Qazaqstanda qandaı jańa kólikter shyǵarylady
ASTANA. KAZINFORM – Mashına jasaý salasyndaǵy ósim Qazaqstannyń óńdeý ónerkásibine tyń serpin berip otyr. Mashına jasaýshylar kúnine oraı Kazinform tilshisi saladaǵy negizgi ózgeristerge nazar aýdardy.
Óndiris 22 paıyzǵa ósti
Ulttyq statıstıka bıýrosynyń derekterine sáıkes, 2026 jyldyń qańtar-shilde aılarynda Qazaqstannyń jalpy ishki ónimi 4,1%-ǵa ósti. Ekonomıkadaǵy oń dınamıka óńdeý ónerkásibinen de baıqalyp, óndiris kólemi 9%-ǵa, al mashına jasaý salasy 22%-ǵa artty.
Bul kórsetkish mashına jasaýdyń óńdeý ónerkásibindegi qarqyny joǵary baǵyttardyń birine aınalǵanyn kórsetedi. Óndiristiń ulǵaıýy otandyq kásiporyndardyń múmkindigin keńeıtip, jergilikti qamtý úlesin arttyrýǵa jáne qosylǵan quny joǵary ónim shyǵarýǵa jol ashyp otyr. Sonymen qatar jańa óndiristerdiń iske qosylýy bilikti jumysshylar men ınjenerlerge degen suranysty kúsheıtti.
Urpaqtar sabaqtastyǵy: mamannan tálimgerge deıin
Mundaı ósim jaǵdaıynda óndiristiń jumysshy mamandyǵynan basqarý deńgeıine deıin kóterilgen kadrlardyń tájirıbesi erekshe mánge ıe. Sonyń bir mysaly – Renaissance SHIK seriktestiginiń óndiris dırektory Vıtalıı Chernyshev. Ol eńbek jolyn jumysshydan bastaǵan. Keıin slesar, dánekerleýshi, brıgadır qyzmetterin atqaryp, bıyl óndiris dırektory bolyp taǵaıyndaldy.
– Bul jol jumysshy mamandyǵy kásibı jáne mansaptyq ósýdiń jaqsy bastaýy bola alatynyn kórsetedi, – dedi Vıtalıı Chernyshev.
Jumys barysynda jınaǵan tájirıbesi Vıtalııdi jas mamandardy daıarlaýǵa da jeteledi. Brıgadır kezinde ol jańa dánekerleýshilerge baǵyt-baǵdar berip, qajetti daǵdylardy meńgerýine kómektesti.
– Óndiriste maǵan unaıtyny – munda óz jumysyńnyń naqty nátıjesin únemi kórip otyrasyń. Sen jaı ǵana tapsyrmany oryndamaısyń. Keıin kásiporynda nemese ónerkásiptik nysanda paıdalanylatyn naqty ónim jasaısyń. Bul erekshe jaýapkershilik pen maqtanysh sezimin syılaıdy, – deıdi ol.
Vıtalıı Chernyshev kásibı ósimniń taǵy bir mańyzdy sharty – bilimdi únemi jetildirý ekenin atap ótti.
– Óndiris únemi ózgerip otyrady, sondyqtan munda damýdy toqtatýǵa bolmaıdy. Jańa jabdyqtar, tehnologııalar, mindetter paıda bolady. Sondyqtan maman únemi bilimin jetildirip otyrýy kerek, – deıdi.
Óndiriste tájirıbesin bólisip júrgen mamandardyń taǵy biri – KARLSKRONA LC AB zaýytynyń joǵary sanatty tokari Aleksandr Chernyh. Onyń jalpy eńbek ótili 30 jyldan asady, onyń 15 jylǵa jýyǵy osy kásiporynda ótken.
Osy ýaqyt ishinde Aleksandr munaı-gaz, atom jáne energetıka salalaryna arnalǵan jabdyqtardyń quramyna kiretin myńdaǵan bólshek daıyndady. Tokar mamandyǵyna qyzyǵýshylyǵy da metall daıyndamadan bólshektiń jasalý úderisine degen qyzyǵýshylyqtan bastalǵan.
– Tokarlyq iste erekshe bir ádemilik bar, munda metalmen, syzbamen, ólshemdermen jumys isteısiń, al túpki nátıje seniń qolyńnan shyǵady, – dedi Aleksandr Chernyh.
