Qazaqstanda bızneske qatysty monopolııaǵa qarsy talaptar kúsheıtilmek
ASTANA. KAZINFORM — Qazaqstan Respýblıkasy Básekelestikti qorǵaý jáne damytý agenttigi monopolııaǵa qarsy zańnamany jetildirýge baǵyttalǵan keshendi ózgerister ázirlep jatyr. Ózgerister tergep-tekserý merzimderin ulǵaıtýdy, aınalymǵa baılanysty aıyppuldardy engizýdi, Leniency baǵdarlamasyn reformalaýdy jáne eleýli buzýshylyqtar boıynsha habarlamalardy qoldanýdy qysqartýdy kózdeıdi. Bul týraly agenttiktiń baspasóz qyzmeti málim etti.
Reformanyń negizgi baǵyttary týraly QR BQDA tóraǵasy Marat Omarov Almaty qalasynda ótken XVI Qazaqstandyq zań forýmynda (Kazakhstan Legal Forum 2026) aıtyp berdi.
Básekelestik saıasatyn odan ári jetildirýdiń negizine EYDU-nyń Qazaqstannyń básekelestik zańnamasy men saıasatyna júrgizgen Ekinshi saraptamalyq sholýy alyndy. Onyń qorytyndysy boıynsha halyqaralyq sarapshylar 67 usynym ázirledi. Agenttik olardyń ishinen 23 negizgi usynymdy qoldap, zańnamalyq jáne ınstıtýtsıonaldyq ózgerister paketin ázirledi.
— Sarapshylar Qazaqstandaǵy qoldanystaǵy monopolııaǵa qarsy rejımde belgili bir dárejede «jumsaq quqyqqa» qaraı aýytqý qalyptasqan degen qorytyndyǵa keldi. Bul jazalaýdyń tejeýshi áserin — deterrent effect dep atalatyn faktordy álsiretedi. Sońǵy jyldary BQDA preventıvtik tetikterdi — habarlamalardy, aldyn ala eskertýlerdi, komplaensti belsendi túrde damytty. Biz bıznespen tikeleı dıalog júrgizý aılarǵa sozylatyn sot protsesterinsiz tártipti tezirek ornatýǵa múmkindik beredi dep sanadyq. Alaıda EYDU-nyń sholýy mundaı tásildiń keri jaǵyn kórsetti. Tejeýshi faktor is júzinde joıyldy. Búginde kompanııa birinshi ret buzýshylyq jasaǵan jaǵdaıda qatań sanktsııalarǵa tartylmaıtynyn, tek isti erikti túrde jáne aıtarlyqtaı saldarsyz jabýǵa múmkindik alatynyn túsinedi, — dedi Marat Omarov.
Osyǵan baılanysty júrgizilip jatqan ózgeristerdiń negizgi baǵyttarynyń biri monopolııaǵa qarsy tergep-tekserýlerdi jetildirý bolady. Zań jobasynda tergep-tekserýdiń negizgi merzimin úsh aıdan toǵyz aıǵa deıin uzartý jáne ony taǵy úsh aıǵa uzartý múmkindigi kózdelgen. Bul dáleldemelik bazany jınaý jáne ekonomıkalyq taldaý júrgizý múmkindikterin keńeıtýge múmkindik beredi.
Sondaı-aq Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekske buzýshynyń jyldyq kirisiniń 0,5 paıyzy mólsherinde aınalymǵa baılanysty aıyppuldarǵa kóshýge baǵyttalǵan túzetýler ázirlendi. Taǵy bir ózgeris jaýapkershilikten bosatý baǵdarlamasy — Leniency-ge qatysty. Ótinish berilgenge deıin Agenttikte kartel týraly aqparattyń bolmaýy týraly talapty, sondaı-aq keltirilgen zalaldy tolyq kólemde aldyn ala óteý mindetin alyp tastaý usynylady. Karteldi erikti túrde ashyp, buzýshylyqty moıyndaǵan birinshi qatysýshy jaýapkershilikten tolyq ımmýnıtet ala alady.
BQDA sondaı-aq habarlamalar qoldanylatyn buzýshylyqtar tizbesin qysqartýdy jáne qaıtalama buzýshylyq merzimin bir jyldan eki jylǵa deıin ulǵaıtýdy usynady. Osy kezeńde buzýshylyqtyń qaıtalanýy tergep-tekserý júrgizýge negiz bolady. Joǵary shoǵyrlanǵan naryqtarda habarlamalardy qoldanýdy alyp tastaý usynylady.
