Qazaqstanda daýasy joq dertterge shaldyqqan 98 myńǵa jýyq adam pallıatıvti kómekke muqtaj - G. Kýnırova (FOTO)
ASTANA. QazAqparat - Pallıatıvti kómek aıasynda naýqasqa opıoıd berý ony táýeldi etpeıdi. Jalpy, elimizde pallıatıvti kómekti damytý úshin barlyq jaǵdaı jasalǵan, eki jyl buryn Qazaqstan Respýblıkasy pallıatıvti kómek kórsetý týraly ulttyq standartty da qabyldaǵan.
Onyń ústine, qatty syrqat adamǵa opıoıd berip, aýrýyn tejeı turýǵa zań boıynsha tyıym salynbaǵan. Sóıte tura, elimizde pallıatıvti kómek berý salasynyń damýyna ne kedergi bolyp otyr? Búgin Astanada ótken «Pallıatıvti kómek: ómir súrýdi jaqsartý» atty taqyrypta ótken halyqaralyq konferentsııa barysynda Qazaqstanda pallıatıvti kómek kórsetý qaýymdastyǵynyń prezıdenti, «Qaterli isikke qarsy» qoǵamdyq qorynyń atqarýshy dırektory Gúlnər Kýnırova osy suraqqa jaýap bere otyryp, bul salany damytý úshin strategııalyq jospar kerek deıdi.
«Pallıatıvti kómek degen uǵym - Qazaqstan qoǵamyna əli sińe qoımaǵan uǵym. Biraq, əlemniń damyǵan elderiniń medıtsınasy osy pallıatıvti kómekti qatar damytyp keledi. Ókinishke oraı, Qazaqstanda osy kómek túri hospısterdiń jumysymen ǵana baılanystyryla aıtylady, al elimizde hospıster 1999-2000 jyldary paıda bolǵan. Sodan beri pallıatıvti kómek kórsetý salasy kóp damyǵan joq. 2009 jyly "Qazaqstan Respýblıkasy halqynyń densaýlyǵy týraly" zań jobasy qabyldansa da, 2013 jyly pallıatıvti kómek kórsetýdiń ulttyq standarty qabyldansa da, bul sala əli tıisti dərejesine jetken joq",-deıdi ol.
Onyń aıtýynsha, Qazaqstanda daýasy joq dertterge shaldyqqan 98 myńǵa jýyq adam pallıatıvti kómekke muqtaj. Biraq, adam jazylmaıtyn aýrýǵa shaldyqsa, oǵan pallıatıvti kómekten qaraǵanda, myqty mamandardyń keńesi, kúrdeli operatsııalar men kúshti dəri-dərmek kóbirek qajet shyǵar degen suraq týyndaıdy. Dəl osy rette Gúlnər Kýnırova pallıatıvti kómektiń maqsaty men qajettiligi týraly aıtyp berdi.
"Pallıatıvti kómektiń birinshi maqsaty - adamnyń denesindegi qatty shanshytatyn aýrýlardy jeńildetý. Bul óz aldyna úlken ǵylym desek te bolady. Sebebi, emdelmeıtin aýrýlar birese basty, birese keýdeni qatty aýyrtady da adam qatty qınalady. Al, pallıatıvti kómek bere alatyn mamandar bolsa sol aýrýdy azaıtyp, adamǵa tek medıtsınalyq emes, psıhologııalyq kómek beredi. Onymen qosa, adamǵa demeý bolyp, onymen syrlasady, bylaısha aıtqanda, bəri bir az ǵana ǵumyry qalǵan adamnyń tənindegi aýrýdy azaıtyp, oǵan demeý bolady. Ókinishke oraı, Qazaqstanda pallıatıvti kómekke beıimdelgen mamandar joqtyń qasyıý Dəl qazirgi jaǵdaı boıynsha, elimizde pallıatıvti kómek kórsetý úshin 6600 maman kerek. Al, oqý ornyndarynda bul mamandyq múlde oqytylmaıdy",-deıdi ol.
"Qaterli isik bolsyn, ókpe aýrýy bolsyn, qant dıabeti, tipti múgedektik bolsyn, osy aýrýǵa shaldyqqann adamdar kúni-túni adam jany tózbeıtin aýrýlardy sezinedi. Iıa, rakqa shaldyqqan adamdy tolyqtaı aıyqtyrmasa da, ondaı adamdarǵa operatsııa jasalady, olar hımııaterapııadan ótedi. Bul sharalar bitken soń naýqas úıine shyǵady nemese ary qaraı aýrýhanada emdele beredi. Biraq, qaterli isikke shaldyqqan adamnyń təni operatsııaǵa deıin de, operatsııadan keıin de qatty aýrýlardy sezinedi. Mine, pallıatıvti kómektiń bir tarmaǵy -opıoıdtar qoldaný arqyly adamnyń boıyndaǵy aýrýlardy tejep otyrýǵa bolady. Kóp adam opıoıdti aıtqanda, adamdy nashaqor retinde elestetedi. Biraq, bul múlde teris túsinik. Opıoıd analgetıkterdiń dozasyn durys taýyp, ony adamǵa berip otyrsa, adam oǵan təýeldi bolmaıdy, kerisinshe, óne boıyndaǵy qatty shanshýlardy ýaqytsha bolsyn toqtatyp, durys uıyqtaı alady. Adamnyń denesindegi aýrýdy basý úshin berilgen opıoıd analgetıkterden adam nasha tutynǵandaı ləzzat ta almaıdy, oǵan təýeldi de bolmaıdy. Onyń ústine, qaterli isikke shaldyqqan adamnyń sońynda tamyry da tabylmaı qalady. Sondyqtan, ıne sala berýden góri suıyqtyq nemese tabletka retinde osy opıoıdter berilip otyrsa, bolady",-deıdi G. Kýnırova.
G.Kúnırova atap ótkendeı, Qazaqstanda aýrýdy azaıtatyn opıoıdter berýge eshkim tyıym salmaǵan. Biraq, sol baıaǵy "esirtki berýmen teń" degen teris túsiniktiń saldarynan dərigerler eresekterga opıoıd taǵaıyndasa da, ony óte az mólsherden asyrmaı beredi. Sondyqtan, Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń tiziminde Qazaqstan "jazylmaıtyn aýrýǵa shaldyqqandarǵa opıoıd analgetık quraldary kerek joq" el retinde tirkelip tur jəne tıisinshe kvota da az bólinedi. G.Kýnırovanyń aıtýynsha, jazylmas dertke shaldyqqan balalardyń taǵdyry múlde bólek əńgime. Qazaqstanda qatty aýyratyn balalarǵa shanshýdy azaıtatyn dəriler, ıaǵnı, opıoıdter múlde berilmeıdi. Sondyqtan, səbıler tipti eresekterdiń jany men təni tózbeıtin shanshý aýrýlarǵa shydaýmen keledi...