Tájirıbeli maman tokar kásibinde dáldik pen jaýapkershiliktiń aıryqsha mańyzdy ekenine toqtaldy.
– Munda asyǵýǵa nemese jumysqa ústirt qaraýǵa bolmaıdy. Ár mıllımetr mańyzdy. Bul – ınjenerlik oılaý, jaýapkershilik jáne eńbekke qurmetti qajet etetin kásip, – dedi spıker.
Búginde Aleksandr Chernyh óndiristegi jumysymen qatar, jas mamandardy oqytyp, tájirıbesin bólisip júr. Osylaısha onyń kópjyldyq kásibı bilimi jańa kadrlardy daıarlaý úderisine qyzmet etip keledi.
Tájirıbeli mamandardyń eńbek joly tálimgerdiń mańyzdy ekenin kórsetedi. Qazir kásiporyndarda ınjener-konstrýktorlar, tehnologter, avtomattandyrý mamandary, CNC stanoktarynyń operatorlary, quıý óndirisiniń mamandary men tokarlarǵa suranys bar. Bul qajettilikti óteý úshin tehnıkalyq joǵary oqý oryndarymen birlesip dýaldy oqytý, óndiristik praktıkalar júzege asyrylyp jatyr.
Qazaqstan Mashına jasaýshylar odaǵy Atqarýshy dırektsııasynyń dırektory Talǵat Bazarbekov óndiristi jańǵyrtýda tehnologııalyq jańarýmen qatar, adam kapıtalyna da basymdyq berý qajet ekenin atap ótti.
– Zamanaýı óndiris – jańa tehnologııalar men jabdyqtar emes, eń aldymen adamdar. Osyndaı mamandardyń arqasynda úzdik óndiristik dástúrler saqtalyp, kadrlyq rezerv qalyptasyp, urpaqtar sabaqtastyǵy qamtamasyz etiledi, – dedi Talǵat Bazarbekov.
Cobalt, Tucson, Sportage: qandaı kólikter suranysta
Saladaǵy ósimniń eleýli bóligi avtokólik óndirisine tıesili. Bıylǵy qańtar-sáýir aılarynda Qazaqstan kásiporyndary 59 057 jeńil avtomobıl shyǵardy. Bul - ótken jyldyń sáıkes kezeńinen 36,8%-ǵa joǵary. Sonymen qatar 1 967 júk kóligi, 986 avtobýs jáne 177 arnaıy tehnıka jasalǵan.
Bul ósimge eldegi iri avtokólik zaýyttarynyń óndiris qarqyny áser etip otyr. Olardyń qatarynda Allur, Astana Motors Manufacturing Kazakhstan, Hyundai Trans Kazakhstan jáne Kia Qazaqstan bar. Kommertsııalyq tehnıka segmentinde de óndiris ulǵaıǵan. Atap aıtqanda, QazTehna kólemin 115,3%-ǵa, Hyundai Trans Almaty 123,6%-ǵa arttyrsa, Daewoo Bus Kazakhstan avtobýs óndirisin 319%-ǵa kóbeıtti.
Óndiristik qýattyń artýy otandyq avtokólikterdiń modeldik qataryn da keńeıtip keledi. Jyl basyndaǵy derek boıynsha elimizde eń kóp shyǵarylǵan bes modeldiń qatarynda Chevrolet Cobalt, Hyundai Tucson, Kia Sportage, Hyundai Mufasa jáne Changan CS55 Plus bar.
Degenmen óndiris kólemimen qatar, avtomobıldiń qandaı bóligi el ishinde jasalatyny da mańyzdy. Qazir avtokólik óndirisindegi ortasha jergilikti qamtý deńgeıi 33%-ǵa jetti. Otandyq kásiporyndar shına, qozǵaltqysh bólshekteri, akkýmýlıatorlar, metall bólshekter, oryndyqtar men mýltımedııalyq júıeler sekildi komponentterdi óndire bastady.
Endigi mindet – avtomobıldi Qazaqstanda qurastyrýmen shektelmeı, osy óndiristik tizbekti odan ári tereńdetý. Ol úshin bolat pen metall óńdeýden bastap akkýmýlıator, kabel, plastık jáne basqa da avtokomponentter óndirisin damytý qajet. Mundaı tásil avtomobıl óndirisiniń ózge ónerkásip salalarymen baılanysyn kúsheıtip, qosylǵan qunnyń el ishinde qalyptasýyna múmkindik beredi.
