Qazaqstanda ınternetke qoljetimdilik qalaı qamtamasyz etilip jatyr
- Málik Serikuly, Qazaqstanda qansha eldimekendi ınternetpen qamtamasyz etý qajet?
- Qazaqstandyqtardy ınternetpen qamtamasyz etýde belgili bir qıyndyqtar bar. Birinshiden, eldimekender arasyndaǵy úlken araqashyqtyq. Bul baılanys ınfraqurylymyn salý men qyzmet kórsetýdi ýaqyt pen qarjy jaǵynan qymbat túsedi. Ekinshiden, halyq tyǵyzdyǵynyń tómendigi. Keıbir aýyldarda nebári 50-60 úı ǵana bar. Bul baılanys operatorlary úshin bıznesti júzege asyrý jáne ınfraqurylymdy damytýda ekonomıkalyq turǵydan tıimsiz.
Aıta ketsek, búginde elimizde 6500-ge jýyq eldimeken bar, olardyń 116-sy qala, qalǵany aýyldar.
Qazir ınternet qoljetimdiligi eki negizgi ınfraqurylymdyq joba arqyly júzege asyrylady. ıAǵnı talshyqty-optıkalyq baılanys jelileriniń qurylysy jáne mobıldi keńjolaqty qoljetimdilik ınfraqurylymy. Atalǵan jobalar 5000-nan astam aýyldy ınternet jelisine qosýǵa múmkindik berdi.
Jerústi baılanys ınfraqurylymynan neǵurlym alys ornalasqan 1000-nan astam aýyl bar. Ondaǵy halyq sany 250 adamnan aspaıdy. Sondyqtan ol eldimekenderde talshyqty-optıkalyq baılanys jelisin tartý tıimsiz. Bul aýyldar úshin biz spýtnıktik tehnologııalardyń múmkindigin qarastyramyz.
Mınıstrlik aldynda qazaqstandyqtardy sapaly ınternetpen 100 paıyz qamtamasyz etý mindeti tur. Atalǵan mindet «Tsıfrlandyrý, ǵylym jáne ınnovatsııalar esebinen tehnologııalyq serpilis» ulttyq jobasy aıasynda iske asyrylmaq. Aýyl men qala arasyndaǵy «tsıfrlyq teńsizdik» máselesin sheshý «Tsıfrlyq Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasynyń negizgi mindetteriniń biri.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev halyqqa Joldaýynda «Eń aldymen, tsıfrlyq teńsizdikti joıý, ınternetke barynsha qoljetimdilikti jáne barlyq azamatty sapaly baılanyspen qamtamasyz etý qajet. Búginde sapaly baılanyspen qamtý jol jáne elektr energııasy sekildi basty qajettilik».
- Spýtnıktik tehnologııalar týraly tolyǵyraq aıtyp berseńiz. Qazaqstanda qandaı tehnologııalar qoldanylyp jatyr?
- Qoldanylǵan orbıtaǵa baılanysty spýtnıktik júıelerdi geostatsıonarlyq, orta orbıtaldy jáne tómen orbıtaldy dep bólýge bolady. Geostatsıonarlyq spýtnıkter jerden edáýir qashyqtyqta ornalasqan jáne keń aýmaqtardy ǵaryshtyq baılanys qyzmetterimen qamtamasyz etedi. Geostatsıonarlyq ǵarysh apparattaryn paıdalaný ońaı jáne salystyrmaly túrde arzan. Biraq onyń óz kemshiligi bar. Atalǵan spýtnıktik júıe sıgnaly 700 mılısekýndqa deıin kidirýi múmkin.
Ortasha jáne tómen orbıtalyq spýtnıkter sıgnaldyń kidirisin edáýir tómendetedi. Degenmen tehnologııalyq turǵydan kúrdeli ári qymbat jabdyqtardy qajet etedi.
Qazaqstannyń eki baılanys spýtnıgi bar - Qazsat-2 jáne Qazsat-3. Spýtnıkter elimizdiń barlyq aýmaǵynda derektermen qatar telehabar taratýdy qamtamasyz etedi. Qazaqstandyq baılanys jáne habar taratý spýtnıkteri sondaı-aq utqyr baılanys operatorlarymen kooperatsııada shalǵaıdaǵy aýyldarǵa ınternet jelisine qoljetimdilikti qamtamasyz etý úshin de paıdalanylady. Alaıda, bul spýtnıkterdiń resýrstary shekteýli. Sonymen qatar 1000 aýyldy ınternetpen qamtamasyz etý múmkin emes. Sondyqtan biz orta jáne tómengi orbıtalyq spýtnıktik júıelerdiń múmkindikterin muqııat zertteı bastadyq.
- Siz ataǵan spýtnıktik júıelerdiń artyqshylyǵy nede?
