Qazaqstan UQK: ýaqyt syn-qaterleri jáne ulttyq múddeni qorǵaý

- Ermek Aldabergenuly, kezdesýge múmkindik bergenińiz úshin alǵys aıtamyz jáne Sizdi, sondaı-aq barlyq jeke quramdy kásibı merekelerińizben quttyqtaımyz. Komıtet jumysy túsinikti sebeptermen jarııa etilmeıdi. Degenmen qupııalyq perdesin sál ashatyn bolsaq, UQK óziniń kásibı merekesine qandaı nátıjelermen jetip otyr? Sizdiń oıyńyzsha, búgingi tańda qazaqstandyq arnaýly qyzmettiń jaı-kúıi men áleýetin ne nárse kóbirek sıpattaıdy? 

- Quttyqtaýyńyz úshin rızashylyǵymdy bildiremin. Bıyl Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq qaýipsizdik komıteti óziniń qurylǵanyna 34 jyl tolýyn atap ótedi. Osy ýaqyt ishinde Komıtet qalyptasý men damýdyń úlken jolynan ótip, úzdik dástúrler men urpaqtar sabaqtastyǵyn saqtaı otyryp, ozyq tehnologııalar men analıtıkalyq jáne jedel jumystyń jańa ádisterin belsendi engizetin zamanaýı arnaýly qyzmetke aınaldy.

Óz qyzmetinde UQK Memleket basshysynyń negizinde «Zań jáne tártip» qaǵıdaty jatqan Ádiletti Qazaqstandy qurý baǵdaryn dáıekti túrde iske asyrady. Bul memleketti syrtqy jáne ishki qaterlerden qorǵaýdy ǵana emes, sonymen qatar zań barlyǵy úshin baǵdar bolatyn, al azamattardyń qaýipsizdigi – eń joǵary basymdyqqa aınalatyn jaǵdaılardy qamtamasyz etýdi bildiredi.

Qazaqstandyq arnaýly qyzmettiń beınesi týraly suraqqa keletin bolsaq, búginde bul – óz qyzmetine tsıfrlyq tehnologııalar men basqa da jańashyldyqtardy belsendi engizip jatqan, óziniń ǵylymı jáne bilim berý bazalary bar, qarqyndy damyp kele jatqan qurylym ekenin atap óteıin.

UQK – tek arnaıy operatsııalar men qupııa ázirlemeler ǵana emes. Ulttyq qaýipsizdiktiń zamanaýı júıesi tereń taldaýdan, táýekelderdi ýaqtyly anyqtaýdan jáne oqıǵalardyń damýyn dál boljaýdan bastalady. Dál osy taldaý jumysy qaterlerdi aldyn ala anyqtaýǵa, olardyń tabıǵatyn túsinýge jáne jaǵymsyz stsenarıılerdiń iske asýyna jol bermeý úshin sheshimder qabyldaýǵa múmkindik beredi.

Sondyqtan búginde Komıtette taldaý baǵytyn damytýǵa, zamanaýı tsıfrlyq tehnologııalardy engizýge, úlken aýqymdaǵy derekterdi óńdeýge jáne boljaý ádisterin jetildirýge erekshe nazar aýdarylady. Bul tıimdi ǵana emes, sondaı-aq aldyn alý baǵytynda da áreket etýge múmkindik beredi. 

Árıne, jedel qyzmetkerler, shekarashylar, kıberqaýipsizdik mamandary, ushqyshtar, arnaıy bólimshelerdiń jaýyngerleri jáne taǵy basqalar burynǵysynsha asa mańyzdy ról atqarady. Olardyń barlyǵy – árbir operatsııanyń sáttiligi kásibılikke, úılesimdi jumys pen sapaly taldaýǵa negizdelgen memleketti qorǵaýdyń biryńǵaı kópdeńgeıli júıesiniń bir bóligi.

Bizdi bir qarapaıym aqıqatty túsiný biriktiredi: el qaýipsizdigi árbir qyzmetkerdiń jaýapkershiliginen, óz isine berilgendiginen jáne memleket pen onyń azamattarynyń múddesi úshin sheshim qabyldaýǵa daıyn bolýynan bastalady.

Siz atap ótkendeı, Komıtet qyzmetiniń ereksheligi belgili bir dárejede jabyqtyqty kózdeıdi. Eger qaýip erte kezeńde beıtaraptandyrylsa, qoǵam onyń qanshalyqty jaqyn bolǵanyn eshqashan bilmeıdi.

Búginde UQK dál osy qaǵıdatpen jumys isteıdi: tek saldarǵa nazar aýdaryp qana qoımaı, aldyn alý úshin áreket etý. Asqaq sózdersiz, jarııalylyqsyz jáne eń bastysy – qatelesýge quqyqsyz.

- Qarqyndy ózgerip jatqan halyqaralyq jaǵdaı men jańa syn-qaterler men qaýipterdiń paıda bolýy jaǵdaıynda arnaýly qyzmetter jumysynyń tıimdiligi erekshe mańyzǵa ıe. UQK qazirgi qaterlerge qalaı beıimdeledi jáne memleket qaýipsizdigin qalaı qamtamasyz etedi? 