Ózgeristerdiń edáýir bóligi Altynshy monopolııaǵa qarsy paketke biriktirildi. Zań jobasynyń Úkimettik redaktsııasy alty blokty qamtıdy: tergep-tekserýler, komplaens jáne monopolııaǵa qarsy aýdıt, ekonomıkalyq shoǵyrlaný, taýar naryqtaryn taldaý, memleket ıeliginen alý jáne ujymdyq talap-aryzdar.
Konstıtýtsııalyq reformadan keıin zań jobasy Quryltaıdyń qaraýyna berilip, onda jańa jumys toby quryldy.
– Altynshy pakettiń logıkasy — nazardy postfaktým jazalaýdan preventsııaǵa, quqyq qoldanýdyń boljamdylyǵyna jáne, eń bastysy, tutynýshylar úshin keltirilgen zııandy naqty óteýge aýystyrý. Biz zań buzýdyń tıimsiz bolatyndaı ashyq ári túsinikti oıyn erejelerin qalyptastyrýǵa umtylamyz, — dedi BQDA basshysy.
Tergep-tekserýlerdi jetildirý aıasynda olardy júrgizýdiń jeke ádistemesin bekitý usynylady. Onda quqyq buzýshylyq belgileri, aqparat kózderi jáne dáleldemelerdiń túrleri bekitiledi. Sonymen qatar básekelestik zańnamasyn qoldanýdyń biryńǵaı tásilderin qalyptastyrý úshin quqyq qoldaný praktıkasyn jyl saıyn jınaqtaý kózdeledi.
Preventıvtik tetikterdi kúsheıtý úshin monopolııaǵa qarsy aýdıt engizý usynylady. Bıznes syrtqy sarapshylardy tarta otyryp, buzýshylyq belgilerin óz betinshe anyqtap, olardy joıyp, jaýapkershilikke tartylý táýekelinsiz bul týraly Agenttikke habarlaı alady. Buzýshylyqqa jol bergen kompanııalar úshin mindetti monopolııaǵa qarsy komplaens engizý kózdeledi.
Zań jobasynyń altynshy blogy básekelestikti qorǵaý salasynda ujymdyq talap-aryzdar ınstıtýtyn engizýdi kózdeıdi. Mundaı talap-aryzdy berýge Agenttiktiń sheshimi nemese monopolııaǵa qarsy is boıynsha zańdy kúshine engen sot aktisi negiz bolýy tıis. Qarjylyq qyzmetter men baǵaly qaǵazdar naryǵy bul tetiktiń qoldanylý aıasynan shyǵarylady. Sot shyǵyndaryn talap-aryz bastamashysyna júkteý, al zardap shekken tulǵalarǵa ótemaqyny rastaıtyn qujattar negizinde jaýapkerdiń tóleýi usynylady.
Sonymen qatar Agenttik jańa tsıfrlyq naryqtardy retteý tásilderin pysyqtaýda. Usynystardyń qatarynda saýda jelileri men tsıfrlyq platformalardyń ústem jaǵdaıyn aıqyndaýdyń arnaıy krıterıılerin belgileý, monopolııalyq naryqtardaǵy dınamıkalyq baǵa belgileýdi retteý jáne monopsonııa shegin 35 paıyzǵa deıin tómendetý bar. Tsıfrlyq platformalarǵa qatysty paıdalanýshylar, satýshylar sany jáne kiris kólemi kórsetkishteriniń jıyntyǵyn eskerý usynylady.
BQDA óz qyzmetine de tsıfrlyq quraldardy engizýde. Taýar naryqtaryn taldaýdy, tergep-tekserýlerdi, ekonomıkalyq shoǵyrlaný rásimderin jáne sot protsesterin qamtıtyn Antitrust aqparattyq júıesi ónerkásiptik paıdalanýǵa engizildi. Agenttik tarıftik saraptama júrgizýge, satyp alýlardaǵy kartelderdi anyqtaýǵa jáne normatıvtik quqyqtyq aktilerdi taldaýǵa arnalǵan úsh mamandandyrylǵan jasandy ıntellekt sheshimin qoldanady.
