Qazaqstanda aýtızmge shaldyqqan balalar sanynyń kúrt ósýi baıqalady - baspasóz máslıhaty
ALMATY. 24 Qarasha. QazAqparat /Názıra Eleýhan/ - Qazaqstanda aýtızmge shaldyqqan balalar sanynyń kúrt ósýi baıqalady. Bul týraly búgin Almatyda Qazaqstandaǵy aýtızm máselesine arnalǵan baspasóz máslıhatynda respýblıkalyq ǵylymı-tájirıbelik ortalyqtyń psıhologııalyq-medıtsınalyq-pedagogıkalyq aqyl-keńes meńgerýshisi Álııa Ersarına aıtty.
Elimizde aýtızmmen aýyratyn balalar týraly resmı maǵlumattar kúmán týdyrady, óıtkeni aýtızmmen syrqattanatyn balalardy anyqtaýdyń uıymdasqan júıesi joq. Qazirgi kezde álemde shamamen 67 mln. adam aýtızmnen zardap shegedi. Elimizde sońǵy ýaqytta aýtızmge shaldyqqan balalardyń sany kúrt óskeni baıqalýda. Oblystyq psıhologııa-medıtsınalyq pedagogıkalyq konsýltatsııalardyń statıstıkalyq esebine súıensek, 2003 jyly aýtızmge shaldyqqan 77 bala bolsa, 2006 jyly 255 bala, 2009 jyly 326 bala tirkelgen.
Qazaqstan Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń balalar bas nevrology, professor Marjan Lepesovanyń aıtýynsha, aýtızmmen aýyratyn balalardy anyqtaý júıesiniń durys uıymdastyrylmaýy saldarynan Qazaqstanda ondaı balalarǵa tıimdi kómek kórsetý júıesin qalyptastyrý qıynǵa soǵýda. "Sondyqtan búginde bul máselege qatysty problemalar barshylyq. Aýtızm men soǵan uqsas aýytqý belgileri bar balalardyń 90 paıyzdan astamy arnaıy oqýmen qamtylmaǵandyqtan, aýyr psıhıkalyq múgedek bolyp qalýda. Oǵan qosa, osyndaı balalarǵa izgilik qarym-qatynas jaǵy da aqsap tur. Sondyqtan aýtızmge shaldyqqan bala tárbıelep otyrǵan otbasylar aınaladaǵy adamdar tarapynan túsinbestikke tap bolýda, olardy jurttyń ózderine jıirkene qaraıtyny qınaıdy. Bul aýtızmge shaldyqqan adamdardyń áleýmettik ortaǵa beıimdelýin odan saıyn qıyndata túsýde. Onyń aıtýynsha, der kezinde jáne durys kómek kórsetilgen jaǵdaıda ǵana mundaı balalardyń 60 paıyzǵa jýyǵy mektep baǵdarlamasyna ilesip, bilim ala alady. "Olardyń bárin de otbasynda beıimdeýge bolady", - dep atap ótti ol.
"Ashyq álem" qoǵamdyq qorynyń prezıdenti Álııa Arqarovanyń aıtýynsha, qoǵamda syrqatqa qatysty túsinikti tereńdetý úshin aǵartýshylyq qyzmetpen qatar, nasıhat jumystaryn óristetý qajet. «Sonymen qatar, bul aýrýdyń aldyn alý mańyzdy. Ár ata-ana bul aýrý jaıynda bilýi tıis. Sonymen qatar, ýchaskelik pedıatr da buǵan jiti qaraýy kerek», - dep atap ótti ol.
Onyń aıtýynsha, aýtızm (adamnyń psıhıkasyndaǵy aýytqýlar) belgileriniń 90 paıyzy 3 jasqa deıin bilinedi. «Kóbine bul aýrýǵa uldar shaldyǵady. Ondaı adam adamdarmen aralasý, áleýmettik qarym-qatynas jasaý qabiletinen aıyrylady. Onyń sóıleý qabileti buzylyp, psıhıkasy men aqyl-esi durys jetilmeıdi. Biraq, aýtızmmen aýyratyndardyń ıntellektýaldyq deńgeıi ártúrli bolady. Keıbiriniń sanasy múlde damymaı, kenje qalsa, endi bireýleri bilim men ónerdiń jekelegen salalary boıynsha daryndy bolyp keledi. Aýtızm negizinen balalardyń syrqaty», - dedi Á. Arqarova.
"Juldyzdy balalar" qoǵamdyq qorynyń quryltaıshysy Ulan Satybaldıev máslıhat barysynda aýtızmmen syrqattanatyn balalardy emdeýge arnalǵan ortalyqty salýǵa Almaty oblysy Shamalǵan aýmaǵynda bir gektar jer óz qarajatymyzǵa satyp alyndy dep habarlady. «"Ashyq álem" qoǵamdyq qorymen birigip arnaıy medıtsınalyq ortalyq salýdy josparlap otyrmyz. Ol ortalyq mundaı aýrýmen aýyratyn balalarǵa kómektesetin, olardyń otbasylaryna qoldaý kórsetetin, aýrýdyń aldyn alatyn oryn bolatynyna senemin», - dedi ol.