- Qazirgi jaǵdaıda ulttyq qaýipsizdik júıesi sapaly jańa syn-qaterlermen betpe-bet kelýde. Olar anaǵurlym kúrdeli, tehnologııalyq turǵydan damyǵan jáne kóbinese transulttyq sıpatqa ıe bola tústi. 

Eń ózekti syn-qaterlerdiń qatarynda halyqaralyq lańkestik pen ekstremızmdi, transulttyq qylmystyq toptardyń qyzmetin, kıberqaýipterdi, memlekettiń ishki protsesterine aralasý áreketterin, sondaı-aq zamanaýı tehnologııalardy quqyqqa qaıshy maqsattarda paıdalanýdy atap ótýge bolady.

Máselen, bıylǵy mamyrda «Ortalyq Azııa – Qytaı» formatyndaǵy quqyq qorǵaý organdarynyń kezdesýinde Qazaqstan Prezıdenti taıaý jyldardaǵy basty qaýipterdi – kıberqylmys pen jasandy ıntellekt feıkterinen bastap transulttyq qylmystyq jelilerge deıin naqty aıqyndap berdi.

Ol destrýktıvti kúshterdiń qolyndaǵy jasandy ıntellekttiń aqparattyq yqpal etý quralyna aınalýy múmkin ekenin erekshe atap ótti. Shyn máninde, aýqymdy tsıfrlandyrý aıasynda biz kıbershabýyl ádisterin jetildirip jatqan halyqaralyq hakerlik toptar belsendiliginiń ósýin kórip otyrmyz.

Bizdiń jumysymyzda barlaý jáne qarsy barlaý dástúrli túrde basym oryn alady. Olardyń qyzmeti jasyryn qaterlerdi anyqtaýǵa, Qazaqstannyń múddelerin qamtamasyz etýge jáne sheteldegi el úshin táýekelderge monıtorıng júrgizýge baǵyttalǵan, sondaı-aq tyńshylyqqa jáne ishki turaqsyzdandyrýshy faktorlarǵa qarsy qalqan qyzmetin atqarady. 

Jekelegen sheteldik sýbektilerdiń bizdiń otandastarymyzdy quqyqqa qaıshy qyzmetke tartý áreketterin anyqtaý jáne olardyń jolyn kesý boıynsha kúndelikti jumys júrgiziledi.

Budan basqa, Komıtet halyqaralyq yntymaqtastyq jelisi boıynsha keń aýqymdy birlesken jumystar júrgizedi.

Qazirgi ýaqytqa deıin UQK TMD, Eýropa, Azııa jáne Taıaý Shyǵys elderin qosa alǵanda, shet memleketterdiń barlyq derlik jetekshi arnaýly qyzmetterimen ózara is-qımyl jasaıdy. 

Eń tyǵyz jáne jemisti qarym-qatynastar terrorızmge qarsy is-qımyl jáne kıberqaýipsizdik salasynda baıqalady, turaqty túrde birlesken operatsııalar ótkiziledi. Sondaı-aq ýaqtyly aqparat almasý jolǵa qoıylǵan.

Seriktesterdiń tikeleı kómegimen izdeýde júrgen adamdar anyqtalyp, otanyna qaıtaryldy, qylmystardyń joly kesildi.

Komıtet qyzmetiniń taǵy bir mańyzdy baǵyty sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl bolyp tabylady. Bul jerde tek quqyq buzýshylyqtardyń naqty faktilerin anyqtaýǵa ǵana emes, sonymen qatar júıeli sybaılas jemqorlyq táýekelderiniń qalyptasýyna yqpal etetin sebepter men jaǵdaılardy joıýǵa basa nazar aýdarylady. 

Bul baǵyttardyń barlyǵy bir basty maqsatqa – ulttyq múddelerdi senimdi qorǵaýǵa jáne azamattardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýge baǵyndyrylǵan.

Búginde qazirgi zamanǵy qaterlerge qarsy turý tek memleket pen qoǵamnyń tyǵyz ózara is-qımyly arqyly ǵana múmkin bolady. Dál osy birlik, jaýapkershilik jáne zańdylyq qaǵıdattaryna ortaq ustanym turaqtylyqty saqtaýdyń jáne Qazaqstannyń ulttyq múddelerin senimdi qorǵaýdyń asa mańyzdy sharttary bolyp tabylady.

- Qoǵamdaǵy qaýipsizdik seziminiń artynda yqtımal qaýipterdi anyqtaý jáne boldyrmaý boıynsha aýqymdy jumys tur. Búgingi tańda UQK lańkestik jáne ekstremıstik sıpattaǵy táýekelderdiń aldyn alý júıesin qalaı quryp jatqanyn jáne bul baǵytta qandaı nátıjelerge qol jetkizilgenin tolyǵyraq aıtyp bere alasyz ba?

- Terrorıstik qurylymdar óz qyzmetin qarjylandyrý, úılestirý jáne adamdardy tartý úshin tsıfrlyq ortany, atap aıtqanda jasandy ıntellektini belsendi paıdalana otyryp, qazirgi zamanǵy shynaıylyqqa tez beıimdeledi.

