Qazaqstanda balalar býllıngten qanshalyqty qorǵalǵan – sarapshylar pikiri
NUR-SULTAN. QazAqparat – Elordada býllıngtiń zııanyn túsindirip, aldyn alýǵa arnalǵan «Bárimiz birdeımiz, kemsitýdi bilmeımiz» atty vebınar ótti, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Qazirgi kezde balalar men jasóspirimder, tipti eresek adamdar arasynda býllıng ıaǵnı kemsitý, shettetý, qorlaý jaǵdaılary az kezdespeıdi. Ókinishke qaraı bul máselege qoǵamnyń kózqarasy birjaqty bolyp keledi.
Ata-analar men ustazdardyń kópshiligi býllıngti qalypty ahýal sanap, oqýshynyń psıhologııalyq, fızıkalyq saýlyǵyna mán bermeı jatady. Onyń sońy qylmysqa, sýıtsıdke aparyp soǵýy múmkin.
Sondyqtan qazirden bastap problema jóninde durys aqparat berýdiń mańyzy zor.
Osy baǵytta býllıng zııanyn túsindirip, aldyn alýǵa arnalǵan «Bárimiz birdeımiz, kemsitýdi bilmeımiz» atty vebınar márege jetti. Zoom platformasynda ótken sharaǵa «Jasulan» uıymynyń tálimgeri Danara Tólegenova, psıholog Madına Demeýova, «Únsiz qalma» medıajobasynyń jetekshisi Oljas Ábiluly jáne elordalyq mektep oqýshylary qatysty.
Moderator ári jas býynmen jumys isteıtin mektep psıhology Madına Demeýova býllıng uǵymy, túrleri men onyń zardaptaryn qatysýshylarǵa jan-jaqty túsindirip ótti.
«Býllıngtiń kúsh kórsetý, sóz formasyndaǵy, kıberbýllıng, múgedek adamdarǵa, zańmen qorqytý sekildi túrleri bar. Adam ózin ǵana emes, ózgelerge kúsh kórsetý jaǵdaılaryn baıqaǵanda da beıtarap qalmaýy tıis. Esterińizde bolsyn, eshkimniń seni qorlaýǵa quqy joq. Býllıng dostaryńnyń, otbasyńnyń, bóten jandardyń tarapynan jasalýy múmkin», - deıdi Madına Demeýova Zoom platformasynda ótken vebınarda.
Elemese eleýli másele týyndatatyn «býllıng» qoǵamǵa sońǵy on jylda keń tarala bastaǵan. Alaıda BAQ-ta, ásirese ınternet keńistiginde bul týraly qazaqsha aqparat óte sırek. Osy olqylyqtyń ornyn toltyrý maqsatynda «Únsiz qalma» medıajobasy qurylǵan. Joba Internews Kazakhstan «Media CAMP — Ortalyq Azııa» baǵdarlamasy aıasynda júzege asyrylyp jatyr.
Joba jetekshisi Oljas Qasym oqýshylarǵa tushymdy aqparat berip, býllıngti boldyrmaýǵa arnalǵan beınerolıkter usyndy.
«Biz jobamyzda «Bárimiz birdeımiz, kemsitýdi bilmeımiz» uranyn ustanym etip aldyq. Bireýdi shettetý, múıizdeý eshqandaı da maqtanysh ne bedel emes. Aınaladaǵy qatarlastarymyzdy mazaqtaý, topqa qospaý qylmysqa aparyp soǵýy bek múmkin. Osyny oqýshylar jiti uǵynýǵa tıis. Ol úshin aldymen mektepte meıirimdi orta qalyptasýy qajet. Bizdiń beınematerıaldar balalar óz arasyndaǵy túsinispeýshilikti ózderi sheship, bir-birine qaıyrymdy bolýǵa úndeıdi», - deıdi Oljas Qasym.
Balanyń úıden alǵan tárbıesin mektep shyńdaıdy. Shákirtterdiń bilimimen qatar, tárbıesimen aınalysatyn «Jasulan» uıymynyń tálimgeri Danara Tólegenova aǵartý baǵytynda túrli trenıngter men ashyq sabaqtardyń jıi uıymdastyrylatynyn tilge tıek etti.
Onyń aıtýynsha, oqýshylar mektepte kóshbasshylyq qabiletke ıe bolǵysy keledi. Bir ókinishtisi balalardyń deni basqarýshylyq qasıetti bilimmen emes, bilekpen kórsetý dep uǵynady.
Sharaǵa qatysqan oqýshylar da óz oıyn ortaǵa saldy. Al psıholog Madına Demeýova áleýmettik jelide qorlaý oqıǵalary týyndasa jábirleýshini buǵattap, «111, 150 shuǵyl qyzmet baılanys ortalyǵyna» nemese 101 senim telefonyna habarlasý kerektigin málimdedi.
Sonymen qatar, máselemen betpe bet kelgende ata-anaǵa nemese ustazdyń kómegine júginýge shaqyrdy. Oqýshylar tarapynan býllıngtiń tabıǵaty, jábirleýshi men zardap shegýshiniń negizgi aıyrmashylyqtary jóninde birneshe saýal qoıylyp, tıisti jaýap berildi.
Sharany qorytyndylaı kele arnaıy mamandar birlese jumys isteýge, áriptestikti damytýǵa ýaǵdalasty.
Býllıng – adam psıhologııasyn buzyp, kúızeliske, jan daǵdarysyna ákeletin áreket. Bul problemanyń aldyn alý úshin qoǵamnyń barlyq múshesi únsiz qalmaýy qajet.
Osyny uǵynyp, atalǵan máseleniń bar ekenin qoǵamǵa sińirgen kezde ǵana balalardyń bolashaǵy kemel bolmaq. Mektep oqýshylaryn izgilikke bastaıtyn shara aldaǵy ýaqytta da jalǵasyn tabady.
Eske sala ketsek, Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan halqyna Joldaýynda áleýmettik qoldaý jáne azamattardyń múddesin qorǵaý máselelerine keńinen toqtalǵan edi.
Sonyń ishinde otbasy jáne bala ınstıtýtyn qoldaý boıynsha mańyzdy sharalar týraly aıtyldy. Ásirese, Prezıdent balalar qaýipsizdigi men quqyqtarynyń qorǵalýy máselesine erekshe kóńil bólinýi kerektigin málim etken.