- Eger spýtnıkter óndirisine tapsyrystar sany boıynsha álemdik statıstıkaǵa júginsek, onda shaǵyn spýtnıkter bazasynda geostatsıonarlyq emes spýtnıktik baılanys júıelerin (NGSO) damytýda turaqty trendti baıqaı alamyz. Kerisinshe, sońǵy úsh jylda dástúrli geostatsıonarlyq spýtnıkke tapsyrys aıtarlyqtaı tómendegen.
Árıne, bul jaǵdaı geostatsıonarlyq spýtnık artta qaldy degendi bildirmeıdi. Sondyqtan biz óz spýtnıkterimizdi geostatsıonarlyq orbıtada odan ári damytýdy josparlap otyrmyz. Sonymen qatar qyzmet kórsetý sapasyn jaqsartý men shyǵyndar qunyn tómendetýge múmkindik beretin jetildirilgen tehnologııalyq sheshimderdi qoldaný arqyly básekege qabilettilikti arttyrýǵa tyrysamyz. Osylaısha, geostatsıonarlyq spýtnık júıesi qoldanystaǵy baılanys jelileriniń qamtý aımaǵyn keńeıte otyryp, qosymsha qyzmetti atqarady.
- Qazaqstanda qandaı geostatsıonarlyq emes baılanys spýtnıkteri týraly aıtýǵa bolady?
- Biz eń tanymal geostatsıonarlyq emes jerseriktik júıe ókilderi eýropalyq Onweweb, SES jáne amerıkandyq Space X kompanııalarymen yntymaqtastyq týraly kelissóz júrgizýdemiz. Qazaqstanda atalǵan júıeler jumys isteýi úshin baılanys jáne aqparattyq qaýipsizdik salasyndaǵy ulttyq zańnama talaptaryn sáıkestendirý kerek.
Shalǵaı aýyldardy ınternetpen qamtamasyz etý mindeti birneshe memlekettik josparlaý qujatynda kórinis tapqanyn atap ótkim keledi. Aldymen «Tsıfrlandyrý, ǵylym jáne ınnovatsııalar esebinen tehnologııalyq serpilis» ulttyq jobasy. Ony iske asyrýmen biz aınalysamyz.
- Siz ataǵan kompanııalarmen yntymaqtastyqtyń nátıjesi bar ma?
- Jyl saıyn ótetin «Digital Bridge» tsıfrlandyrý jónindegi halyqaralyq forým aıasynda QR Tsıfrlyq damý, ınnovatsııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Baǵdat Mýsın sheteldik spýtnıktik kompanııalarmen ondaǵan kezdesý men kelissóz ótkizdi.
Sondaı-aq, atalǵan forým sheńberinde spýtnıktik baılanys júıeleri boıynsha sektsııa ótti. Onda sala sarapshylary tájirıbe almasý jáne jańa ıdeıalar men usynystardyń paıda bolýy úshin geostatsıonarlyq emes spýtnıktik baılanys júıeleriniń múmkindikterin paıdalaný máselesin keńinen talqylady.
Ótken jyldyń sońynda seriktesterimizdiń qoldaýymen geostatsıonarlyq emes spýtnıktik júıelerdiń múmkindikterin kórsete aldyq. SES jáne OneWeb kompanııalary spýtnıkterdiń jumysyn onlaın kórsetý arqyly óz tájirıbesin usyndy. Nátıje bizdiń úmitimizdi tolyǵymen qanaǵattandyrdy. ıAǵnı aýyldarda ınternetpen qamtasyz etý múmkindigin rastap otyr. Búginde Space X kompanııasymen kelissóz júrgizý jalǵasyn tabýda.
QR Tsıfrlyq damý, ınnovatsııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligi Qazaqstanda geostatsıonarlyq emes spýtnıktik baılanys júıeleriniń jumys isteýine jaǵdaı jasaý úshin tıisti sharalardy qabyldap jatyr. Alǵashqy shara Qazaqstanda ekonomıkalyq tıimdi qyzmetterdi uıymdastyrýǵa múmkindik beretin jıilikterdi paıdalanǵany úshin aqy belgileý. Ekinshiden, zańnamalyq túzetýler paketinde biz shalǵaı ornalasqan aýyldardy ınternetke qosylýdy qamtamasyz etý boıynsha mindettemeler alǵan baılanys operatorlary úshin radıojıilikterdi paıdalanǵany úshin tólemge 5 jyl merzimge 90% jeńildik berý múmkindigin ilgeriletýdemiz. Atalǵan talap 2023 jyldyń 1 qańtarynan bastap kúshine enedi dep kútemiz.
- Bul aýyldardyń turǵyndary ınternetke qalaı qosylady?
- Shalǵaı aýyldarǵa ınternet jetkizý spýtnıktik termınaldardy ornalastyrý arqyly júzege asyrý kózdelip otyr. Abonentter úshin qoljetimdilik «sońǵy mıl» jabdyǵy - provaıder jabdyǵynan bastap klıent jabdyǵyna deıingi arna arqyly uıymdastyrylady. Atalǵan aýyl turǵyndarynyń azdyǵyn eskersek, jobany iske asyrý úshin memlekettik qosymsha qarjy kózin qajet etedi.