Qazaqstan jylý maýsymyna qanshalyqty daıyn

Jumys qyzý júrip jatyr

Jańa jylý maýsymyna daıyndyq jumystary qazir qarqyndy júrip jatyr. 2026 jyly elektr stantsııalarynda toǵyz energoblokqa, 55 qazandyq pen 51 týrbınaǵa kúrdeli jóndeý júrgizý josparlanǵan. Búginde úsh energoblok, 13 qazandyq jáne segiz týrbına tolyq jóndeýden ótti. Taǵy eki energoblok, 29 qazandyq jáne 22 týrbınada jumystar ártúrli kezeńde júrgizilip jatyr.

Daıyndyqtyń taǵy bir mańyzdy baǵyty – elektr jelilerin jańartý. Bıyl 17,1 myń shaqyrym elektr jelisin, 444 qosalqy stantsııany jáne 3,4 myń taratý pýnkti men elektr torabyn jóndeý kózdelgen. Qazirdiń ózinde 13,3 myń shaqyrym jeli, 271 qosalqy stantsııa jáne 2 219 taratý pýnkti men elektr toraby jańartyldy.

Jylý jelilerindegi jaǵdaı sál ózgeshe. Bıyl qaıta jańartý jáne kúrdeli jóndeýden ótkizý josparlanǵan 377 shaqyrym qubyrdyń 139 shaqyrymy aýystyryldy. Bul – jyldyq jospardyń 37 paıyzy ǵana.

Energetıka mınıstrliginiń málimetinshe, barlyq jumys bekitilgen kestege sáıkes júrgizilip jatyr. Aldaǵy jylý maýsymyna daıyndyqqa eleýli qaýip tóndiretin faktorlar anyqtalmaǵan.

Sonymen qatar energetıka jáne kommýnaldyq sektordy jańǵyrtý jobalary jalǵasyp jatyr. Bıyl jalpy quny 131,1 mlrd teńge bolatyn 61 jobany júzege asyrý josparlanǵan. Onyń 28-i iske asyrylýda, 23 joba – bastaýǵa daıyn, taǵy 10 joba – ártúrli kezeńde maquldanyp jatyr.

Munda «Báıterek» holdıngi maquldaǵan jobalarǵa jeke toqtalýǵa bolady. Munda 318 jobanyń 173-i elektrmen jabdyqtaýǵa, 71-i jylýmen qamtýǵa arnalǵan. Aldaǵy aılarda osy eki baǵyttaǵy 20-30 shaqty jobany aıaqtaý josparlanyp otyr.

Alaıda bul jobalardyń qaısysy aldaǵy jylý maýsymyna deıin aıaqtalyp, bıylǵy qysta naqty nátıje beretini, al qaısysy uzaq merzimge arnalǵany mańyzdy. 2026–2027 jyldardaǵy qys maýsymy úshin eń mańyzdysy — jóndeý jumystary tolyq aıaqtalyp, eń joǵary júkteme kezeńi bastalǵanǵa deıin paıdalanýǵa beriletin nysandar.

Qysqa daıyndyq týraly sarapshy ne deıdi

Qazaqstannyń eńbek sińirgen energetıgi Jaqyp Haırýshevtiń aıtýynsha, energetıkalyq júıeniń qysqa daıyndyǵyn júrgizilgen jóndeý jumystarynyń kólemine ǵana qarap baǵalaý durys emes.

– Energetıka salasy úshin jóndeý jumystarynyń kóleminen góri, kúzgi-qysqy kezeń bastalǵanda qansha qondyrǵy tolyq iske qosylatyny mańyzdy. Qys kezinde elektr tutyný sharyqtaǵan sátte júıeniń naqty qýaty qansha bolady, tutynýshylardyń suranysy ótelgen soń qansha rezerv qalady, uzaq ýaqyt boıy apattyq jaǵdaıǵa baılanysty shekteýde turǵan jabdyq bar ma, stantsııalardyń otyn qory jetkilikti me – eń aldymen osy máselelerge nazar aýdarý qajet, – dep túsindirdi Jaqyp Haırýshev.

14 tamyzda bolǵan aýqymdy elektr qýatynyń úzilýinen keıin sarapshy energetıkalyq júıeniń kúzgi-qysqy kezeńge daıyndyǵyn baǵalaýda taǵy bir mańyzdy kórsetkishti eskerýdi usyndy.

Onyń aıtýynsha, júıeniń qystaǵy eń joǵary júktemeni qalypty jaǵdaıda kótere alýy ǵana emes, tótenshe jaǵdaı kezindegi áreketi de synalýy kerek. Mysaly, iri energoblok kenetten isten shyqsa, 500 kV elektr jelisi ajyratylsa nemese Ortalyq Azııanyń birtutas energetıkalyq júıesinde eleýli teńgerimsizdik týyndasa, júıe mundaı jaǵdaıǵa qanshalyqty tótep bere alatynyn tekserý kerek.