Mundaı jaǵdaıda terrorızmge qarsy kúres júıeli jáne keshendi sıpatqa ıe.

Komıtet turaqty negizde aldyn alý sharalary keshenin iske asyrady, radıkaldy ıdeologııanyń yqpalyna túsken adamdardy anyqtaý boıynsha jedel jumys júrgizedi, qarjylandyrý arnalary men ekstremıstik materıaldardy taratý áreketteriniń jolyn kesedi.

Arnaýly bólimsheler qyzmetkerleriniń kásibı daıarlyǵy mańyzdy ról atqarady. Daǵdarys jaǵdaılaryndaǵy is-áreketterdi pysyqtaýǵa baǵyttalǵan oqý-jattyǵýlar júıeli túrde ótkizilip turady.

Naqty nátıjelerge toqtalatyn bolsaq, sońǵy tórt jylda Qazaqstan aýmaǵynda terrorıstik aktiler men zorlyq-zombylyq aktsııalaryn jasaýdyń 10 áreketiniń aldy alynǵanyn habarlaı alamyn.

290-nan astam dinı radıkal sottaldy, terrorıstik qyzmetke qatysy bar 1800-den astam sheteldiktiń elge kirýine jol berilmedi.

Aqparattyq keńistikte radıkaldy jarııalanymdarǵa aparatyn 100 myńǵa jýyq silteme anyqtalyp, buǵattaldy. Komıtet sheteldegi terrorıstik kórinisterdi de jıi áshkereleıdi. Sheteldik seriktesterge olardyń elderinde daıyndalyp jatqan 11 terakt týraly aqparat berildi.

Osy qurǵaq sandardyń artynda zor janqııarlyq pen ýaqytty qajet etetin qajyrly jedel jumys turǵanyn atap ótkim keledi. Biz birqatar qarýly shabýyldarǵa jol bermeı, memleketke nuqsan keltirýdiń aldyn aldyq jáne eń bastysy, adam ómirlerin saqtap qaldyq.

Aldyn alý-profılaktıkalyq is-sharalardan bastap terrorızmge qarsy oqý-jattyǵýlarǵa deıingi terrorıstik jáne ekstremıstik sıpattaǵy qaterlerdi barynsha azaıtý jónindegi jumys basqa da memlekettik organdarmen ózara is-qımylda uıymdastyrylady.

UQK Terrorızmge qarsy ortalyǵynyń shtaby óńirlik jáne respýblıkalyq deńgeılerde únemi trenıngter ótkizip turady.

Terrorızmmen kúres – bul qajyrly, sonymen birge jurtshylyq úshin kóbinese baıqalmaıtyn jumys. Terrorıstik qater saqtalǵan jaǵdaıda, biz azamattardyń qaýipsizdigin qorǵaýda batyldyq ári tabandylyq tanytatyn bolamyz.

- Memlekettik shekara - ulttyq qaýipsizdiktiń mańyzdy elementi. Elimizdiń shepterin kúzetý jáne qorǵaý tıimdiligin arttyrý úshin búginde qandaı sharalar qabyldanyp jatyr? 

- Shekarany kúzetýdi qamtamasyz etý shekaralyq qaýipsizdik júıesin únemi jetildirip otyrýdy talap etedi.

Zamanaýı tehnıkalyq baqylaý quraldary, avıatsııa, pılotsyz tehnologııalar jáne tsıfrlyq baqylaý júıeleri qoldanylady.

Zańsyz kóshi-qonǵa, kontrabandaǵa, transshekaralyq qylmysqa jáne ulttyq qaýipsizdikke qater tóndiretin adamdardyń ený áreketterine qarsy is-qımyl boıynsha is-sharalar kesheni júrgizilip jatyr.

Jumys tek kúshtik komponentke ǵana qurylmaıdy. Taldaý jasaý, shekaralas memlekettermen aqparat almasý jáne shekaralyq baqylaýdyń zamanaýı ınfraqurylymyn damytý úlken mańyzǵa ıe.

Jabdyqtaý týraly aıtar bolsam, el basshylyǵynyń qoldaýynyń arqasynda bıylǵy jyldyń ózinde Shekara qyzmetiniń qajettilikteri úshin EAEO ishki shekarasyndaǵy toǵyz negizgi avtomobıl ótkizý pýnktinde ornatylǵan on utqyr ınspektsııalyq-tekserý kesheni satyp alyndy, bul ótkiziletin taýarlar men júkterdi tekserý sapasyn aıtarlyqtaı arttyrdy.

Shekaralyq baqylaý protsesterin tsıfrlandyrý aıasynda on eki ótkizý pýnktinde 54 avtomattandyrylǵan tólqujat baqylaý júıesi paıdalanýǵa berildi, bul Qazaqstan azamattaryna olardan ózine-ózi qyzmet kórsetý formatynda ótýge múmkindik beredi. Osy oraıda atalǵan júıelerdi tek bizdiń azamattarymyz ǵana emes, sheteldikterdiń de paıdalaný múmkindigi pysyqtalýda.