Alǵa jospar qandaı?
Óndiris kóleminiń ósýi endi modeldik qatardy keńeıtýmen jalǵaspaq. Bıyl Qazaqstanda avtomobıl óndirisin 190 myń birlikke jetkizý josparlanǵan. Al 2028 jylǵa deıin Li Auto gıbrıdti krossoverlerin, Omoda jáne Jaecoo avtomobılderin shyǵarý kózdelip otyr.
Modelder qataryn tolyqtyrýmen birge óndiristi tereńdetýge baǵyttalǵan jobalar da júzege asyp jatyr. Olardyń qatarynda otandyq bolattan kýzov bólshekterin shyǵarý, Qazaqstannyń alǵashqy avtomobıl brendin qalyptastyrý jáne «Astana» avtobýstarynyń jeke brendin iske qosý bar.
Osy jobalardyń biri – «Astana» avtobýstarynyń jeke brendin qalyptastyrý. «Astana Motors» kompanııalar tobynyń tóraǵasy Nurlan Smaǵulovtyń aıtýynsha, avtobýstar qytaılyq kompanııalarmen tehnologııalyq áriptestik negizinde ázirlenip, Qazaqstandaǵy zaýytta shyǵarylady.
– Kásiporynnyń negizgi jobalarynyń biri – «Astana» dep atalatyn avtobýstardyń jeke brendin qurý. Bul avtobýstar biregeı. Olar álemniń jetekshi óndirýshileriniń komponentterin paıdalana otyryp, qytaılyq kompanııalarmen tehnologııalyq áriptestik negizinde ázirlendi. Dızaın jasaýǵa bizdiń ınjenerler de qatysty. Avtobýstar Qazaqstan aýmaǵynda, óz zaýytymyzda óndiriledi, – dedi Nurlan Smaǵulov.
Óndiristiń keńeıýi naryqtaǵy usynysty arttyrǵanymen, avtokóliktiń qoljetimdiligi máselesi kún tártibinen túsken joq. 4% mólsherlememen jeńildetilgen avtonesıe baǵdarlamasy boıynsha aı saıyn shamamen 200–250 nesıe berilip, kezekte 100 myńnan astam adam tur.
Naryqtaǵy básekeniń kúsheıýi keıbir modeldiń baǵasyna da áser etti. Buǵan deıin Ónerkásip jáne qurylys mınıstri Ersaıyn Naǵaspaev Hyundai Tucson jáne Kia K5 kólikteriniń bir jyl ishinde shamamen tórtten birge arzandaǵanyn aıtqan.
– Bizde naryqtyq mehanızmder jumys isteıdi. Óndirýshiler jaqsy jeńildikter usynady, jańa óndirister ashylyp jatyr, naryq úshin báseke júrip jatyr. Sondyqtan avtomobıl baǵasy tómendeýde. Bul – kólik satyp alýdy qoljetimdi etýdiń bir joly, – dedi mınıstr.
Avtokólik qoljetimdiligin arttyrýmen qatar, óndiristiń ishki bazasyn kúsheıtýge de basymdyq berilmek. Sonymen birge memlekettik organdar «sur ımport» táýekelin azaıtyp, avtokomponentter óndirisin jedeldetýdi kózdeıdi.
Bul rette kólik óndirisine qajetti materıaldardy el ishinde shyǵarý mańyzdy. Qaraǵandylyq Qarmet kompanııasy avtobýstar men júk kólikterine arnalǵan arnaıy bolat markalaryn óndirip keledi. Kelesi kezeńde jeńil avtomobılderge arnalǵan bolat óndirisin jolǵa qoıý múmkindigi qarastyrylýda.
Jalpy, bul jobalar Qazaqstandaǵy mashına jasaý damýynyń jańa kezeńge ótip jatqanyn kórsetedi. Al mundaı tehnologııalyq ózgeristerdiń turaqty bolýy kadr áleýetine tikeleı baılanysty. Sondyqtan tájirıbeli mamandardy óndiriste ustap qalý, jańa ınjenerler men jumysshy kadrlardy daıarlaý salanyń uzaq merzimdi damýynyń mańyzdy sharttarynyń biri bolyp qala beredi.
