Qazaqstan Vashıngton úshin derbes strategııalyq mańyzy bar memleketke aınalyp keledi — sarapshy

Bul týraly Qazaqstandyq qoǵamdyq damý ınstıtýty Instıtýtsıonaldyq taldaý jáne reformalar ortalyǵynyń sarapshy-keńesshisi Kámıla Amýrtaeva Kazinform agenttigi tilshisine aıtyp berdi.

— Quttyqtaýdyń mereıtoılyq datadan shamamen úsh aı buryn joldanyp, AQSh Prezıdentiniń Ońtústik jáne Ortalyq Azııa jónindegi arnaıy ókili Serdjıo Gor arqyly Qasym-Jomart Toqaevqa jeke tabystalýy da mándi. Onyń ýaqyty men formaty Vashıngtonnyń Qazaqstanmen saıası dıalogty odan ári nyǵaıtýǵa múddeli ekenin ańǵartady. Menińshe, bul jerde áldeqaıda aýqymdy úrdis baıqalady. Qazaqstan Vashıngton úshin birtindep derbes strategııalyq mańyzy bar memleketke aınalyp keledi. AQSh-tyń Ortalyq Azııadaǵy saıasaty da barǵan saıyn naqty sıpat alyp, ekonomıkalyq jáne strategııalyq múddeler tóńireginde qalyptasyp jatyr, — dedi ol.

Sonymen birge, mamannyń sózinshe, Donald Tramptyń «Keńeıtilgen strategııalyq áriptestik» uǵymyn qoldanýy nazar aýdartady. Sebebi, búginde bul tujyrym naqty praktıkalyq mazmunmen tolyqqan. 2025 jylǵy qarashada Vashıngtonda Qasym-Jomart Toqaev pen Donald Tramptyń kezdesýinen keıin Qazaqstan men AQSh arasynda ónerkásip, energetıka, tsıfrlandyrý, bilim jáne ınnovatsııa salalarynda jalpy quny shamamen 17 mlrd dollar bolatyn 29 qujatqa qol qoıyldy. 2026 jyly taraptar asa mańyzdy mıneraldar, logıstıka, jasandy ıntellekt jáne jańa ınvestıtsııalyq jobalar boıynsha dıalogti jalǵastyrdy.

— Yntymaqtastyqtyń jańa baǵyttarynyń biri — Astanada ótken asa mańyzdy mıneraldar jónindegi C5+1 dıalogy. Munyń ózi ekijaqty kún tártibiniń sapalyq turǵydan ózgergenin kórsetedi. Ekonomıkalyq yntymaqtastyq endi tehnologııalyq básekelestikpen, jetkizý tizbekteriniń turaqtylyǵymen jáne ekonomıkalyq qaýipsizdik máselelerimen barǵan saıyn tyǵyz ushtasyp keledi. Osy rette Qazaqstan AQSh úshin aldaǵy ýaqytta mańyzy arta túsetin salalardaǵy suranysqa ıe áripteske aınalyp keledi, — dedi Kámıla Amýrtaeva.

Odan bólek, ekijaqty qatynastardyń tulǵalyq qyry da nazar aýdartady.

— Donald Tramp Qasym-Jomart Toqaevpen «eki prezıdenttik merziminde de» qalyptasqan qarym-qatynasty odan ári damytýǵa nıetti ekenin atap ótip, Qazaqstan Prezıdentin «kúshti ári batyl kóshbasshy» dep baǵalaıdy. Tramptyń saıası stılinde tulǵalyq faktordyń dástúrli túrde mańyzdy oryn alatynyn eskersek, mundaı baǵa eki el basshylyǵy arasyndaǵy saıası senim deńgeıiniń joǵary ekenin jáne memleket basshylary arasyndaǵy tikeleı baılanysty saqtaýǵa múddelilik baryn kórsetedi. Eki prezıdent arasyndaǵy baılanystardyń ózindik tarıhy qalyptasqan. Qasym-Jomart Toqaev Donald Tramppen onyń alǵashqy prezıdenttik merzimi kezinde de ózara is-qımyl jasap, Tramp Aq úıge qaıta oralǵannan keıin bul baılanys jalǵasyn tapty. 2026 jylǵy shildede eki prezıdent telefon arqyly sóılesip, saıası jáne ekonomıkalyq yntymaqtastyqty, sondaı-aq buǵan deıin qol jetkizilgen ýaǵdalastyqtardyń júzege asyrylýyn talqylady. Sol kezde Qazaqstan Prezıdenti Donald Trampty Qazaqstanǵa saparmen kelýge shaqyrǵan bolatyn. Qazirgi quttyqtaý joldaýy tabystalǵannan keıin bul shaqyrý taǵy da rastaldy, — dedi sarapshy.

