Qazaqstanda erler belsizdigi - basty nazarda
ALMATY. QazAqparat - Qazaqstanda erler densaýlyǵyna basa nazar aýdarylyp otyr. Óıtkeni, erler densaýlyǵy - deni saý urpaq ósirýdiń kepili. Al, bul maqsat Elbasynyń Joldaýynda aıtylǵan Qazaqstandaǵy adam resýrstaryn molaıtý men sapaly medıtsınalyq kómek kórsetýdi jolǵa qoıýǵa yqpal etpek. Osy jáne «Densaýlyqqa qaraı 7 qadam» marafony aıasynda ótken ózge de sharalar týraly B.Jarbosynov atyndaǵy Ýrologııalyq ortalyq dırektorynyń ǵylym boıynsha orynbasary Іlııas Muhamedjan QazAqparat tilshisimen bólisti.
- Qazaqstanda tepse temir úzetin erler densaýlyǵy jaıynda sandar qalaı sóılep otyr?
- Búginde Qazaqstannyń er-azamattarynyń densaýlyǵy máselesi óziniń ózektiligin joımaı otyr. Oǵan mynadaı statıstıkalyq derekter arqyly kóz jetkizýge bolady. Qazaqstanda 2009 jyldan beri B.Jarbosynov atyndaǵy ýrologııalyq ǵylymı ortalyqtyń bastamasymen «Erler densaýlyǵy» baǵdarlamasy júzege asyrylyp keledi. Atalǵan shara aıasynda Qazaqstannyń barlyq aımaqtarynda 25 myńǵa jýyq erler tekseristen ótken. Skrınıng nátıjesi kórsetkendeı, qaralǵan erlerdiń 56 paıyzy belsizdikpen aýyratyn bolsa, 30 paıyzy - túrli dárejedegi erler bedeýligine, 42 paıyzy jynystyq jolmen juǵatyn aýrýlarǵa shaldyqqan.
- Erlerdiń reprodýktıvti densaýlyǵyna áser etip otyrǵan negizgi keselder qandaı?
- Osy baǵdarlama sheńberinde Qazaqstannyń barlyq aımaǵynda 2009-2012 jyldar aralyǵynda ótkizilgen «Erler densaýlyǵy kúni» sharasynyń aıasynda 4021 er adam tekserildi. Olardyń 82 paıyzy - sozylmaly qýyq asty bezi qabynýy, 20 paıyzy - qýyq asty beziniń qatersiz isigi (adenoma), 37,3 paıyzy - testosteron jetispeýshiligi, 15,4 paıyzy - kóterińki qan qysymy, 7,1 paıyzy - qant dıabeti aýrýymen aýyratyny anyqtaldy. Qan qysymy joǵary ári qant dıabeti aýrýymen aýyratyn naýqastardyń 72 paıyzynda belsizdik aýrýy bar ekendigi belgili boldy.
- Bilinbeı keletin keselden keleshekte áke bolatyn jasóspirimderdi qorǵap qalý úshin qandaı sharalar júzege asyrylyp otyr?
- Qazirgi jasóspirimder erteńgi urpaq jalǵastyrýshy býyn bolǵandyqtan, olardyń densaýlyǵy da densaýlyq saqtaý mamandarynyń jiti nazarynda. «Erler densaýlyǵy kúni» sharasy aıasynda tekseristen ótken 458 balanyń (jasóspirimniń) 414-inde túrli syrqat bar ekendigi anyqtaldy. Balalarda kóbine búırektiń qabynýy, jaraqattar, krıptorhızm syndy týa bitti jáne júre paıda bolatyn aýrýlar kezdesedi. Bul balalardyń barlyǵy qazir jergilikti emhanalalardan em-sharalaryn qabyldaýda. Olarǵa tıisti medıtsınalyq kómek kórsetilip jatyr.
- «Erler densaýlyǵy» baǵdarlamasyn júzege asyrý bıyl da jalǵasa ma?
- Iá. Bıyl Qazaqstannyń ár aımaǵynda baǵdarlamanyń 2 kezeńi, ıaǵnı «Erler densaýlyǵy mektebi» atty shara bastaldy. Ol 2015 jylǵa deıin jalǵasady. Qazir 5 aımaqta ótkizdik, endi 5 aımaqty qamtý kózdelip otyr. Naýryz aıynda Taldyqorǵan qalasynda ótkizildi. Bul jobanyń maqsaty sáýirde bastalǵan «Densaýlyqqa qaraı 7 qadam» marafonynda kózdelgen otbasyn josparlaý qadamynyń maqsatymen túıisedi. Óıtkeni, deni saý urpaq ósirip, otbasyn josparlaýda álbette, áıeldermen qatar, erlerdiń densaýlyǵy da úlken ról atqarady. Urpaq tárbıesi degende tek ana men balanyń densaýlyǵyn aıtyp jatamyz. Bul - durys emes. Salalyq mamandardyń ózi erlerdi teksergen kezde, onyń reprodýktıvti densaýlyǵyna mán bermeı jatady. Sondyqtan, «Erler densaýlyǵy mektebiniń» maqsaty - Ulttyq Salaýatty ómir saltyn qalyptastyrý ortalyǵynyń mamandarymen birige otyryp erler arasynda salaýatty ómir saltyn qalyptastyrý týraly túsindirme jumystaryn júrgizý, jumysqa psıhologtardy tartý, salalyq mamandardyń erlerdiń reprodýktıvti densaýlyǵyna basa nazar aýdarýyna yqpal etý bolyp tabylady. Saıyp kelgende, jasalyp jatqan jumystardyń barlyǵy Elbasynyń bıylǵy Joldaýynda aıtylǵan Salamatty ómir saltynyń ornyǵýy, medıtsınanyń damýy qazaqstandyqtardyń ómir súrý uzaqtyǵyn 80 jasqa deıin arttyrý jaıly tapsyrmany oryndaýdyń alǵashqy qadamdary bolyp otyr. Bolashaqta osy baǵytta jumys jalǵasatyn bolady.
- Suhbatyńyzǵa rahmet.
