Elde 2029 jylǵa deıin astyq óńdeýdiń alty iri jobasy iske asady
ASTANA. KAZINFORM — Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń «Jasandy ıntellekt dáýirindegi Qazaqstan: ózekti máseleler jáne ony túbegeıli tsıfrlyq ózgerister arqyly sheshý» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda bergen tapsyrmalaryn júzege asyrý aıasynda elimizde shıkizat eksportynan qosylǵan quny joǵary ónim óndirýge kezeń-kezeńimen kóshý boıynsha júıeli jumys júrgizilýde.
Úkimet Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi arqyly qaıta óńdeý qýattaryn keńeıtýge, zamanaýı tehnologııalardy engizýge jáne óndiristiń keıingi óńdeý satylaryn damytýǵa baǵyttalǵan keshendi sharalardy júzege asyrýda.
Bul tásil aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshiler úshin ótkizý naryǵyn keńeıtýge, qaıta óńdeý ónerkásibin nyǵaıtýǵa, óńirlerde jańa óndirister ashýǵa jáne eksporttyq múmkindikterdi arttyrýǵa jol ashady.
Shıkizattyń 64%-y el ishinde óńdeledi
Aýyl sharýashylyǵy shıkizatynyń negizgi túrleri – et, sút, maıly daqyldar, júgeri, kúrish jáne qaraqumyq boıynsha qaıta óńdeý úlesi 2023-2025 jyldary 35%-dan 64%-ǵa deıin ósti. 2026 jyldyń sońyna deıin bul kórsetkishti 70%-ǵa jetkizý mindeti qoıyldy.
Kásiporyndardy qoldaý maqsatynda qarjylyq jáne qarjylyq emes tetikterdiń kesheni qarastyrylǵan. Olardyń qatarynda jeńildetilgen qarjylandyrý, ınvestıtsııalyq sýbsıdııalar, salyqtyq preferentsııalar, otandyq shıkizatty satyp alýdy yntalandyrý, jobalardy súıemeldeý jáne ónimderdi syrtqy naryqtarǵa ilgeriletý sharalary bar. 2024-2026 jyldary qaıta óńdeý kásiporyndarynyń aınalym qarajatyn qarjylandyrýǵa shamamen 230 mlrd teńge baǵyttaldy.
Sonymen qatar jańa óndiristik qýattar qurylýda. 2024-2026 jyldary Soltústik Qazaqstan oblysynyń taýarly sút fermalaryn salý tájirıbesin keńinen taratý baǵdarlamasy aıasynda aýyl sharýashylyǵy ónimderin qaıta óńdeýge baǵyttalǵan jalpy quny 42,3 mlrd teńge bolatyn 39 ınvestıtsııalyq joba qarjylandyryldy.
Bıoetanol óndirisi 2,2 esege ósti, ınvestıtsııalar $4 mlrd-qa jetti
Eń aýqymdy transformatsııa jyl saıyn shamamen 510 myń tonna astyq tereń óńdeýge jiberiletin astyq sektorynda júrip jatyr. Munda búginde krahmal ónimderin, glıýten jáne bıoetanol óndiretin úsh mamandandyrylǵan kásiporyn jumys isteıdi.
Bul rette múmkindikter áldeqaıda kóp. Zamanaýı tehnologııalar astyqtan krahmal, glıýten, shárbat, bıoetanol, jemshóp komponentterin, sondaı-aq tamaq, jemshóp jáne sabaqtas salalarǵa arnalǵan ózge de ónimderdi alýǵa múmkindik beredi.
Óndiris kóleminiń ósýi kórsetkishterden de baıqalady. 2025 jyly shamamen 152 myń tonna krahmal ónimi óndirildi, bul ótken jylmen salystyrǵanda 28,2%-ǵa kóp. Bıoetanol óndirisi 21 myń tonnaǵa jetip, 2,2 esege ósti.
2026 jylǵy qańtar-maýsym aılarynda 67,5 myń tonna krahmal ónimderi óndirilip, onyń 35,6 myń tonnasy eksporttaldy.
Bul kórsetkishter ishki suranysqa ǵana emes, syrtqy naryqtarǵa da baǵdarlanǵan jańa baǵyttyń qalyptasyp kele jatqanyn kórsetedi.
Astyqty tereń óńdeýdi odan ári damytý úshin jalpy quny shamamen $4 mlrd bolatyn alty iri jobadan turatyn portfel qalyptastyryldy.
2029 jylǵa deıin jylyna shamamen 5,8 mln tonna shıkizatty óńdeýge qabiletti qýattardy qurý josparlanýda. Jobalar Túrkistan, Jambyl, Qostanaı, Aqmola oblystarynda jáne Astana qalasynda júzege asyrylmaq. Óndiristik baǵdarlamaǵa krahmal, glıýten, shárbat, bıoetanol, amın qyshqyldary, jemshóp komponentteri jáne tereń óńdelgen ózge de ónimder kiredi.
Jobalardyń bir bóligi naqty is júzine asyryla bastady: «Qazkrahmal» kásiporny paıdalanýǵa berildi, al Fufeng kompanııasynyń júgerini óńdeý jobasy boıynsha alǵashqy ónim alyndy.
Jańa jobalar óndiristik áleýetti birneshe esege arttyryp, shyǵarylatyn ónim nomenklatýrasyn edáýir keńeıtýge jáne jańa ótkizý tizbekterin qalyptastyrýǵa múmkindik beredi.