– Qazir bir mezgilde úsh energoblok, 33 qazandyq jáne 24 týrbına jóndeýden ótip jatyr. Qara sýyq túskenshe barlyq mańyzdy jabdyq jóndelip qana qoımaı, synaqtan ótip, naqty qoljetimdi qýatyn rastaýy kerek, – dedi energetık.

Sońǵy derekter boıynsha, energetıkalyq kásiporyndardyń qoımalarynda 4,1 mln tonna kómir jáne 137 myń tonna mazýt bar.

Sarapshy muny da mańyzdy kórsetkish dep sanaıdy. Alaıda otyn qoryn búkil el boıynsha bir ǵana jalpy kórsetkishpen baǵalaý jetkiliksiz. Ár stantsııanyń jeke qoryn, belgilengen normatıvti jáne naqty otyn shyǵynyn eskerý qajet.

Esepten naqty baqylaýǵa deıin

Bıyl kúzgi-qysqy kezeńge daıyndyq barysynda energetıka nysandarynyń jaǵdaıyn baqylaý tásili ózgerdi. 2025 jyly Energetıka mınıstrligi daıyndyq pen onyń ótýin baqylaýdy avtomattandyratyn tsıfrlyq servısti synaqtan ótkizdi.

Bul servıs EnergyTech platformasyndaǵy «Otyn-energetıka keshenin basqarýdyń biryńǵaı memlekettik júıesi» quramynda jumys isteıdi. Bir jylda energetıka salasyndaǵy nysandardyń biryńǵaı tsıfrlyq bazasy jasalady. Buǵan deıin jabdyqtardyń tehnıkalyq jaǵdaıy týraly málimetter qaǵaz júzinde jáne ár mekemeniń bólek qujattarynda saqtalatyn. Bul energetıkalyq júıeniń jalpy jaǵdaıyn jedel baǵalaýǵa kedergi keltiretin.

Qazir 160 kásiporynnyń aktıvteri tsıfrlandyryldy. Onyń ishinde 76 energııa óndirýshi, 30 energııa berýshi jáne 54 jylý berýshi uıym bar. Jalpy sany 115 myń nysan men jabdyqqa jeke sáıkestendirý nómiri berildi.

Synaq kezeńinde birqatar másele de anyqtaldy. Atap aıtqanda, bastapqy derekterdiń tolyq bolmaýy, málimetterdiń árkelkiligi, jabdyqtardy biryńǵaı tártippen jikteý júıesiniń qalyptaspaýy jáne bir aqparattyń birneshe ret engizilýi baıqaldy. Bul máselelerdi sheshý úshin aktıvterdi esepke alýdyń biryńǵaı ádistemesi ázirlenip, aktıvterdi basqarý modýli halyqaralyq ISO 14224 standartyna sáıkestendirildi.

Osylaısha, energetıka nysandaryn baqylaý tásili de ózgerip keledi. Buryn qandaı da bir aqaý kásiporynnyń qaǵaz jýrnalynda ǵana tirkelse, endi ol naqty jabdyqqa bekitiledi. Ár nysannyń jeke sáıkestendirý nómiri bar. Sol nómir arqyly jabdyqtyń tehnıkalyq jaǵdaıy, anyqtalǵan aqaýlary jáne josparlanǵan jóndeý jumystary týraly barlyq málimetti qadaǵalaýǵa bolady.

Aqaýdy apatqa deıin anyqtaý kerek

Jańa servıs ár kásiporynnyń daıyndyq deńgeıin jalpy paıyzben ǵana emes, jekelegen jabdyqtardyń jaı-kúıi boıynsha baqylaýǵa múmkindik beredi. Eger jóndeý jumystary belgilengen merzimnen keshige bastasa, bul aqparat Energetıka mınıstrligi men jergilikti atqarýshy organdarǵa kórinedi, ıaǵnı jylý maýsymy bastalǵansha qajetti sharalardy qabyldaýǵa múmkindik týady.

Júıeni engizýdegi negizgi maqsattyń biri – apat qaýpin azaıtý. Ol úshin jumysty apattan keıin tirkeýden góri, onyń aldyn alýǵa basymdyq beriledi. Alaıda 2025-2026 jyldar júıeni synaqtan ótkizý kezeńi boldy. Osy ýaqytta negizgi kúsh nysandardy tsıfrlandyrýǵa jáne derekterdi jınaý tártibin jolǵa qoıýǵa jumsaldy. Sondyqtan bıylǵy jylý maýsymynda júıeniń tıimdiligin tolyq baǵalaý ázirge múmkin emes.

Energetıka mınıstrligi júıeniń alǵashqy naqty nátıjelerin 2026-2027 jyldardaǵy jylý maýsymynan keıin kútedi. Sol kezde servıs aqaýlar tizimin tizýden bastap, nysannyń daıyndyq pasportyn berýge deıingi barlyq kezeńnen ótýi tıis. Basqasha aıtqanda, aldaǵy qys tsıfrlyq júıe úshin alǵashqy úlken synaq bolmaq.