2023 jyldan bastap balansqa qosymsha zamanaýı brondalǵan mashınalar, pılotsyz áýe kemeleri, kemeler, katerler jáne ozyq atys qarýy qabyldandy. Shekara perımetri zamanaýı beınebaqylaý keshenderimen, radarlarmen jáne baqylaý júıelerimen jabdyqtalyp jatyr. 

Shekara qyzmetiniń qurylymynda Pılotsyz avıatsııalyq júıeler bólimi, Pılotsyz ushý apparattarynyń operator-mamandaryn daıarlaý oqý ortalyǵy quryldy, sondaı-aq teńiz súńgýirleri oqytylady. 

Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha QR shekaralyq qaýipsizdigin qamtamasyz etýdiń 2024-2028 jyldarǵa arnalǵan keshendi jospary bekitildi, onda vedomstvony qosymsha jaraqtandyrý men damytýdy qarjylandyrý kózdeledi.

Sonymen qatar Úkimet Jol kartasyn qabyldady, oǵan sáıkes shekara mańyndaǵy oblystardyń jergilikti atqarýshy organdarymen birlesip zastavalar men ótkizý pýnktterinde ınjenerlik kommýnıkatsııalar salý boıynsha jumys júrgizilýde.

Qazirgi jaǵdaıda shekaranyń belgilengen rejımin ustap turý tıisti deńgeıde qamtamasyz etilgen.

Tsıfrlarǵa kóshetin bolsaq, sońǵy tórt jylda shekarashylar shekara rejımin jáne aýmaqtyq sýlardy buzǵan 6 myńnan astam quqyq buzýshyny ustaǵanyn aıta alamyn.

2 500-ge jýyq qylmystyq is qozǵaldy, zańnamany buzǵany úshin 100 myńnan astam adam elden shyǵaryldy, qarý-jaraq, oq-dári jáne esirtki tasymaldaýdyń 20 myńǵa jýyq faktisi, ártúrli taýarlar kontrabandasynyń 37 000-ǵa jýyq jaǵdaıy anyqtaldy.

Budan basqa, bıoresýrstardy qorǵaý jónindegi qyzmet aıasynda shekaranyń teńiz jáne ózen ýchaskelerinde 900-den astam brakonerlik jaǵdaıdyń joly kesildi.

Jalpy, qabyldaǵan sharalarmen memleketke 200 mlrd teńgeden astam somaǵa nuqsan keltirýdiń aldy alyndy.

Kópshilik adamdar úshin shekara – bul ótkizý pýnkti, al shekarashy úshin – bul kúrdeli klımattyq jaǵdaılarda jáne úırenshikti jaılylyqtan jyraqtaǵy kúndelikti qyzmet.

Dál sol jerde, shalǵaıdaǵy zastavalarda tynyshtyq pen turaqtylyqtyń qunyn erekshe túsinesiń. Qazaqstannyń Memlekettik shekarasy senimdi qorǵaýda dep senimmen aıtýǵa bolady.

- Qazaqstan úshin transulttyq uıymdasqan qylmys máselesi qanshalyqty ózekti bolyp qala beredi? Esirtki bıznesi men qarý-jaraqtyń zańsyz aınalymyna qarsy kúreste qandaı nátıjelerge qol jetkizildi?

- Jańa býynnyń krımınaldyq jelileri ózderin kóleńkeli bıliktiń jahandyq qara naryǵy retinde kórsetýge jáne memlekettik baqylaýdy ózderiniń oıyn erejelerimen almastyrýǵa umtylady.

Esirtki tasymaly men qarý-jaraqtyń zańsyz aınalymy óz qarjylandyrýy, qarýly kúshi jáne sybaılas jemqorlyq baılanystary bar qylmystyq jeli qurýdyń basty quraldary bolyp tabylady.

Olar qoǵamdyq qaýipsizdik pen memleket ekonomıkasyna aıtarlyqtaı qaýip tóndirýdi jalǵastyrýda. Óndiristik kásiporyndar men shekara mańyndaǵy aýdandardan bastap qylmystyq-atqarý júıesi mekemelerine deıingi túrli salalarda óz yqpalyn kúsheıtýge tyrysady.

Komıtet quqyq qorǵaý organdarymen jáne prokýratýramen tyǵyz ózara is-qımylda qylmystyq qurylymdarǵa qarsy kúres boıynsha júıeli jumys júrgizedi.

Máselen, 2022 jyldan bastap kisi óltirýge, qaraqshylyqqa, qorqytyp alýshylyqqa, alaıaqtyqqa jáne basqa da aýyr qylmystarǵa qatysy bar 75 toptyń quqyqqa qaıshy áreketiniń joly kesildi.

Mysaly, Almaty oblysynda alaıaqtyq jolmen lıýks avtokólikter men taýarlyq-materıaldyq qundylyqtardy urlaýǵa mamandanǵan, jumys istep turǵan sottalǵandar men olardyń bostandyqtaǵy baılanystarynan quralǵan uıymdasqan qylmystyq top beıtaraptandyryldy. Olardyń quqyqqa qaıshy áreketterinen kelgen jalpy shyǵyn 2 mlrd teńgege baǵalandy.

