Qazaqstanda qalpyna keletin energııa kózderin damytý basym baǵyttardyń birine aınalýy tıis
ASTANA. QazAqparat - Búgingi tańda Qazaqstanda da qalpyna keletin energııa kózderin damytý birtindep jolǵa qoıylyp keledi. Al energııa kóziniń bul salasynyń álemdegi damyǵan elderde óziniń tıimdiligin kórsetkeli qashan... Ásirese, munaı men gazy joq memleketter buǵan basymdyq berýde. Eýropada onyń jemisin kórip jatqandary da barshylyq. Bolashaǵyn oılaǵan, qazba baılyǵy mol keıbir elder de keıingi kezeńderi buǵan mán bere bastady. Óıtkeni, búgingi tańdaǵy as ta tók qazba baılyqtyń túbinde túgesiletindigi shyndyq.
Bul arada tabıǵı shıkizatqa táýeldi emes ári ekologııalyq taza energııa kózderiniń turaqty keshenin qurý elimizde kesh te bolsa, qolǵa alynǵany kóńilge demeý. Elbasy da bul túıtkildi máselege, ıaǵnı qaıta qalpyna keletin energııa kózderi tehnologııalaryn engizýge basymdyq berý jaǵyn únemi kóterip keledi.
2012 jyldyń 3 shildesinde Astanada ótken ÚIID baǵdarlamasyn iske asyrýǵa arnalǵan ındýstrııalyq forýmda QR Prezıdenti qaıta qalpyna keletin energııa kózderi tehnologııalaryn engizýge basymdyq berý máselesine aıryqsha toqtalyp ótken edi.
Prezıdent alqaly jıynda búginde Germanııada tutynylatyn energııanyń 22 paıyzy qaıta qalpyna keltiriletin energııa kózderi arqyly óndiriletinin eskertip ótti:
«Al bizde bundaı kórsetkishter nól! Osy tektes qadamdar jalpy ekonomıkalyq qurylymnyń paradıgmasyn ózgertedi. Biz kún batareıasy, stansalary jaıynda aıtyp júrmiz. Ázirge, bul sóz júzinde ǵana. Birde bir qaýqarly stansa Qazaqstanda joq».
Bul turǵyda Prezıdent Úkimet, mınıstrlikter, ákimder tıisti deńgeıde bul jumysqa bel sheshe kirispeı otyrǵandyǵyn eskertken. «Al osy jumystardy atqarýǵa tıistimiz. Bizdi álemdik qoǵamdastyq kómirmen janatyn jylý elektr stansalarymen jumys istemeýge, en dalaǵa osynsha kómir qyshqyl jáne kúkirtti gazdardy shyǵarmaýǵa mindetteıtin bolady. Qazirden bastap osy jaıynda oılaý kerek»,- dep aıryqsha toqtalyp ótken bolatyn Memleket basshysy.
Al bul baǵytta bizde shıkizat kózi orasan mol. Ǵalymdar Qazaqstannyń jalpy sý áleýeti jylyna 170 mlrd kVt/saǵatqa jetetindigin aıtyp otyr. Al bizde Qazaqstannyń basty qýat kózderindegi sý elektr stansasynyń úlesi 12,3 paıyz shamasynda. Tek sońǵy jyldary ǵana bul baǵytta aýqymdy ister atqaryla bastady.
Atap aıtsaq, qýaty 300 MVt-qa teń Moınaq SES-i, 49,5 MVt-ty quraıtyn Kerbulaq SES-i men qýaty 68,25 MVt Bulaq SES-i tárizdi jobalar. Bulardyń qýaty kún ótken saıyn artyp ta keledi.
Al energetıkalyq áleýetimiz qandaı? Tsıfrlarǵa júginelik, jylyna 0,929-dan 1,82 mlrd kVt/s-qa qýat alynady. Jel energetıkasy she? Elimizdiń keıbir óńirlerinde udaıy soǵyp turatyn jeldiń jyldamdyǵy 6 m/s-tan asady. Al kúzgi, qysqy mezgilderi budan eki ese kóp soǵatyn aımaqtar da az emes.
Sondaı-aq klımattyq jaǵdaıymyz kún energııasyn paıdalanýǵa da qolaıly. Endeshe, Sý da, Jel de, Kún de bizge qarasyp-aq tur. Tek osy salalardaǵy iske asyrylyp jaqan serpindi jobalardyń orta jolda toqtap qalmaı, nátıjeli aıaqtalýyn tilelik.
Osy arada biraýyq sheteldik ozyq oıly azamattardyń osy baǵyttaǵy eleń eterlik tirshiligin de saralap ótsek, artyqtyq etpes.
Solardyń biri óziniń jańashyldyǵymen qarjyly alpaýytqa aınalǵan amerıkandyq bıznesmen Ilon Mask. Búgingi tańdaǵy onyń basty ıdeıasy - jurtshylyqty energetıkalyq táýelsizdikke jetkizetin ár úıge arnalǵan Powerwall batareıasyn shyǵarý bolyp otyr.
Eske sala ketsek, PayPal, Tesla Motors jáne SpaceX kompanııalarynda jumys istep kóptegen elderge tanymal bolǵan Ilon Mask kún panelderin shyǵaratyn SolarCity fırmasy quryltaıshylarynyń biri. Bul kásiporynnyń negizgi tapsyrys berýshileri - iri bıznes, memlekettik mekemeler, sondaı-aq úkimettik emes qaıyrymdylyq uıymdary. Biraq Mask bolashaqta kún energııasyn Jer betindegi san mıllıondaǵan qarapaıym halyqqa da qoljetimdi etpek. Árıne, bul jurt qýanarlyq jaǵdaı, óıtkeni ár páter ıesi aı saıyn energetıkalyq kompanııalarǵa ózi tutynǵan elektr energııasy boıynsha qyrýar aqsha tóleıdi. Eger kún panelderi arqyly ózin-ózi qamtamasyz etetin bolsa nege qýanbasqa. Óıtkeni munyń qarjy únemdeýge de úlken septigi tıetindigi daýsyz. Ilon Masktyń Powerwall jobasy dál osy erekshe jańalyq, álem jurty kútip otyrǵan ońdy oqıǵa. Toqeteri, túbinde Jer betindegi barsha halyqtyń energııa kózderine degen táýelsizdigine aparar jol.
Endi munyń qurylymyna toqtala ketken artyqtyq etpes. Powerwall - bul úıge arnalǵan shaǵyn batareıa. Powerwall quıma-ıondy batareıasy kún sáýlesimen jumys jasaıtyn generatordan qýat alady. Ony páterdiń qabyrǵasyna ilip te qoıýǵa bolady, al salmaǵy - nebári 100 keli.
Ilon Mask Powerwall júıesi túbinde munaı men kómir ónerkásibin, sondaı-aq, atom energetıkasyn joımasa da, naryqtan yǵystyratyndyǵyna nyq senimdi. Shynynda da, mundaı tehnologııa álemdegi energııa tutyný úderisin jáne energetıkalyq ınfraqurylymdardy áldeqaıda ózgertýi múmkin.
Erlan Qojakeldıev
Derekkózderi: novate.ru, 3dnews.ru, teslamotors.com
