Qazaqstan týrızminiń úshtaǵany: Almaty, Mańǵystaý, Býrabaı
ASTANA. KAZINFORM — Qazaqstan maýsymdyq týrızmnen jyl on eki aı jumys isteıtin týrızmge birtindep kóship jatyr. Damýdyń úsh negizgi núktesi belgilenip, júzdegen mıllıard teńge ınvestıtsııa tartyla bastady. Áýe reısterin sýbsıdııalaý keńeıip, tipti týrızmge arnalǵan alǵashqy ýnıversıtet ashyldy. Uzaq merzimge eseptelgen ınfraqurylymdy qalyptastyrý qalaı júrip jatqanyn Kazinform tilshisi zerttep kórdi.
Ornyqty týrızmniń úshtaǵany
Memleket basshysy týrızm salasyndaǵy negizgi úsh aımaqty aıqyndap bergen. Qazir memlekettiń búkil saıasaty osy baǵyttardyń tóńireginde qalyptasyp otyr. Árqaısysyna arnap keshendi damý jospary ázirlengen.
— Almaty taý klasteri, Şýchınsk-Býrabaı kýrorttyq aımaǵy jáne Mańǵystaý týrıstik aımaǵy — Qazaqstan týrızminiń úsh tirek núktesi, — dedi qańtar aıynda Týrızm jáne sport mınıstri Erbol Myrzabosynov.
Qazaqstan týrızmdi jekelegen jobalar jıyntyǵy retinde emes, tolyqqandy sala retinde qalyptastyrýǵa kóship otyr.
— Birinshiden, klasterlik tásil durys tańdalǵan. Bul úsh aımaq bir-birimen básekege túspeıdi: taýly Almaty, kóldi Býrabaı jáne shatqaldy Mańǵystaý — ártúrli aýdıtorııaǵa arnalǵan múlde bólek ónimder, — deıdi týrıstik kompanııa mamany Lýnara Sapatbaeva.
Almaty taý klasteri
Úsh aımaqtyń ishinde eń aýqymdy ózgerister Almaty taý klasterinde iske asatyn túri bar. Áýeli taý-shańǵy kýrorttaryn keńeıtip, birtutas júıege biriktirý josparlanǵan. Qoldanystaǵy shańǵy joldaryna qosymsha 30 aspaly jol men 161 shaqyrym jańa trassa salynady.
Negizgi maqsat — jyl boıynda 5 mln týrıst keletin tartymdy aımaq jasaý. Ol úshin klasterdi maýsymdyq sıpattan aryltý kerek. Qazir Qazaqstandaǵy taý kýrorttary negizinen qysta ǵana jumys isteıdi.
Al álemdik tájirıbede mundaı oryndar haıkıng, taý velosıpedi, ekotýrızm arqyly jazda da tabys ákeledi. Sonyń arqasynda taý-shańǵysyna áýes bir týrıst orta eseppen 350 dollar jumsaıdy. Al jaǵajaı týrısi shamamen 50 dollar ǵana qaldyrady. Aıyrmashylyq — jeti ese. Almaty taý klasterine 5 mln adam keletindeı jaǵdaı týǵyzsa, bul óńir ekonomıkasyna aıtarlyqtaı áser eter edi.
— Men Aýstrııa men Grýzııadaǵy taý kýrorttaryn araladym. Biraq Shymbulaq erekshe áser qaldyrdy. Shańǵy joldary kúrdeli, bıiktik deńgeıi óte qubylmaly. Biraq munda jazda týrısti sergitetin qyzmet túri tapshy. Aspaly tasymal toqtap tur, dámhanalar jabyq. Jazǵy ınfraqurylym aqylmen iske qosylsa, týrızm múlde basqa deńgeıge shyǵar edi, — deıdi almatylyq Álibek Dangarın.
Astana irgesindegi Býrabaı
Bul aımaqtyń keshendi damý jospary dáıekti iske asa bastady deýge bolady. Josparda jalpy quny 137,2 mlrd teńge bolatyn 118 is-shara qarastyrylǵan. Sonyń aıasynda Býrabaıdaǵy «Promenad» aımaǵy, «Aq býra» kýrortynan ulttyq park kireberisine deıingi 10 shaqyrym velojol, segiz jańa tamashalaý alańy, 120 oryndyq tórt avtoturaq jáne Şýche kólindegi abattandyrylǵan jaǵajaı paıdalanýǵa berildi.
— Býrabaı — úmitińdi eselep aqtaıtyn jer. Qaraǵaıly orman, kólder, taza aýa — bári tabıǵı. Tek sapaly qonaqúıler kóbirek bolsa eken, — deıdi astanalyq Adelıa Hamıtova.