Biz tek el ishindegi kúrespen shektelmeımiz. Sonymen qatar Qazaqstanǵa turaqty qyzyǵýshylyq tanytatyn sheteldik krımınalıtet tarapynan tónetin qaýipterdi anyqtaý jáne buǵattaý boıynsha jedel is-sharalar kesheni iske asyrylýda.

Osy jumys aıasynda elimizdiń toǵyz óńirinde qorqytyp alýshylyqqa, esirtki men qarý-jaraq satýǵa jáne saqtaýǵa qatysy bar, sondaı-aq qoǵamda «krımınaldyq ıdeologııany» taratqan sheteldik qylmystyq orta kóshbasshylarynyń qazaqstandyq sybaılastarynyń qyzmetiniń jolyn kesý boıynsha aýqymdy arnaıy operatsııa iske asyryldy.

Bul kúres qarý-jaraqtyń zańsyz aınalymyna qarsy is-qımylmen tyǵyz baılanysta júzege asyrylady.

Atalǵan kezeńde Komıtet qarý-jaraq ótkizýdiń 52 arnasynyń jolyn kesti, avtomattar, tapanshalar, granata atqyshtar men pýlemetterdi qosa alǵanda, 3,3 myńnan astam qarý-jaraq tárkiledi, sondaı-aq olardy jasaıtyn 15 jasyryn sheberhanany joıdy. 

Qazirgi zamannyń eń qaýipti qaterleriniń biri esirtki bıznesi bolyp qala beredi.

Bul baǵytta esirtki tasymalyna qarsy kúreske eleýli kúsh-jiger baǵyttalǵan. Qazaqstan halyqaralyq kólik baǵdarlarynyń qıylysynda ornalasa otyryp, óz aýmaǵyn esirtki zattarynyń tranzıti úshin paıdalaný áreketterimen betpe-bet keledi.

Osyǵan baılanysty shekarada baqylaý kúsheıtilýde, arnaıy operatsııalar júrgizilip, jedel jumys ádisteri jetildirilýde.

Nátıjesinde 2022 jyldan beri esirtki tasymalynyń 339-ǵa jýyq halyqaralyq jáne óńirlik arnasy joıyldy. 13,2 tonna kokaın, 906 kg geroın, 403 kg apıyn, 2,1 tonnadan astam gashısh, 7,5 tonna marıhýana jáne basqa da tyıym salynǵan zattar tárkilendi.

Sıntetıkalyq esirtkiniń taralýy erekshe alańdaýshylyq týdyrady. Atalǵan kezeńde 106-dan astam esirtki zerthanasy anyqtaldy. Eń aýqymdy óndirister Almaty qalasynda, Túrkistan, Pavlodar, Shyǵys Qazaqstan jáne Almaty oblystarynda tirkeldi.

Zańsyz aınalymnan 3 tonnadan astam sıntetıka, onyń ishinde mefedron, metamfetamın jáne ózge de psıhotroptyq zattar, sondaı-aq olardy óndirýge arnalǵan 115 tonna prekýrsor tárkilendi.

Jalpy, qylmystyń osy túrleri boıynsha 700-den astam adam qylmystyq jaýapkershilikke tartyldy.

Ókinishke oraı, kóptegen jastar qylmystyq qýdalaýǵa iligýde. Bul rette quzyretti organdardyń mindeti – tek qylmystyń jolyn kesý ǵana emes, sonymen birge jastardyń burys jolǵa túsýiniń aldyn alý jáne oǵan jol bermeý.

- Ekonomıkalyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý memlekettiń turaqty damýy úshin strategııalyq mańyzǵa ıe. UQK bul baǵytta qandaı jumys júrgizip otyr?

- Zamanaýı ekonomıkalyq protsester ulttyq qaýipsizdikke tikeleı áser etedi.

Álemdik naryqtardyń turaqsyzdyǵy, logıstıkalyq shekteýler men syrtqy ekonomıkalyq táýekelder bizden strategııalyq salalardy qorǵaýǵa basa nazar aýdarýdy talap etedi.

Bul basymdyqtarǵa munaı-gaz kesheni, energetıkalyq ınfraqurylym, kólik-logıstıka júıesi jáne el ekonomıkasy úshin mańyzdy kásiporyndar jatady.

UQK ekonomıkalyq turaqtylyqty nyǵaıtýǵa jáne bıýdjet qarajatyn qorǵaýǵa baǵyttalǵan tıimdi memlekettik júıeni qurýǵa belsendi qatysady.

Qabyldanǵan sharalar iri kompanııalar men bıznes sýbektileri tarapynan memleket kirisine jalpy somasy 400 mlrd teńgege jýyq qarajattyń túsýin jáne bıýdjet qarajatynyń ysyrap bolýyna jol bermeýdi qamtamasyz etti.

Asa joǵary paıdany josyqsyz alý, kapıtaldy shyǵarý jáne naryqtyq tetikterdi burmalaý áreketteri tirkeletin shıkizat jáne óńdeý sektorlaryn qosa alǵanda, strategııalyq mańyzdy salalardaǵy jasyryn shemalarǵa qarsy is-qımylǵa erekshe nazar aýdarylady.