Onyń pikirinshe, taǵy bir mańyzdy jaıt — AQSh-tyń Qazaqstanǵa qyzyǵýshylyǵy Astananyń Qytaımen, Reseımen, Eýropalyq odaqpen jáne ózge de yqpaldy ortalyqtarmen qatynastary qatar damyp jatqan kezeńde kúsheıip otyr. Bul kópvektorly saıasattyń mazmuny da belgili bir deńgeıde ózgergenin kórsetedi. Búginde kópvektorlylyq Qazaqstannyń jyldar boıy jınaqtaǵan dıplomatııalyq kapıtalyna aınaldy. Túrli kúsh ortalyqtarymen qatar jumys isteı otyryp, boljamdy seriktes bolyp qalý jáne derbes syrtqy saıası baǵyt ustaný qabileti Qazaqstannyń halyqaralyq áriptester aldyndaǵy mańyzyn arttyryp otyr.

— Osy turǵydan alǵanda quttyqtaýdyń BRIKS sammıti aıasynda tabystalýy da sımvolıkalyq mánge ıe. Astananyń halyqaralyq baılanystary keńeıip, ártúrli formattardaǵy seriktestigi tereńdep jatqan jaǵdaıda AQSh tarapy Qazaqstanmen qatynastaryn odan ári damytýǵa umtylyp otyr. Bul Qazaqstannyń syrtqy saıası modeliniń ómirsheńdigin kórsetedi. Ártúrli baǵyttaǵy ornyqty baılanystar jelisi eldiń dıplomatııalyq múmkindikterin keńeıtip, kelissózderdegi ustanymyn kúsheıtedi, — dedi sarapshy.

Máseleniń óńirlik qyry da mańyzdy. Mamannyń paıymynsha, AQSh-tyń Ortalyq Azııaǵa qatysty saıasaty barǵan saıyn naqty ekonomıkalyq mazmunǵa ıe bolýda. C5+1 formaty B5+1 ekonomıkalyq kún tártibimen, asa mańyzdy mıneraldar, kólik, tsıfrlyq tehnologııalar jáne jasandy ıntellekt salalaryndaǵy yntymaqtastyqpen tolyqtyrylyp keledi. Ekonomıkasynyń aýqymy, ınvestıtsııalyq baılanystary jáne geografııalyq ornalasýy Qazaqstanǵa osy qalyptasyp kele jatqan arhıtektýrada erekshe oryn beredi.

— Keńirek qarastyrsaq, bul quttyqtaý Qazaqstannyń 35 jyl ishinde halyqaralyq arenadaǵy ornynyń qanshalyqty ózgergenin de ańǵartady. 1990 jyldardyń basynda negizgi mindetter egemendikti nyǵaıtý jáne halyqaralyq moıyndaýǵa qol jetkizý bolsa, búginde Qazaqstannyń ózindik syrtqy saıası kapıtaly, ekonomıkalyq jáne tranzıttik áleýeti qalyptasty, álemniń jetekshi kúsh ortalyqtarymen ornyqty dıalog ornatyldy. Osy turǵydan Donald Tramptyń quttyqtaýyn Táýelsizdik jyldarynda júrip ótken úlken joldyń bir kórinisi retinde baǵalaýǵa bolady. Qazaqstan búginde óz basymdyqtaryn derbes aıqyndaıtyn, ulttyq múddesin senimdi qorǵaıtyn jáne ózgerip jatqan álemdik tártipten óz ornyn taba alǵan memleket retinde qalyptasty. Al 35 jyldyń eń basty nátıjesi — Táýelsizdik endi memlekettiliktiń tarıhı jetistigi ǵana emes, eldiń keleshek damýyna, jańa múmkindikterge jol ashatyn jáne budan da bıik maqsattar qoıýǵa múmkindik beretin berik tuǵyrǵa aınaldy, — dep túıindedi sózin Kámıla Amýrtaeva.

Aıta keteıik, buǵan deıin Tramp Qasym-Jomart Toqaevty el táýelsizdiginiń 35 jyldyǵymen quttyqtaǵanyn jazǵanbyz.