Qazaqstanda 40 jastan asqan áıelderdiń bala týý kórsetkishi artty

Ulttyq statıstıka bıýrosynyń málimetinshe, 2025 jyly 40 jastan asqan, alǵash ret nekege turǵan áıelder sany 4,9 myń adamdy qurady. Bul 2021 jylmen salystyrǵanda 5,7%-ǵa kóp. 40 jastan asqan qalyńdyqtardyń alǵash ret nekege turǵan áıelderdiń jalpy sanyndaǵy úlesi osy kezeńde 4%-dan 5,5%-ǵa deıin ósken.

Olardyń basym bóligi, ıaǵnı 3,6 myń áıeldi 40-49 jas aralyǵyndaǵy qazaqstandyqtar. Al 50 jastan asqan 1,1 myń áıel alǵash ret turmysqa shyqqan. Sarapshylardyń aıtýynsha, tipti zeınet jasy da nekege turýǵa kedergi emes: jyl saıyn 200-300 zeınetker áıel ómirinde alǵash ret nekege otyrady.

40 jastan asqan er adamdar arasynda da alǵash ret nekege turatyndardyń úlesi artyp keledi. Alǵash ret úılengen er adamdardyń jalpy sanyndaǵy úlesi 2021 jylǵy 5%-dan ótken jyly 5,9%-ǵa deıin ósken.

Degenmen 40 jastan asqan, alǵash ret nekege turǵan er adamdardyń jalpy sany aıtarlyqtaı ózgermegen. Sońǵy jyldary bul kórsetkish jylyna 4,9-5,7 myń adam aralyǵynda boldy. Al 2021 jáne 2025 jyldardy salystyrǵanda, alǵash ret úılengen er adamdardyń sany 7,3%-ǵa, ıaǵnı 5,7 myńnan 5,3 myńǵa deıin azaıǵan.

— Statıstıka Qazaqstandaǵy demografııalyq ózgeristerdiń taǵy bir mańyzdy qyryn kórsetedi. Azamattar alǵash ret nekege turýdy keıingi jasqa qaldyryp keledi. Sonymen qatar alǵashqy ajyrasý jasy da tómendegen. Bul 40 jasqa jaqyndaǵan saıyn qaıtadan otbasyn qurýǵa daıyn ajyrasqan adamdar sanynyń artýyna áser etip otyr. Mundaı úrdisti statıstıkalyq kórsetkishterden de baıqaýǵa bolady, — delingen jarııalanymda.

Qazaqstanda alǵash ret nekege turatyn er adamdardyń ortasha jasy 27,8-28 jasty quraıdy. Al alǵash ret turmysqa shyǵatyn áıelderdiń ortasha jasy 25,2-25,3 jas shamasynda. Bul qazaqstandyqtardyń otbasyn qurýǵa asyqpaı, ómirlik tájirıbe jınap, aqyl toqtatqan shaqta shańyraq kóterýge beıim ekenin kórsetedi.

Sonymen birge alǵashqy nekeniń buzylatyn jasy boıynsha da aıtarlyqtaı ózgeris bar. Er adamdarda bul kórsetkish 2021 jylǵy 38,8 jastan ótken jyly 36,2 jasqa deıin tómendegen. Áıelder arasynda alǵashqy nekeni buzý jasy 37,3 jastan 34 jasqa deıin qysqarǵan.

Mamandardyń pikirinshe, bul azamattardyń otbasyn qurýdy keıinge qaldyryp qana qoımaı, otbasylyq odaq óz kútkenine sáıkes kelmegen jaǵdaıda ony buzý týraly sheshimdi de burynǵydan erterek qabyldaıtynyn kórsetýi múmkin.

— Ajyrasqan azamattardyń qaıta nekege turý statıstıkasy eresek jastaǵy toptardaǵy ahýaldyń aýqymyn kórýge múmkindik beredi. 40 jastan asqan, qaıtadan otbasyn qurýǵa daıyn qazaqstandyqtardyń sany osy jasta alǵash ret nekege turatyndardyń sanynan edáýir kóp, — dep atap ótilgen jarııalanymda.

Sońǵy birneshe jylda 40 jastan asqan er adamdar arasynda buryn nekede bolǵan azamattardyń sany turaqty túrde joǵary deńgeıde qalyp otyr. Olardyń sany shamamen 10 myń adamdy quraıdy. Ótken jyldyń qorytyndysy boıynsha bul kórsetkish 10,6 myń adamǵa jetken.

Bul kórsetkishke negizinen 40-49 jas aralyǵyndaǵy er adamdar úles qosqan — 6,6 myń adam. Al odan joǵary jastaǵy toptarda kórsetkish tómenirek jáne aıtarlyqtaı ózgermegen.

Jyl saıyn 50-59 jas aralyǵyndaǵy buryn ajyrasqan shamamen 2,7 myń qazaqstandyq er adam qaıta nekege turady. Al zeınetaldy jáne zeınet jasyndaǵy er adamdardyń 1 myńnan sál astamy qaıta úılenedi.