Jalpy, 2022 jyldan bastap UQK-niń ekonomıkalyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý jónindegi sharalaryn iske asyrýdan túsken jıyntyq tıimdilik 10 trln teńgeden asty, onyń ishinde bıýdjetke 1,6 trln teńgeden astam qarajat óteldi.

- Ótken jyldyń maýsym aıynda Qazaqstan Prezıdentiniń Jarlyǵymen UQK qurylymynda Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl qyzmeti quryldy. Oǵan qoıylatyn talaptardyń basynan bastap joǵary bolǵany anyq. Osy kezeńdegi onyń jumysynyń basty qorytyndylary qandaı?

- Bul sheshim elimizdiń sybaılas jemqorlyqqa qarsy júıesin jańǵyrtýdyń mańyzdy kezeńi jáne sybaılas jemqorlyq tek qylmystyq-quqyqtyq problema retinde ǵana emes, sonymen qatar ulttyq qaýipsizdikke tónetin qater retinde qarastyrylatyn jańa tásildiń kórinisi boldy.

Tájirıbe kórsetkendeı, qylmystyń bul túri tek ekonomıkaǵa ǵana emes, elimizdiń ınvestıtsııalyq tartymdylyǵyna, bılik ınstıtýttarynyń turaqtylyǵyna, qoǵam senimine jáne memlekettik basqarýdyń tıimdiligine de tikeleı áser etedi.

Qalyptasý kezeńinde jańa qurylymda kadrlyq áleýet quryldy, ózara is-qımyldyń jumys tetikteri qalyptasty jáne qurylǵan alǵashqy kúnderden bastap Qyzmet praktıkalyq mindetterdi sheshýge kiristi.

Basym salalarda sybaılas jemqorlyqqa qarsy mindetterdi birlesip iske asyrý úshin memlekettik organdarmen jáne basqa da quzyretti qurylymdarmen tıimdi ózara is-qımyl jolǵa qoıyldy.

Qarjy aǵyndary týraly aýqymdy derekterdi taldaýdyń tsıfrlyq quraldaryn engizýge erekshe nazar aýdarylady.

Memleket basshysynyń nusqaýlaryn oryndaý maqsatynda biz elimizdiń túrli óńirlerindegi bılik jáne basqarý organdarynyń birqatar laýazymdy adamdarynyń sybaılas jemqorlyq áreketteriniń jolyn kestik.

Atap aıtqanda, medıtsınalyq buıymdardy jalǵan otandyq óndirýdiń aýqymdy alaıaqtyq shemasy beıtaraptandyryldy jáne kontrafaktilik dári-dármekterdi zańsyz ákelý faktileri oqshaýlandy.

Qostanaı oblysy Densaýlyq saqtaý basqarmasy, Aqmola, Jambyl, Mańǵystaý, Qyzylorda oblystarynyń Medıtsınalyq jáne farmatsevtıkalyq baqylaý komıteti departamentteri basshy quramynyń para alý, bıýdjet qarajatyn jymqyrý jáne salǵyrttyq faktileri boıynsha sybaılas jemqorlyq quqyq buzýshylyqtary anyqtaldy.

Astana, Shymkent qalalaryndaǵy, Aqmola jáne Pavlodar oblystaryndaǵy mamandandyrylǵan HQKO fılıaldarynyń memlekettik qyzmet kórsetý kezinde ókilettikterin asyra paıdalanýǵa qatysy bar birqatar laýazymdy adamdarynyń qylmystyq áreketi áshkerelendi.

Jambyl, Qyzylorda, Mańǵystaý jáne Túrkistan oblystaryndaǵy Memlekettik ınspektsııa komıteti, aýyl sharýashylyǵy basqarmasy qyzmetkerleriniń agroónerkásiptik keshende nuqsan keltirýiniń alǵysharttary joıyldy.

Qylmystyq qýdalaý sharalarymen qatar, Qyzmet jergilikti bılik jáne basqarý organdaryn kóp qarjy qajet etetin jáne áleýmettik mańyzy bar jobalardy iske asyrý kezinde sybaılas jemqorlyqqa, bıýdjet qarajatynyń tıimsiz jumsalýyna yqpal etetin faktorlar men jaǵdaılar týraly habardar etý arqyly elimizdiń ekonomıkalyq áleýetin qorǵaýǵa úles qosýda.

Jalpy, Qyzmet qurylǵan sátten bastap 906-ǵa jýyq qylmystyq quqyq buzýshylyq tirkeldi, onyń 770-ke jýyǵy sybaılas jemqorlyq sıpatynda.

Aıaqtalǵan qylmystyq ister boıynsha anyqtalǵan zalal somasy 23,8 mlrd teńgeni qurady, 5,4 mlrd teńge óteldi.

Sybaılas jemqorlyqpen kúres – bul jekelegen memlekettik organdardyń qyzmetimen shektelmeıtin protsess. Onyń nátıjesi memlekettiń, azamattyq qoǵam ınstıtýttary men azamattardyń ózderiniń birlesken jaýapkershiligine baılanysty. Búginde dál osy júıelilik, birizdilik pen ashyqtyq odan ári túrlendirýdiń negizine aınalýda. Bul rette laýazymy men mártebesine qaramastan jaýapkershiliktiń bultartpastyǵy mańyzdy qaǵıdat bolyp qala beredi.

