Qazaqstanda daktıloskopııalyq jáne genomdyq tirkeý engizilmek

Bul búgingi kúnniń talaby desek te bolady. Aıta keterligi, atalǵan tirkeýden ótý qarapaıym azamattar úshin mindetti emes. Al jumys izdep Qazaqstanǵa aǵylǵan sheteldikterdiń saýsaq tańbasyn alý mindetti bolmaq. Bul jaıynda búgin elordada ótken dóńgelek ústel otyrysynda «Daktıloskopııalyq jáne genomdyq tirkeý týraly» QR Zańynyń jobasyn tanystyrǵan Іshki ister vıtse-mınıstri Erlik Kenenbaev málim etti.

Onyń atap ótýinshe, aǵymdaǵy jyldyń ishinde ǵana qolǵa alynyp otyrǵan daktıloskopııalyq jáne genomdyq tirkeý máselesi adamdardyń tulǵasyn birizdendirý deńgeıin jańa deńgeıge kóteredi. Al ol óz kezeginde azamattardyń quqyǵy men múddesin qorǵaýǵa qatysty birqatar mindetterdi sheshýge múmkindik beredi. Daktıloskopııalyq jáne genomdyq tirkeýden ótý tabıǵı apattar, lańkestik aktiler, avıatsııalyq jáne jol-kólik oqıǵalary syndy tótenshe jaǵdaıdar kezinde qaza tapqan adamdardyń aty-jónderin anyqtaýǵa múmkindik beredi. «Máselen, qazirgi ýaqytta zorlyq-zombylyq belgileri joq 3542 múrde tanylmaı otyr. Jedel izdestirý nátıjelerinde aty-jóni anyqtalmaǵan múrdelerdiń sanyn jylyna orta eseppen ne bári 10 paıyzǵa ǵana tómendetýge qol jetkiziledi. Degenmen, bul múldem mardymsyz kórsetkish. Aıtalyq, ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda aty-jónderi anyqtalmaǵan máıitterdiń sany shamamen 4 myńǵa jýyqtady», - dedi ol.

Vıtse-mınıstrdiń aıtýynsha, iz-tússiz joǵalǵan azamattardy izdestirý máselesi de kóńil kónshiterlik emes. Naqty aıtqanda, elimizde jyl saıyn 3,5 myńnan 4 myńǵa deıin adam, onyń basym bóligi kámelettik jasqa tolmaǵandar joǵalyp ketedi. Al olardy daktıloskopııalyq jáne genomdyq tirkeýsiz tanylmaǵan múrdeler nemese densaýlyǵyna baılanysty aqyl-esiniń aýytqýlary bar adamdardyń arasynan izdep tabý múmkin emes. Sondyqtan da azamattardyń birqatar sanattaryn, onyń ishinde Qazaqstan aýmaǵyna bassaýǵalap, ne bolmasa jumys izdep kelgen sheteldik azamattardan saýsaq tańbasyn alý qajettigi týyndap otyr. Aıta keterligi, sheteldikterden, bosqyndardan saýsaq tańbasyn alý álemniń kóptegen elderinde bar. Tipti, BUU-nyń 1951 jyly qabyldanǵan «Bosqyndar mártebesi týraly» konventsııasynda da saýsaq tańbasyn alýǵa jol beriledi.

Jalpy, qazirgi tańda Qazaqstanda azamattardyń bıometrııalyq málimetterin jınaý, óńdeý jáne saqtaýdyń zańnamalyq bazasy da joq. Degenmen, arnaıy mekemelerde qamaýda otyrǵan sottalǵandardy, aıyptalýshylardy jáne kúdiktilerdi ǵana esepke alý kózdelgen vedomstvolyq daktıloskopııalyq baza bar. «Bul esepke alýdy biz qazirgi tańda júrgizip, paıdalanýdamyz. Ol úshin zańnamalyq baza qurylǵan. Bizdiń vedomstvolyq bazanyń kómegimen 2012 jyly 23 myń qylmysty ashyp, dálel ala aldyq. Al aǵymdaǵy jyly 20 myń fakti boıynsha kómekke júgindik. Alaıda, bul jasalatyn qylmystardyń jalpy sanynyń shamamen 8,5-10 paıyzy ǵana», - dedi E.Kenenbaev.

Aıta keterligi, genomdyq aqparatty zańnamalyq negizde paıdalaný, onyń ishinde sáıkesinshe esepke alý Ulybrıtanııa, AQSh, Kanada, Argentına jáne basqa da elderdiń quqyq qorǵaý organdarymen júzege asyrylýda. Buǵan qosa tirkeý formasy jetildirile túsýde. Al ony eshkim de azamattardyń quqyn buzý dep baǵalaǵan emes. 2009 jyldan bastap álemniń 118 elinde azamattardy bıometrııalyq tirkeý boıynsha ulttyq jobalar engizilýde.

Muny osyndaı jaıttar eskerilip ázirlengen zań jobasynda tirkeýdiń 2 túri qarastyrylǵan. Birinshisi erikti negizde, ıaǵnı jasyna qaramastan kez kelgen azamat óziniń qalaýymen daktıloskopııalyq jáne genomdyq tirkeýge tura alady. Al ekinshi túri - mindetti. Osy rette mınıstrlik ómiri men densaýlyǵyn joǵaltý táýekeli joǵary jumystardy isteıtin tulǵalardyń 26 sanatyn mindetti daktıloskopııalyq tirkeýge alýdy kózdep otyr. Olardyń qatarynda, áskerı qyzmetshiler, quqyq qorǵaý jáne arnaıy organdardyń qyzmetshileri, ınkassatorlar, kúzetshiler, sot jasaýyldary men oryndaýshylar, qoryqshylar, kýágerler, áýe jáne sý kóligi ekıpajdary, qaýipti óndiris oryndarynda jumys isteıtin adamdar jáne sheteldik azamattar bar. «Zańdy syılaıtyn azamattarǵa esh qorqynysh joq»,- dedi vıtse-mınıstr.