Degenmen tsıfrlandyrý energetıka salasyndaǵy tehnıkalyq máselelerdi ózdiginen sheshe almaıdy. Mınıstrliktiń málimdeýinshe, jańa servıs jeliler men energııa óndiretin jabdyqtardy jańǵyrtýdyń ornyn baspaıdy. Onyń mindeti – qaı nysanǵa qandaı shara qajet ekenin dál anyqtap, resýrsty syn-qater joǵary nysandarǵa baǵyttaýǵa kómektesý. Al júıeniń tolyq tıimdiligi birneshe jylý maýsymynda jınalǵan derekter negizinde aıqyndala túspek.

– Bul tásildiń ózi durys. Alaıda tsıfrlyq baqylaý qazandyqty ózdiginen jóndemeıdi, elektr jelisiniń ótkizý qabiletin arttyrmaıdy jáne qosymsha qýat qoryn jınamaıdy. Onyń artyqshylyǵy – máseleni apatqa aınalmaı turyp anyqtaýǵa múmkindik berýinde. Júıe jabdyqtyń naqty tehnıkalyq jaǵdaıyn, jóndeý kestesinen aýytqýdy, aqaý qarqynyn, qolda bar qýatty, apat saldarynan engizilgen shekteýlerdi, otyn qoryn jáne elektr jelileriniń jaı-kúıin kórsetýi kerek, – deıdi Jaqyp Haırýshev.

Sarapshynyń aıtýynsha, elektr stantsııalary, jelilik kompanııalar jáne Júıelik operatordyń derekterin bir jerge jınaqtaý óte mańyzdy. Bul jekelegen nysandardyń jaǵdaıyn ǵana emes, eldiń birtutas elektr energetıkasy júıesiniń jalpy ahýalyn baǵalaýǵa múmkindik beredi.

– Mysaly, bir energobloktyń jóndeýi keshikse, ony tek sol stantsııaǵa qatysty másele dep qabyldaýǵa bolady. Biraq dál sol energoaýdanda elektr jelisi de jóndeýde bolyp, kórshiles energobloktyń qýaty shektelse, al tutyný kólemi ósip jatsa, bul endi tutas júıege qaýip tóndiredi. Tsıfrlyq baqylaý osyndaı faktorlardyń bir-birine áserin aldyn ala anyqtaýy kerek, – dep túsindirdi Jaqyp Haırýshev.

Sonymen birge sarapshy tsıfrlandyrý tıimdi bolýy úshin onyń basqarýshylyq sheshimdermen tikeleı baılanysy bolýy kerek dep esepteıdi.

– Eger júıe mańyzdy jabdyqty jóndeý jumystary eki aptaǵa keshigip jatqanyn kórsetse, oǵan kim jaýapty ekeni, keshigýdiń sebebi jáne qandaı naqty shara qabyldanatyny birden belgili bolýy qajet. Otyn qory eń tómengi deńgeıge jaqyndaı bastasa, másele týyndamaı turyp eskertý berilýi qajet. Al jabdyqtyń kórsetkishteri turaqty túrde nasharlap jatsa, ony apatty jaǵdaıda toqtatpaı turyp jóndeý týraly sheshim qabyldanýy kerek, – dep atap ótti ol.

Sarapshynyń pikirinshe, tsıfrlyq baqylaýdyń basty maqsaty – daıyndyqtyń jekelegen kezeńderin tirkeý emes, energetıkalyq júıeniń qysqa qanshalyqty daıyn ekenin baǵalaý. Osyndaı tásil ǵana tsıfrlandyrýdy elektrondy esep júrgizý quraly emes, energetıkalyq júıeniń senimdiligin basqarýdyń tolyqqandy tetigine aınaldyra alady.

Ashyq derekter tsıfrlandyrýdyń kelesi kezeńi bolýy múmkin

Qazir tsıfrlyq júıe negizinen energetıka nysandaryn memlekettik deńgeıde baqylaý úshin qoldanylady. Al bul málimetter qarapaıym turǵyndarǵa da qoljetimdi bola ma degen suraq ázirge ashyq kúıinde qalyp otyr.

– Derekterdi kópshilikke jarııalaý máselesi aqparattyq qaýipsizdik talaptaryn, sondaı-aq qyzmettik jáne kommertsııalyq aqparatty qorǵaý qajettiligin eskere otyryp sheshiledi, – dep habarlady vedomstvo Kazinform saýalyna bergen jaýabynda.

Aıta keteıik, búgin Úkimet otyrysynda Premer-mınıstr Oljas Bektenov ákimderge energııa nysandarynyń qys mezgiline daıyndyǵyn baǵalaý jónindegi komıssııalardyń jumysyna tikeleı qatysýdy tapsyrdy.

Bıyl 7 aıda elektr stantsııalarynda 891 tehnıkalyq buzýshylyq anyqtalǵan.