- Qazirgi zamanǵy teketires barǵan saıyn tsıfrlyq keńistikke oıysyp keledi. UQK kıberqaýipterge qarsy is-qımyl jasaý úshin qandaı sharalar qabyldap otyr?

- Tsıfrlyq tehnologııalardyń qarqyndy damýy men jasandy ıntellektini jappaı qoldaný – bul bizdiń kúndelikti bolmysymyz.

Zańsyz maınıng, kıbershabýyldar, halyqaralyq alaıaqtyq jeliler – munyń bári únemi nazar aýdarýdy jáne ýaqtyly júıeli sharalar qabyldaýdy talap etedi.

Bıylǵy jyly Parlament depýtattarymen, Jasandy ıntellekt jáne tsıfrlyq damý mınıstrligimen Tsıfrlyq kodeksti jáne birqatar normatıvtik aktilerdi qabyldaý boıynsha birlesken jumys júrgizildi. Bul qaýipsiz ári turaqty tsıfrlyq ortany qalyptastyrýǵa, sondaı-aq jasandy ıntellekt júıelerin paıdalanǵany úshin jaýapkershilikti naqty bólýge yqpal etetin bolady. Tsıfrlyq ınfraqurylymnyń asa mańyzdy obektileriniń kıberqaýipsizdigin qamtamasyz etýge erekshe nazar aýdarylady.

Qazaqstan Prezıdenti ústimizdegi jyldyń 5 maýsymynda Ulttyq qaýipsizdik komıteti týraly erejege birqatar ózgerister engizý týraly Jarlyqqa qol qoıdy.

Atap aıtqanda, ulttyq qaýipsizdik organdarynyń mindetterin sheshýdi qamtamasyz etetin tsıfrlyq obektilerdi qurý, damytý jáne paıdalaný boıynsha jańa fýnktsııalar qoldanysqa engiziledi. Sondaı-aq qorǵalǵan jáne úkimettik baılanystyń respýblıkalyq jelileriniń kıberqaýipsizdigin qamtamasyz etý qaǵıdalaryn ázirleý jáne bekitý mindetti bolady.

Sońǵy jyldary elimiz túrli kıberqaýipter tolqynymen betpe-bet keldi. 2022 jyldan bastap 2,5 mlrd-tan astam kıbershabýyl tirkeldi. Bul jaı ǵana buzyp kirý áreketteri emes – olardyń 20 500-den astamy Qazaqstannyń mańyzdy ınfraqurylym obektilerine baǵyttalǵan maqsatty DDoS-shabýyldar.

Basqasha aıtqanda, tutastaı salalardyń jumysy men azamattardyń qaýipsizdigi táýeldi júıeler únemi hakerlerdiń nysanasynda bolady.

Sonymen qatar memlekettik organdar men uıymdarǵa qarsy kıbertyńshylyq faktileri únemi anyqtalyp turady.

Quqyqqa qaıshy frod-ınfraqurylymdardyń – ıaǵnı adamdardy aldaýǵa qurylǵan alaıaqtyq shemalardyń áreketi beıtaraptandyryldy. Mundaı jeliler Almaty qalasynda, Almaty jáne Qostanaı oblystarynda anyqtalyp, joıyldy.

Paıdakúnemdik nıetpen aqparattyq júıelerdegi memlekettik málimetterdi túrlendiretin elektrondyq qyzmet kórsetýshilerdiń quqyqqa qaıshy is-áreketteri turaqty negizde toqtatylýda.

Jumystyń bul baǵyty óte aýqymdy jáne nysandar men ádisterdegi tásilderdi únemi jańartyp otyrýdy talap etedi. Biz qazirgi zamannyń bolmysynan qalyspaı, oǵan sáıkes kele alamyz dep sanaımyn.

- «A» arnaýly maqsattaǵy qyzmeti ulttyq qaýipsizdik júıesiniń eń daıyndalǵan bólimsheleriniń biri bolyp sanalatyny zańdy. Búginde bólimshe qandaı mindetterdi oryndaıdy jáne onyń zamanaýı talaptarǵa sáıkestigi qalaı qamtamasyz etiledi?

- Bul qyzmet Komıtet qurylymyndaǵy asa mańyzdy býyndardyń biri boldy jáne solaı bolyp qala beredi.

Bólimshe terrorıstik qaýipterdiń jolyn kesýge, kepilge alynǵandardy bosatýǵa, arnaıy operatsııalar júrgizýge jáne daǵdarystyq jaǵdaılarda qaýipsizdikti qamtamasyz etýge baılanysty eń kúrdeli ári jaýapty mindetterdi oryndaýǵa arnalǵan.

Jaýyngerler qatań irikteýden jáne kópdeńgeıli daıyndyqtan ótedi. Fızıkalyq tózimdilikke, psıhologııalyq turaqtylyqqa, zamanaýı taktıkalyq daǵdylar men arnaıy tehnıkany meńgerýge erekshe nazar aýdarylady.

