekettik qyzmet isteri agenttigi oblystyq departamenti basshysynyń mindetin atqarýshy Rafhat Bısenovtiń aıtýynsha, olardyń arasynan bás tikkenderdi anyqtaý prokýratýranyń jumysy.

- 2025 jyly 673 memlekettik qyzmetshi tártiptik, 76 qyzmetshi memlekettik qyzmet jáne memlekettik kórsetiletin qyzmetter týraly zańnamalaryn buzǵany úshin ákimshilik, 18 tulǵa sybaılas jemqorlyq boıynsha qylmystyq jaýapqa tartyldy. 2026 jyldyń birinshi toqsanynda 202 tártiptik, 29 ákimshilik shara qoldanyldy. Al qylmystyq is boıynsha málimet joq,- dep habarlady QR Memlekettik qyzmet isteri agenttigi oblystyq departamenti.

Áskerı qyzmetshilermen kezdesý bolady - psıhoterapevt dáriger

Óńirde anyqtaý jumysy ǵana emes, aldyn alý jumystary júrgiziledi. Aqtóbe oblysy boıynsha kóbine psıhoterapevt dáriger Dına Tileýbaeva shaqyrylady. Alkogolızm, nashaqorlyqtyń, qumar oıyn men gadjetke táýeldiliktiń nege aparatynyn osy maman aıtyp túsindiredi. Biraq bul qur kezdesýde sheshiletin másele emes.

- Bás tigetin adamdar óz tirligin jasyrady. Sondyqtan da memlekettik, áskerı jáne quqyq qorǵaý organdarynda monıtorıng júrgiziledi. Sonyń ishinde qaryzy bar ma, joq pa ekenin anyqtaıdy. Qaryzy eselep óse berse, kúdikke iligedi. Ózimen, otbasymen áńgimelesedi. Kim jumystan aıyrylǵysy keledi? Mundaıda áıeli de qosa ótirik aıta bastaıdy. Sondaı bir kezdesýde «biz monıtorıng júrgizemiz, biraq sonda da moıyndamaıdy» dep aıtady jaýaptylar. ıAǵnı qaryz nelikten kóp degende olarǵa «týysqanymnyń toıyna nesıe alyp berdim» dep túsindiredi eken. Qarapaıym týysyna ondaı kólemde nesıe rásimdemeıdi. Biz ne isteımiz? Birinshiden, kezdesesiz, áńgimelesimiz. Ekinshiden, psıholog test alady. Qosymsha polıgraftan ótkizedi. Sońynda psıhologııalyq zertteýdiń qorytyndysyn shyǵarady. Qorytyndy basshylyqqa jetedi, qyzmetker jumystan shyǵarylady. Búginge deıin anonımdi túrde em qabyldaǵan qyzmetker bolmady. Tek 2023 jyly apattar mıdıtsınasynda bir sýıtsıd boldy. Ol qyzmetker lýdoman edi. Negizi lýdoman jumysshy qajet pe, joq pa degen suraqty basshy ózi sheshedi. Árıne táýeldi adam eshkimge kerek emes,- dedi ol.

Psıhoterapevt dáriger Dına Tileýbaevanyń aıtýynsha, ońaltý ortalyqtarynda adam kem degende 6 aı em qabyldaýy tıis. Al turaqty jumysy bar qyzmetkerler mundaıǵa bara bermeıdi. «Sozylmaly aýrýǵa» dýshar bolǵandar emdi bastasa, ómir boıy baqylaýda bolýy tıis. Bul da qant dıabeti, qan qysymy sekildi aýrýǵa teń dert.

– Lýdomanııa – HHІ ǵasyr derti. Táýeldilik 12 jastan bastalyp, adamdar 18-40 jas aralyǵynda qumar oıynnyń jeteginde ketedi. Qazir qolda telefon, bári qoljetimdi. Kóbine sporttyq oıyndarǵa bás tigedi. Olar eshqashan da úlken utysqa qol jetkize almaıtynyn uqpaıdy, túsinbeıdi. Mıllıondarynan, múlkinen, otbasynan, bar jaqynynan aıyrylǵanda bir-aq biledi. Ol – kesh! Adam óz betimen bás tikpeıdi. Oǵan birneshe faktor áser etýi múmkin. Nesıe kóp, aqsha joq. Úı ishindegi osy áńgimeni bala estip, kórip ósedi. Jasóspirim shaqta «ata-anama qalaı kómektesemin» degen oıǵa berilip, shyǵar jolyn izdeıdi. Kóbine anasy balasyn jalǵyz asyrap otyrǵan otbasynda bolady mundaı. Taǵy bir aıta ketetin jaıt bar. Bala únemi baqylaýda bolýy tıis. Suraǵan saıyn aqsha berip otyrý da durys emes. Bala jartylaı ash júrgeni jón dep esepteımin. Al qazir ózderi kórmegen qyzyqty kórsetemin dep úıip-tógip jatyr,- dedi Dına Tileýbaeva.

Bir kún utsa, qarmaqqa iligip, ári qaraı qunyǵa túsedi. Sóıtip tizbek úzilmeı, jeteginde ketedi. Eleske ergen adamdy aman alyp qalý qıyn. Kóbine otbasy ekinshi deńgeıde ǵana mamanǵa júginedi. Bul degenimiz – ata-anasynyń moıyndaýy. Qaryz kóp, tyǵyryqtan shyǵar jol joq.

- Eshkim de birinshi satyda kelmeıdi. Bári ekinshi satysynda, dymsyz qalǵanda mamanǵa júginedi. Úshinshisi – sýıtsıd. Tyǵyryqtan shyǵar jolyn bilmegende osy joldy tańdaıdy. Qarapaıym otbasy. Keshke bári úıge jınalady. Ata-anasynyń qolynda telefon, balasy sony qaıtalaıdy. Eshkim eshkimmen sóılespeıdi. Sonymen birge ata-analar da «balalar eresek, ózderi biledi» degendi qoıý kerek. Er balalar kesh eseıetinin de umytpaǵan jón. Syrt kelbeti eresek, oıy damymaǵan. Ata-anasy osyǵan jaýapty. Balany jetektep júrmeı, qıyndyqty eńserýge úıretýi tıis. Lýdomanııa emi – psıhoterapııa jáne dári-dármek. Psıholog emes, psıhoterapevt, psıhıatr bolýy tıis,- dedi psıhoterapevt dáriger.

Em-dom jabyq jaǵdaıda ótedi. Lýdoman bárinen bas tartyp, óz-ózimen jalǵyz qalady. Mıy tynyqqanda, óziniń ne istep qoıǵanyn uqqanda psıhıatr, psıhoterapevt jumysyna kirisedi, neden bastalǵanyn izdeıdi.

Aıta keteıik, byltyr úsh aıda bás tigip, qumar oıynǵa qyzyqqan jeti áskerı qyzmetker qyzmetinen shettetildi. Bul týraly Qorǵanys mınıstrligi Áskerı polıtsııa bas basqarmasynyń profılaktıka basqarmasynyń bastyǵy Ertaı Eralın málim etti.

Sol kezde elimizde 350 myń adam qumar oıyndy júıeli túrde oınaıtyny týraly aıtyldy. Densaýlyq saqtaý mınıstrligimen birlesken zertteýde 36 myńnyń adam lýdoman, ıaǵnı táýeldi ekeni anyqtaldy.