Qazaqstanda qatty paıdaly qazbalarǵa roıaltı engizý 2029 jylǵa shegerildi
ASTANA. KAZINFORM — Qazaqstanda qatty paıdaly qazbalardy óndirýge roıaltı engizý merzimi 2027 jyldan 2029 jylǵa shegerilmek. Bul sheshim jańa salyq tetigin, mólsherlemelerdi jáne kásiporyndardyń qarjy-ekonomıkalyq modelderin qosymsha pysyqtaý qajettiligine baılanysty qabyldandy. Bul týraly Úkimettiń baspasóz qyzmeti málim etti.
Premer-mınıstrdiń orynbasary — ulttyq ekonomıka mınıstri Serik Jumanǵarınniń tóraǵalyǵymen ótken Salyq kodeksin engizý jónindegi jobalyq keńseniń 28-shi otyrysynda qatty paıdaly qazbalardy óndirýge salyq salý, sondaı-aq nesıeler men shaǵyn nesıeler boıynsha problemalyq bereshekti esepten shyǵarý kezinde jeke tulǵalardy jeke tabys salyǵynan (JTS) bosatý máselesi qaraldy.
— Jıynda Ónerkásip jáne qurylys mınıstrligi qatty paıdaly qazbalarǵa roıaltı engizý merzimin aýystyrýdy usyndy. Jańa Salyq kodeksiniń normalary ony 2027 jylǵy 1 qańtardan bastap buryn jer qoınaýyn paıdalaný quqyǵy berilmegen aýmaqtarda 2026 jylǵy 31 jeltoqsannan keıin berilgen lıtsenzııalar boıynsha óndirilgen, sonyń ishinde óńdeýden ótken mıneraldyq shıkizat pen qatty paıdaly qazbalardy ótkizý kezinde tóleýdi kózdeıdi, — delingen habarlamada.
Sonymen qatar tehnogendik mıneraldyq túzilimder boıynsha salyq bazasyn aıqyndaý, roıaltıdi ákimshilendirý jáne jańa lıtsenzııalardyń ereksheligin, jobalardyń kapıtaldy qajetsinýin jáne ilespe komponentterdiń rentabeldiligin eskere otyryp, mólsherlemelerdi belgileý máseleleri qosymsha pysyqtaýdy talap etedi. Ónerkásip jáne qurylys mınıstrliginiń aqparatyna sáıkes, bul másele kásiporyndardyń qarjy-ekonomıkalyq modelinde salaaralyq kelisýdi jáne testileýdi talap etedi.
Talqylaý qorytyndysy boıynsha qatysýshylar roıaltıdi qoldaný merzimin 2027 jylǵy 1 qańtardan 2029 jylǵy 1 qańtarǵa aýystyrýdy qoldady.
Problemalyq nesıelerdi esepten shyǵarý kezindegi JTS
Jobalyq keńseniń otyrysynda nesıeler men shaǵyn nesıeler boıynsha mindettemelerdi esepten shyǵarý kezinde jeke tulǵalardy jeke tabys salyǵynan bosatý máselesi qaıta qaraldy.
Qoldanystaǵy salyq zańnamasynda óndirip alynýy múmkin emes bereshekti keshirý kezinde kredıtorlar úshin KTS, sondaı-aq jeke tulǵalardyń jekelegen sanattary úshin JTS boıynsha tetikter kózdelgen.
Sonymen qatar máseleniń áleýmettik mańyzdylyǵyn eskere otyryp, Ulttyq banktiń tıisti baǵdarlamasymen qamtylǵan ıpotekalyq turǵyn úı qaryzy boıynsha, sondaı-aq nesıelik mindetteme anyqtalǵan alaıaqtyq áreket nátıjesinde týyndaǵan jaǵdaıda qaryz alýshylardyń jekelegen sanattaryn JTS-dan qosymsha bosatý qaralady.
Eske sala keteıik, Jobalyq keńseniń 25-shi otyrysynda bul másele egjeı-tegjeıli esepteýler júrgizý, JTS-dan bosatý qoldanylýy múmkin ómirlik jaǵdaılardyń tolyq tizimin anyqtaý úshin pysyqtaýǵa baǵyttalǵan.
Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń aqparatyna sáıkes, 2026 jylǵy 1 shildedegi jaǵdaı boıynsha, jeke tulǵalardyń bankter men mıkro qarjylyq uıym aldynda 90 kúnnen artyq merzimi ótken problemalyq beresheginiń jıyntyq kólemi shamamen 2,5 trln teńge. Problemalyq qaryz alýshy sany — 1,37 mln adam.
Tek bank sektorynyń ózinde jeke tulǵalardyń 90 kúnnen kóp merzimi ótken qaryzynyń kólemi 1,2 trln teńge nemese halyqtyń kredıttik portfeliniń 4,8%-y.
Bul máseleniń áleýmettik mańyzdylyǵyn azamattardan túsken ótinishter sany da aıǵaqtaıdy. 2026 jylǵy maýsymda Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi 16,4 myń ótinish qaraǵan. Onyń 45%-y qaryz bereshegin retteý máselesine qatysty.
Qazaqstan qarjygerleri qaýymdastyǵynyń aqparaty boıynsha, bankter jalpy somasy 2 401 qaryz alýshynyń 25 mlrd teńge bereshegin keshirý múmkindigin pysyqtap úlgergen. Salyq áseri shamamen 2,7 mlrd teńgege baǵalanady.
Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi jeke tulǵanyń salyq salynatyn JTS tabysynan bankterdiń, bank operatsııalarynyń keıbir túrin júzege asyratyn uıymdar men mıkroqarjy uıymdarynyń keshirgen bereshek somasyn alyp tastaýdy kózdeıtin buryn qoldanysta bolǵan tártipti qalpyna keltirýdi usyndy. Mundaı mehanızm 2026 jylǵy 1 qańtarǵa deıin jumys istegen.
Bul qaryzdy esepten shyǵarǵannan keıin problemalyq qaryz alýshy úshin jańa salyq mindettemesin týǵyzbaıdy ári bankter men mıkro qarjy uıymynyń óndirip alynýy kúmándi qaryzdy túpkilikti retteý múmkindigin arttyrady degen boljam bar.
Talqylaý qorytyndysy boıynsha, Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi Ulttyq bankpen, múddeli memlekettik organdarmen jáne qarjy ınstıtýttarymen birlesip, osyndaı jaǵdaılarda jeke tabys salyǵynan bosatý tártibin ázirleıdi. Yqtımal tetik retinde qaryz alýshylardyń naqty aıqyndalǵan sanaty úshin, onyń ishinde Otbasynyń tsıfrlyq kartasynyń derekterin eskere otyryp, azamatqa bir ret ataýly jeńildik berý ne qarjy uıymdary úshin keshirim kólemin shekteý qaralady.
Buǵan deıin Premer-mınıstrdiń orynbasary — ulttyq ekonomıka mınıstri Serik Jumanǵarınniń tóraǵalyǵymen Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń ekonomıkalyq protsesterdiń ashyqtyǵyn qamtamasyz etý jónindegi tapsyrmalary aıasynda kóleńkeli ekonomıkaǵa jáne baǵaly metaldardyń zańsyz aınalymyna qarsy is-qımyl máseleleri boıynsha keńes ótkizgenin jazdyq.