210 et óńdeý jáne 180 sút óńdeý kásiporny: daıyn ónim óndirý kólemi artyp keledi
Keıingi qaıta bólý óndiristerin damytý aýyl sharýashylyǵy óndirisiniń barlyq bazalyq baǵyttaryn júıeli túrde qamtıdy. Maı ónerkásibinde jalpy qýattylyǵy jylyna 4,5 mln tonnadan astam shıkizatty óńdeıtin 90-ǵa jýyq kásiporyn jumys isteıdi. Ósirilgen kúnbaǵystyń 90%-dan astamy el ishinde óńdeledi. Kelesi mindet – óńdeýdiń keıingi kezeńderinen ónim shyǵarýdy ulǵaıtý. Et jáne sút ónerkásibinde 210-ǵa jýyq et óńdeý jáne 180 sút óńdeý kásiporyndary jumys isteıdi. Shujyq ónimderin, et konservilerin, jartylaı fabrıkattardy, ashytylǵan sút jáne basqa da daıyn ónimderdi shyǵarý keńeıýde. 2025 jyly et konservileriniń óndirisi 48,3%-ǵa ósti. Júndi, jemis-kókónis ónimderin óńdeý jáne qurama jem óndirý de perspektıvaly baǵyttar bolyp qala beredi.
Osylaısha, qaıta óńdeýdi damytý aýylsharýashylyq shıkizatynyń negizgi túrlerin birtindep qamtıdy jáne agrarlyq óndiris pen ónerkásip arasynda tyǵyz baılanys jasaıdy.
$3,6 mlrd agrarlyq eksport: syrtqy naryqtardaǵy pozıtsııalardy nyǵaıtý
Qaıta óńdeýdiń keńeıýi qazirdiń ózinde syrtqy saýda qurylymynda kórinedi. 2024 jyly AÓK eksportynyń jalpy kólemindegi óńdelgen ónimniń úlesi 52%-dy ($2,66 mlrd) qurady. Salystyrmaly túrde, 2023 jyly bul kórsetkish 43% ($2,3 mlrd) bolǵan.
2025 jyly eksport kólemi $3,6 mlrd-qa deıin (+35,3%) ósti. Bul rette agrarlyq eksporttyń jalpy kóleminiń artýy esebinen óńdelgen ónimniń úlesi joǵary deńgeıde – 52% bolyp saqtaldy. 2030 jylǵa qaraı bul kórsetkishti 70%-ǵa jetkizý josparlanyp otyr.
Tereń óńdeýden ótken ónim jetkiziliminiń artýy eksporttyq taýarlar nomenklatýrasyn keńeıtip, otandyq shıkizat bazasyn tıimdirek paıdalanýǵa múmkindik beredi. Bul rette shıkizat eksporty Qazaqstannyń syrtqy saýdasynyń mańyzdy quramdas bóligi bolyp qala beredi. Al negizgi mindet – Qazaqstanda óndiristiń keıingi satylarynan ótken ónimderdiń úlesin kezeń-kezeńimen ulǵaıtý. Sonymen qatar buǵan deıin shetelden satyp alynǵan ıngredıentter, komponentter men jartylaı fabrıkattardyń ishki óndirisi de keńeıip keledi.
Astyqty tereń óńdeý krahmal ónimderin, glıýtendi, shárbattardy, amınqyshqyldaryn, bıoetanoldy jáne jemshóp komponentterin óndirýge múmkindik beredi. Et, sút jáne maı-tońmaı ónerkásibin damytý otandyq ónimder men jartylaı fabrıkattardyń usynysyn arttyrady.
Nátıjesinde el ishinde aýyl sharýashylyǵy shıkizatyna degen suranys artyp, óńdeý ónerkásibi úshin qosymsha ótkizý naryqtary qalyptasady.
Uzaqmerzimdi maqsat: qosylǵan quny joǵary agrarlyq eksporttyń úlesin 70%-ǵa jetkizý
Kelesi baǵdar – óndiristi tehnologııalyq turǵydan kúrdelendirý. Aldaǵy jyldarǵa naqty kórsetkishter belgilendi: negizgi aýyl sharýashylyǵy shıkizaty túrleriniń óńdeý úlesin 70%-ǵa jetkizý, agrarlyq eksporttaǵy óńdelgen ónimniń úlesin 70%-ǵa deıin arttyrý jáne 2029 jylǵa deıin jylyna shamamen 5,8 mln tonna shıkizatty óńdeıtin astyqty tereń óńdeý baǵytyndaǵy alty iri jobany júzege asyrý. Bul rette óndiris kóleminiń ulǵaıýy sapaly ózgeristermen qatar júrýge tıis. Atap aıtqanda, ónim nomenklatýrasyn keńeıtý, zamanaýı tehnologııalardy engizý, óndiristik quzyretterdi damytý jáne ishki ári syrtqy naryqtarda suranysqa ıe ónim shyǵarý. Ekonomıkalyq áser birden birneshe baǵytta qalyptasady: aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshiler úshin ótkizý naryǵy keńeıedi, óńirlerde – jańa ınvestıtsııalar men jumys oryndary, ónerkásipte – óndiristik qýattar men tehnologııalyq múmkindikter, eksportqa – jańa taýar pozıtsııalary.
Basty nátıje otandyq shıkizat bazasyn tıimdirek paıdalanýdan jáne óndiristik operatsııalardyń el ishinde júzege asyrylatyn úlesin arttyrýdan kórinedi. Osylaısha, tereń óńdeý agroónerkásiptik keshendi qurylymdyq jańǵyrtýdyń jáne qosylǵan quny joǵary ónim shyǵarýdy ulǵaıtý baǵytyn júzege asyrýdyń negizgi quraldarynyń birine aınalady. Onyń odan ári damýy aýyl sharýashylyǵy men ónerkásiptiń ózara baılanysyn nyǵaıtýǵa, eksporttyq áleýetti keńeıtýge jáne otandyq shıkizatty paıdalanýdyń ekonomıkalyq tıimdiligin arttyrýǵa múmkindik beredi.