Áıelder arasynda bul baǵyttaǵy dınamıka aıqynyraq baıqalady. 40 jastan asqan ajyrasqan áıelderdiń qaıta turmysqa shyǵý sany 2021 jylǵy 6,6 myńnan ótken jyly 7,5 myńǵa deıin, ıaǵnı 14,5%-ǵa artqan.

Ásirese 40-49 jas aralyǵyndaǵy áıelder arasynda ósim baıqalady. Bul jasta qaıta nekege turǵan áıelder sany 2021 jylǵy 4,3 myńnan 2025 jyly 5,1 myńǵa deıin ósken.

Qazaqstanda áıelderdiń ortasha bosaný jasy 30 jasqa jaqyndady

Ýaqyt óte kele áıelderdiń bosaný jasy da ózgerip keledi. 2021 jyly Qazaqstanda bosanǵan áıelderdiń ortasha jasy 29,4 jasty qurasa, ótken jyly bul kórsetkish 29,9 jasqa deıin ósken. Al qalalarda ortasha bosaný jasy birneshe jyldan beri 30 jastan asyp otyr.

Ata-analyqty reprodýktıvti jastyń keıingi kezeńine yǵystyrý 40 jastan asqan áıelderdiń bala týý kórsetkishterinen de baıqalady. Ulttyq statıstıka bıýrosynyń málimetinshe, ótken jyly 40 jastan asqan áıelderden 16,3 myń bala dúnıege kelgen. Bul 2021 jylmen salystyrǵanda 2,5%-ǵa kóp.

Sonymen qatar 50 jastan asqan áıelder 148 sábıdi dúnıege ákelgen.

Jalpy, 40 jastan asqan áıelderden týǵan balalardyń barlyq jańa týǵan náresteler arasyndaǵy úlesi osy kezeńde 3,6%-dan 4,9%-ǵa deıin ósken.

— Qazaqstanda jyl saıyn 40 jastan asqan áıelderden 1,3-1,5 myń alǵashqy sábı dúnıege keledi. Alaıda bul jasta áıelderdiń basym bóligi úshinshi, tórtinshi nemese besinshi balasyn ómirge ákeledi. Sondyqtan 40 jastan asqan analardan týǵan alǵashqy emes balalardyń sany áldeqaıda kóp. Ótken jyly olardyń sany 14,4 myńǵa jetti, — deıdi sarapshylar.

40 jastan asqan áıelderdiń bala týý kórsetkishi qalaı ózgerdi?

Ulttyq statıstıka bıýrosynyń málimetinshe, 40-44 jastaǵy áıelderdiń týý koeffıtsıenti 2021 jyldan beri ár 1 myń áıelge shaqqanda 24,5-ten 22,4-ke deıin tómendegen.

Al 45-49 jastaǵy áıelder arasynda kerisinshe ósim baıqalady. Bul jastaǵy týý koeffıtsıenti ár 1 myń áıelge shaqqanda 1,4-ten 1,9-ǵa deıin artqan.

Sarapshylardyń aıtýynsha, statıstıkadaǵy bólshek sandar qalypty jaǵdaı. Óıtkeni bul kórsetkishter absolıýtti san emes, esepteý arqyly alynatyn koeffıtsıentter. 

Qazaqstan óńirlerinde týý kórsetkishteri ártúrli. Oǵan ýrbanızatsııa deńgeıi, halyqtyń jas qurylymy sondaı-aq áleýmettik-mádenı erekshelikter sııaqty kóptegen faktor áser etedi.

40 jastan asqan áıelderdiń bala týý kórsetkishteri de osy faktorlarǵa baılanysty óńirler boıynsha erekshelenedi.

Ótken jyly 40-44 jastaǵy áıelderdiń ár 1 myńyna shaqqandaǵy týý koeffıtsıentiniń eń tómen kórsetkishteri Soltústik Qazaqstan oblysynda — 10,7, Qostanaı oblysynda — 12,2 jáne Aqmola oblysynda — 16,1 boldy.

Bul óńirlerde jalpy týý koeffıtsıenti de eldiń basqa oblystarymen salystyrǵanda tómen deńgeıde tirkelgen.

Al 40 jastan asqan áıelder arasyndaǵy týý koeffıtsıentiniń eń joǵary kórsetkishteri Qyzylorda oblysynda — 32,9 jáne Mańǵystaý oblysynda — 31,6 boldy.

Elimizde 6,2 mıllıonnan astam otbasy bar. Alaıda sońǵy statıstıka neke sanynyń azaıyp, ajyrasýdyń kerisinshe kóbeıgenin kórsetedi. 2026 jyldyń alǵashqy úsh aıynda 21,6 myń neke tirkelgen. Bul — ótken jyldyń sáıkes kezeńinen 4%-ǵa az ári sońǵy 20 jyldaǵy eń tómen kórsetkish. Neke sany boıynsha Almaty, Túrkistan oblysy jáne Astana alda tur. Tolyǵyraq sholý maqaladan oqyńyz.