Qyzmet qazirgi zamanǵy syn-qaterler men sheteldik tájirıbeni eskere otyryp, jeke quramnyń daıyndyǵyn únemi jetildirip otyrady. Mysal retinde osy jyldyń aqpan aıynda BAÁ-de ótken «UAE SWAT Challenge 2026» arnaýly bólimshelerdiń halyqaralyq jarystarynyń nátıjelerin keltirýge bolady.

UQK arnaýly bólimsheleriniń jáne basqa da kúshtik qurylymdardyń qyzmetkerlerinen quralǵan Qazaqstannyń qurama komandalary jaýyngerlik daıarlyqtyń eń joǵary deńgeıin rastaı otyryp, júldeli oryndarǵa ıe boldy.

- Ulttyq qaýipsizdik organdaryndaǵy qyzmet jas azamattardyń úlken qyzyǵýshylyǵyn týdyrady. Óz ómirin UQK-daǵy qyzmetpen baılanystyrǵysy keletin úmitker qandaı kásibı jáne jeke qasıetterge ıe bolýy kerek?

- Kadr saıasaty – jeke quramdy jasaqtaý máseleleri ǵana emes. Bul jerde óz isine berilgen, quzyretti, kásibı qyzmetkerlerdiń jańa býynyn qalyptastyrý týraly sóz bolyp otyr.

Biz kadrlardy irikteý, oqytý jáne tárbıeleý júıesin dáıekti túrde jetildirip, zamanaýı tehnologııalar men basqarý tásilderin engizip, áleýmettik qoldaýdy kúsheıtip, qyzmettiń eń jaqsy dástúrlerin saqtap kelemiz. Biz úshin urpaqtar sabaqtastyǵy, tarıhqa jáne ardagerler erligine qurmet basty mańyzǵa ıe.

Kadrlyq jumysta zamanaýı tásilder, atap aıtqanda brendıng, assesment-tehnologııalar engizildi, bul jastardyń qyzyǵýshylyǵyn jáne irikteýdiń obektıvtiligin arttyrýǵa múmkindik berdi.

Jastar úshin ózin-ózi tanytýǵa arnalǵan baǵyttardyń úlken tańdaýy bar: Shekara jáne Avıatsııa qyzmetterindegi áskerı nemese ushý qyzmetinen bastap kıberbólimsheler quramynda aqparattyq qaýipsizdikti qorǵaýǵa deıin.

Bizdiń qyzmettegi eki komponenttiń: joǵary bilikti mamandar men ozyq tehnologııalardyń úılesýi UQK-niń taıaý bolashaǵynyń negizi bolyp tabylady dep sanaımyn.

Jańa syn-qaterler men qaýipter jaǵdaıynda qyzmetkerlerge joǵary talaptar qoıylady.

Ofıtser keń dúnıetanymǵa, analıtıkalyq oılaý qabiletine, turaqty moraldyq ustanymǵa jáne kúrdeli jaǵdaılarda sheshim qabyldaýǵa daıyn bolýy tıis.

Tártip, otansúıgishtik, kúızeliske tózimdilik jáne joǵary bilim deńgeıi úlken mańyzǵa ıe.

Bul máselede bizdiń oqý oryndarymyz – jyl saıyn túlekteri arnaýly qyzmet qataryn joǵary bilikti qyzmetkerlermen tolyqtyratyn UQK jáne Shekara qyzmeti akademııalary úlken demeý bolyp tabylady.

Komıtet tek zańgerler men jedel qyzmetkerlerge ǵana emes, sonymen qatar kıberqaýipsizdik, taldaý, shet tilderi, ınjenerlik jáne tehnıkalyq baǵyttardaǵy mamandarǵa da muqtaj.

Óz eline adal jáne minsiz qyzmet etýge daıyn bolý negizgi ólshemshart bolyp qala beredi. Meniń senimimshe, UQK-niń naǵyz ofıtseri – memleket múddesin jeke múddesinen joǵary qoıatyn adam.

- Búgin biz Qazaqstan Respýblıkasy UQK qyzmetiniń jekelegen máselelerin jáne onyń ári qaraıǵy damýynyń basym baǵyttaryn talqyladyq. Áńgimemizdi qorytyndylaı kele, alyp qosaryńyz bar ma?

- Eń aldymen, bul – búgin ashyq aıtýǵa bolatyn Ulttyq qaýipsizdik komıteti qyzmeti nátıjeleriniń bir bóligi ǵana ekenin atap ótkim keledi.

Memleket basshysy aıqyndaǵan mindetterge sáıkes ulttyq qaýipsizdik júıesin nyǵaıtý jáne qazirgi zamanǵy syn-qaterler men qaýipterge qarsy is-qımyl tıimdiligin arttyrý jónindegi jumys jalǵasatyn bolady.

Sóz sońynda ardagerlerdi jáne Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń barlyq jeke quramyn kásibı merekemizben quttyqtaǵym keledi.

Myqty densaýlyq, otbasylyq amandyq, qyzmette tabys jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýdegi jaýapty iste jańa jetistikter tileımin.