Kókshetaý ólkesiniń kórkin kózben kórip, kókeımen túısingisi keletinderge tikushaqpen saıahat uıymdastyrylyp otyr. Bul premıým sanattaǵy týrısterdiń kóńilin taýyp, aımaqtyń týrızmin kópdeńgeıli ete tústi.
Mańǵystaýdaǵy megajoba
Mańǵystaý týrıstik aımaǵyn damytýdyń 2025-2029 jyldarǵa arnalǵan jospary qarjy kólemi jaǵynan Almaty men Býrabaıdan asyp túsip otyr. Jalpy quny 401 mlrd teńge. Josparǵa 102 is-shara, 37 ınfraqurylymdyq joba (jol, elektr jelisi, gaz tartý) jáne 16 ınvestıtsııalyq joba kiredi.
— Men Kappadokııany kórdim, biraq Bozjyranyń aýqymy odan da orasan. Quddy bir basqa ǵalamshar sııaqty. Barý qıyn, týrısterge tolyq jaǵdaı jasalyp úlgermegenine qaramastan, Qazaqstan men Reseıden kóp adam aǵylyp jatyr. Jaqsy jol men kem degende bir sapaly glempıng salynsa, jaǵdaı túbegeıli ózgeredi, — dedi Janar Jýlýdınova.
Mańǵystaý josparynda birneshe qonaqúı kesheni, týrıstik ortalyqtar, golf-otelder, oıyn-saýyq jáne mádenı nysandar bar. Basty mindet — kelgen týrısti barynsha uzaq ustaý. Qazir bul aımaqta týrıster orta eseppen 3-5 kún aıaldaıdy. Jańa marshrýttar, tamashalaý alańdary men týrıstik ortalyqtar arqyly bul kórsetkishti 7-10 kúnge deıin ulǵaıtý josparlanyp otyr. Bul óz kezeginde tabysty da arttyrady.
Jol sapasy
Týrıstik nysandarmen qatar, olarǵa jetý múmkindigi de jaqsartylyp jatyr. 2025 jyly 14 óńirde týrıstik oryndarǵa aparatyn jol salynyp, jóndeldi. Jalpy uzyndyǵy 134 shaqyrym jolǵa 16,6 mlrd teńge jumsalǵan.
Bul óte mańyzdy kórsetkish. Sebebi jol azaby — ishki týrızmdegi basty kedergilerdiń biri. Nysan qanshalyqty tartymdy bolsa da joly nashar jerge týrıst barmaıdy.
Avıatsııa — týrızmdi damytýdyń quraly
2025 jyly 26 ishki áýe marshrýtyna memleket sýbsıdııa tóledi. Onyń 30-40%-y Alakól, Kaspıı jaǵalaýy, Býrabaı jáne Almaty taý klasteri sııaqty týrıstik aımaqtarǵa aparady. Bul shara bir jaǵynan óńirler arasyndaǵy baılanysty saqtasa, ekinshi jaǵynan týrıster aǵynyn arttyrady.
— Biraq bul ýaqytsha qural. Negizgi maqsat — reıster óz-ózin aqtaıtyndaı suranys qalyptastyrý, — deıdi Lýnara Sapatbaeva.
Mınıstrlik deregine súıensek, týrıstik áýe reısterin sýbsıdııalaý qolǵa alynǵanynyń arqasynda ushaqpen qatynaıtyn jolaýshylar sany 30-50%-ǵa deıin artqan.
Kadr máselesi, arnaıy ýnıversıtet
Bul salada ınfraqurylymmen qatar maman tapshylyǵy da ózekti. 2019 jyly Túrkistanda týrızm jáne qonaqjaılyq ýnıversıteti ashyldy. Qazir onda myńdaǵan stýdent bilim alyp jatyr. Al salaǵa qajet mamandar sany budan áldeqaıda kóp.
— Kadr tapshylyǵy — elenbeı kelgen másele. Birneshe myń túlek ondaǵan myń maman qajet etetin naryqty jaba almaıdy, — deıdi sarapshy.
Týrızmdi damytýǵa bıýdjetten bólingen ár teńgeniń salyq retinde neshe teńgege aınalyp qaıtqanyn mınıstrlik ashyp aıtpady. Salyq derekterin berýdiń zańda kórsetilgen talaptary aqparatty ashyq aıtýǵa jol bermeıtinin eske saldy. Bizge tek 2022-2025 jyldary salaǵa memlekettiń qoldaýymen 6,4 mlrd teńgege deıin ınvestıtsııa tartylǵany belgili.
Osyǵan deıin 2029 jylǵa deıin týrızm salasynda jumyspen qamtý kórsetkishin 800 myń adamǵa deıin ulǵaıtý josparlanyp otyrǵany aıtyldy.